Oh, dat "bankieren van vroeger" ("Braudel en Kapitalisme"", V)

Fernand Braudel beschrijft in zijn trilogie over het Europese kapitalisme (1) drie grote bankcrisissen die eindigen met een geweldige instorting. In de drie gevallen is er een heel nieuwe financiële techniek ontdekt, en vervolgens op grote schaal ingezet, tot het punt waarop een handvol steden het wedervaren van heelder werelddelen bepaalden. Dat waren respectievelijk Firenze in de veertiende eeuw, Genoa rond het jaar 1,700 en Amsterdam in de achttiende eeuw.

In zekere zin was "de nieuwe techniek die werd ontdekt" in de eerste fase het metaalgeld zelf. Onze huidige goudkevers weten het vaak niet omdat ze het niet willen weten, maar de Europese economie had al eeuwen in het slop gezeten bij gebrek aan geldmiddelen, en niet wegens teveel (2). Dus hielp het enorm toen de Italiaanse steden het muntgeld uit edelmetaal herinvoerden, maar een groot deel van de problemen bleef. Het gaat nu eenmaal niet, schrijft Braudel (3), zonder een minimum aan geld:

"Multiplicatrice des échanges, elle est toujours en quantité insuffisante: les mines ne débitent pas assez de métaux précieux, les mauvaises monnaies chassent les bonnes à longueurs d'années et les gouffres de thésaurisation sont toujours ouverts. La solution: créer mieux qu'une marchandise-monnaie, miroir où les autres marchandises se reflètent et se jaugent; créer une monnaie-signe."

"Fiat money" als deel van de oplossing van een probleem, ik zei het al in die post van voetnoot (2), het is iets dat je moet willen weten, wat op zijn beurt alleen kan als je niet op een ideologie zit die de bui al voelt hangen en dus maar liever het probleem ontkent dan de ideologie zelf in gevaar te brengen. Hoe dan ook, die eerste bankcrisissen speelden zich af in een wereld waarin de nieuwe bankiers het zilvergeld controleren, en die hopeloos de mist ingaan wanneer vanuit Zuid Amerika ongeziene nieuwe hoeveelheden metaalgeld heel het pak ontwrichten. Merk op: niks overheid die papiergeld bijdrukt; gewoon de hoeveelheid zilver zelf die te veel schommelt in vergelijking met de economie.

Maar het zou niet de eerste keer zijn dat mensen die graag praten over "de geschiedenis leert" in een loepzuivere "weigering te weten" (4) maar haastig hun "geschiedenis" beperken tot die stukken die wèl passen in de ideologie...

Maar de volgende crisis is zelfs nog interessanter. Deze keer zijn er al enorme vorderingen met allerlei kredietvormen, de wisselbrief voorop: wéér dat tekort aan "echt" metaalgeld. Braudel citeert dan ook de Fuggers - als ik dat goed heb de Duitse bankiers die nog dateerden van de hoogtijdagen van Antwerpen - die kloegen over de Genoëse bankiers, omdat het allemaal "maar" papier was, waar zij "tenminste" (eigen woorden naverteld en eigen aanhalingstekens om ironie uit te drukken) met "echt" geld werkten. Waarop het kostelijke zinnetje volgt: "parole de négociants traditionnels que dépasse une technologie nouvelle".

Je begrijpt, neem ik aan, mijn ironie, wanneer de Fuggers zich een half millennium geleden ouderwets moeten noemen omdat ze de "nieuwe" technologie hebben gemist - wat denk je dan van de vele mensen die tijdens de huidige crisis hebben gejammerd over papiergeld, "fiat money" en pleidooien hebben gelanceerd om terug te gaan naar (wat zij zich inbeelden dat) "het bankieren van vroeger" (was)?

Wat natuurlijk niet ontkent dat de Genoëzen, net als de Florentijen voor hen en de Amsterdammers na hen (en terzijde ook de Fuggers, natuurlijk) slachtoffer werden van spectaculaire ineenstortingen die de economie van die tijden zelf de dieperik mee introkken. Maar dat zegt vanzelfsprekend alleen dat dit soort "crisissen van het kapitalisme" in werkelijkheid van alle tijden was. En dus helemaal niet zo uniek als mensen ons graag willen doen geloven, wanneer ze kans zien om eindelijk hun favoriete ideologie als zaligmakend voor te stellen.

---------------------------
(1) Braudel, Les Jeux de l'Echange, Civilisation Matérielle, Economie et Capitalisme deel II, hoofdstuk 4, titel 1, §5
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2009/05/terug-naar-het-bankieren-van-vroeger.html
(3) Braudel, Les Jeux de l'Echange, Civilisation Matérielle, Economie et Capitalisme deel II, hoofdstuk 1, titel 2, §11
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/06/de-weigering-te-weten.html

De Intellectuele Troonsafstand van Rechts

Nog maar pas had ik David Frum, ex-speechwriter van Bush, een "bedachtzame stem" genoemd (1) die helaas temidden van het gekrijs (mag ik het zeggen? "Van dom rechts"?) niet meer aan het woord komt, of hij haalt zelf de "voorpagina's" (van de blogs, