Een bevolkingspyramide en "demografische overspoeling"

Hiernaast zie je een "bevolkingspyramide" voor Marokko in het jaar 1,990. De pyramide toont voor mannen (blauw) en vrouwen (roze) hoeveel miljoen inwoners Marokko had in leeftijdsgroepen die vier jaar bestrijken. Dus, bijvoorbeeld, Marokko had ruim 1.6 miljoen kleine jongens en 1.6 miljoen kleine meisjes van minder dan vier jaar oud. En Marokko had een 400,000 mannen èn een 400,000 vrouwen van 50 tot 54 jaar. Enzovoort.

De vorm van een bevolkingspyramide zegt ons iets over de vraag of een bevolking groeit, stagneert of zelfs afneemt, en wel op voorspellende basis. Immers, als er erg veel mensen in jonge groepen zitten, dan komen er meer kinderen, en zijn er minder sterftes, dan wanneer er erg veel mensen in oudere groepen zitten. Maar tegelijk is dat ook geen deterministisch verband. De mensen in de oudere groepen vertellen je iets anders over de te verwachten sterfte als de gemiddelde leeftijd 20 jaar is, dan wel 80 jaar. En de mensen in de jongere groepen vertellen je een ander verhaal over de toekomstige groei naarmate de vruchtbaarheid 6, dan wel 1.8 kinderen per vrouw is. En waar die cijfers voor vandaag kunnen bekend zijn weet je niet wat die cijfers zullen zijn binnen pakweg één generatie, of twee, enzovoort, en kan je hoogstens schattingen maken.

Dus je ziet dat het minder eenvoudig is iets te zeggen over de evolutie van de bevolking dan je misschien zou denken, maar dat het tegelijk ook niet helemaal een hopeloos geval is. Bijvoorbeeld, de pyramide doet je vermoeden dat de Marokkaanse bevolking in 1,990 aanzienlijk zou groeien, en zo was het ook.

En bekijk nu de pyramide voor België in het jaar 2,009.

Als we helemaal geen rekening houden met de factoren hierboven (laat staan andere historisch onvoorspelbare factoren als epidemieën, oorlogen,...) of migratie, dan verwacht je dat de bevolking van België zal stagneren: en dat lijkt me wel een redelijke voorspelling te zijn voor de komende decennia. (Volgens Angus Maddisson heeft België de 9 miljoen inwoners bereikt in 1,958, en we zitten nu (2,010) nauwelijks boven de 10 miljoen).

Steeds volgens Maddison had Marokko in 1,990 24.7 miljoen inwoners, en in 2,008 34.3 miljoen inwoners. Een stijging met 40%, waar België over een veel langere periode met 15% was gestegen. Je begrijpt, natuurlijk, de bezorgdheid van de mensen in 1,990, gegeven dat er aanzienlijke migratie was van Marokko naar België.

Waarmee we bij de vraag zijn hoe de bevolkingspyramide van Marokko er vandaag uitziet. En dat zien we hier, voor het jaar 2,010.

Wat we vandaag te zien krijgen is dat de pyramide van 1,990 een momentopname in een geschiedenis was, en wel op het "somberste" punt. De groep die toen de grootste was is ook vandaag de grootste: intussen de categorie 20 tot 24 jaar. Maar anders dan je op basis van de structuur van 1,990 had kunnen verwachten is intussen de basis van de pyramide afgenomen. Zoals ik al zei: je moet nu eenmaal naar een aantal extra factoren kijken, zoals de vruchtbaarheid, en daarvan hebben we hier al wel eens opgemerkt dat die in Marokko (inderdaad) afneemt.

We zitten weer kniediep in het Eurabiëdebat, en wel in dat stuk dat gaat over demografische overspoeling. Deze post gaat natuurlijk alleen over de vraag of die overspoeling uit de "thuislanden" zal komen, en het antwoord lijkt me eens te meer "neen". Als het gaat over de vraag of de overspoeling intussen lokaal gegenereerd kan worden heb ik verschillende keren redenen gepost om daaraan te twijfelen (2). Waarmee niet gezegd is dat je niet op verrassingen kan stoten (3).

Kortom, de gegevens (die ik heb en voor zover ik ze begrijp) laten niet toe een eenduidige conclusie te trekken. En eigenlijk vraag ik niet meer dan dat de "Eurabiërs", in het bijzonder zij die in de "demografische overspoeling" geloven, dat ook willen inzien.

-------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/08/zouden-die-cijfers-wel-kloppen.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/01/nog-eens-eurabi.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2009/07/nieuwe-gegevens-voor-eurabie.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2009/09/een-berekening-over-eurabie.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2009/09/brad-delong-zou-zeggen-robeys-smackdown.html

Een fraaie paradox (Hernando de Soto)

In zijn The Mystery of Capital (2,000) suggereert Hernando de Soto een nogal monocausaal verband tussen armoede en welvaart. Het is de schuld van het kapitalisme! Maar dan wel zo dat waar er kapitalisme is er ook welvaart is, en waar er (nog) geen kapitalisme is, is er (nog) armoede. Dat zal wel niet altijd en overal even goed vallen...

Je kan op dit punt gemakkelijk in enorme woordenkramerijen vervallen, en "kapitalisme" zo definiëren dat je altijd kan zeggen dat het de oorzaak van de armoede is. Ik heb wel meegemaakt dat "kapitalisme" gewoon werd gedefiniëerd als "armoede en uitbuiting", en in dat geval is er natuurlijk "armoede en uitbuiting" waar er "kapitalisme" is. Maar dan was er ook "kapitalisme" onder de Sumeriërs, de Zoeloe's, de Romeinen, de donkere middeleeuwen en vele vele andere...

En toen bleek meteen dat dat ook niet de bedoeling was, want het was natuurlijk wel het "Marxiaanse" kapitalisme dat de honger veroorzaakte - of wat had je gedacht?

De Soto argumenteert dat onder een veel plausibeler concept van "kapitalisme" het verschil tussen armoede en welvaart wel degelijk door het kapitalisme gemaakt wordt: letterlijk gemaakt. Namelijk, zegt De Soto, wanneer er fatsoenlijke eigendomsrechten zijn, dan kan je in vertrouwen kopen en verkopen: "liquiditeit". Maar je kan ook veel meer lenen en ontlenen: want je hebt dat eigendom als pand: nog meer liquiditeit. En het wordt mogelijk om tegelijk in een eigendom te wonen èn er de tegenwaarde (of een deel ervan) als kapitaal op te strijken en het te investeren.

Of het wordt mogelijk op mensen adressen te plakken en ze zo te individualizeren, en ze dus ook te responsabilizeren. Wie zijn verbintenissen niet nakomt draait er met zijn bezittingen voor op. Dat maakt het op zijn beurt voor nutsmaatschappijen interessant water en electriciteit te leveren. Waarom zouden ze dat doen indien ze niet zeker zijn dat er aan de andere kant iemand zit die de rekeningen zal betalen?

Zo krijgen we een variant op wat ik ook al wel eens heb gezegd: welvaart is niet een grote kist goud waarop je zit te zitten. Welvaart is wel of iemand je in ruil voor dat goud (of andere geldmiddelen, natuurlijk) water en electriciteit kan en wil leveren. En in een wereld waarin er fatsoenlijke eigendomsrechten zijn gedefiniëerd zijn er veel meer dingen die mensen kunnen en willen leveren; onder meer "kapitaal"; vandaar de titel van het boek.

Maar er zit een mooie paradox aan vast! De Soto noemt het zelf ook een "prijs die aan de welvaart vastzit". Als de welvaart ontstaat omdat de mensen, als marktpartijen, zichtbaar zijn voor elkaar (in de zin dat ze hun verbintenissen niet kunnen ontlopen) dan geldt dat ook tegenover de overheid! Nu zouden de anarchisten daar nog onderuit kunnen omdat ze immers altijd beweerd hebben dat er helemaal geen overheid nodig is. Maar dat lukt niet zodra je leeft in een wereld waarin een overheid wel nodig is, al was het maar om de meest minimalistische taken uit te voeren. Zoals een zeer (maar in dit geval daarom niet incorrect) links heel graag opmerkt: als het er om gaat de eigendomsrechten van de bezittende klasse (1) te vrijwaren, dan is er altijd ineens wel een overheid nodig.

Maar dan zijn er natuurlijk ook salarissen nodig voor politie agenten, en deurwaarders, en vrede- en andere rechters, en cipiers (en vele, vele, vele andere), en die kunnen alleen maar gefinancierd worden als de belastingbetalers voor de overheid zichtbaar zijn.

Het is eens iets anders dan altijd weer dat "de armoede is de schuld van het kapitalisme", en het is ook eens iets anders dan altijd weer dat "de welvaart is ontstaan ondanks de overheid". Ik heb nog niet heel hard geprobeerd of ik gaten in dit verhaal kan schieten, maar interessant vond ik dit wel.

---------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2009/11/de-ideologie-van-de-bezittende-klasse.html

De Paus, de Vakbonden, en de Winst

De paus sluit zich aan bij de vakbonden, en samen roepen ze de ondernemingen op om jobverlies tegen te gaan:

http://www.tijd.be/nieuws/buitenland/Paus_roept_op_tot_jobbehoud.8290917-439.art

Dus laten we daar eens over nadenken. We vereenvoudigen die enorm complexe realiteit van een bedrijf en doen even alsof het eigendom is van één enkele persoon, de heer Koen De Aandeelhouders uit Mechelen, die bij deze wordt opgeroepen om jobverlies tegen te gaan.

Uitstekend, denkt Koen (dat is dus nog steeds meneer De Aandeelhouders uit Mechelen), het komt er op neer dat ik Product maak en verkoop. Daarvoor moet ik eerst grondstoffen en energie aankopen, en moet ik eerst meneer Arbeider uit Battel aanwerven om daar ook werkelijk Product van te maken. En ik heb mevrouw Bediende nodig om dat Product vervolgens te verkopen. En aangezien ik daarbij probeer het totaal Product te verkopen voor meer geld dan de totale kosten van aankopen en salarissen en gebouwen en verwarming en verkoopsinspanningen (aldus "winst" makend) zal er op het einde iemand klaarstaan - laten we hem "Klaas" noemen - om te beweren dat ik me het surplus dat mevrouw Bediende en meneer Arbeider hebben gecreëerd heb toegeëigend, en me met een schuldgevoel op te zadelen.

Eens kijken. Ik moet dus eerst grondstoffen kopen. Daar moet ik geld voor betalen, ofwel direct, uit eigen zak, ofwel later, omdat ik het eerst heb geleend, van een bank, of van de leverancier, maar in elk geval: op een bepaald moment vloeit dat geld weg.
En elke maand zal ik de salarissen van meneer Arbeider en mevrouw Bediende moeten betalen, ofwel direct, uit eigen zak, ofwel later, omdat ik het eerst heb geleend, bijvoorbeeld van een bank, maar in elk geval: op een bepaald moment vloeit dat geld ook weg.
En ik zal de gebouwen moeten verwarmen en verkoopsinspanningen leveren, en daar zal ik geld voor moeten betalen, ofwel direct, uit eigen zak, ofwel later, omdat ik het eerst heb geleend van een bank, maar in elk geval: op een bepaald moment vloeit dat geld ook nog weg.

En zo nog een paar.

En pas een hele tijd later zal Product klaar zijn. Pas dan zal ik weten of ik dat Product verkocht krijg, en in welke hoeveelheden, en tegen welke prijs. Kortom - en beste Paus en beste vakbonden, als jullie me willen corrigeren omdat ik me vergis denk ik dat dit de aangewezen plaats is om verbeteringen te zoeken - ik zal al een hoop geld betaald hebben of verschuldigd zijn voor ik weet hoeveel geld er uiteindelijk weer binnenkomt.

Nu zijn er twee mogelijkheden. Indien ik inderdaad meer geld overhoud dan ik heb betaald (interesten incluis), dan heb ik winst, en Klaas zal klaarstaan om... (etcetera), en de cyclus kan herbeginnen... en niemand zal ooit over jobs moeten zeuren. Maar hoe zit het als ik ontdek, nadat ik al een hoop geld betaald heb of verschuldigd ben, dat ik minder geld binnenkrijg dan ik heb geïnvesteerd?

In dat geval heb ik verlies, en het punt dat je goed moet inzien is dat niemand, niet "de heer Koen de Aandeelhouders", maar ook geen echte aandeelhouders, geen multimiljardairs, geen staat, niemand op de hele wereld, dat onbeperkt kan volhouden. Je kan dat misschien een hele tijd volhouden, maar als je telkens weer meer geld inzet dan er uitkomt, dan is op een bepaald moment de koek op. Dan kunnen alle oproepen van alle pausen en vakbonden van de geschiedenis niets veranderen aan het feit dat je gewoon geen salarissen meer kan betalen: de - koek - is - op. En de jobs zijn weg.

En los van het feit dat het niet kan, vraag je ook eens af waarom iemand dat zou willen doen? Stel dat je aan een derde mogelijkheid had gedacht en probeert dat het bedrijf misschien het Product voor net zoveel geld verkoopt als er eerst kosten voor zijn gemaakt? En zich dus helemaal géén surplus van de arbeiders toeëigent?

Maar het punt is dat we dat pas weten nadat we al tot de verkoop van Product zijn overgegaan, en dat we dan al een hoop kosten gemaakt hebben, en dat we op dat moment misschien wel verlies hebben. Dus dan is de vraag waarom iemand zou aanvaarden al dat geld in (in het bijzonder) de salarissen van al die jobs te steken, als hij later misschien zal ontdekken dat hij zijn geld kwijt is, of in het beste geval zal ontdekken dat hij het alleen maar terug terug heeft? Zou jij daar je eigen spaarcenten insteken? Nee? En als jij het niet zou doen, waarom zou jij - of wat dat betreft: de Paus of de vakbonden - dan verwachten dat iemand anders het wel zou doen?

Hmmmmm?

Ik zal het antwoord maar snel zelf geven. De reden waarom iemand al dat geld wil betalen terwijl hij de kans loopt later te ontdekken dat er minder van terugkomt dan hij geïnvesteerd heeft, is dat hij juist hoopt dat er meer van terugkomt dan hij geïnvesteerd heeft. Winst, dus. Ik geloof niet dat iemand er in geslaagd is een ander antwoord te vinden op die vraag waarom "Koen De Aandeelhouder" zijn geld in jobs zou willen investeren, dan "omdat hij op winst hoopt".

En als je weet dat er alleen maar jobs zullen zijn als er ook winst kan zijn, en als je bedenkt dat daaruit volgt dat er ook heel vaak werkelijk winst moet zijn (want anders hoopt na een tijd niemand meer dat er winst kan zijn, en dan zijn er snel ook geen jobs meer) dan volgt daaruit dat "de ondernemingen oproepen om jobverlies tegen te gaan" het quasi-mathematisch equivalent is van "bezorgdheid tonen of de ondernemingen wel voldoende winstgevend zijn".

Het kan natuurlijk ook zijn dat ik ergens een denkfout heb gemaakt. Laat het weten.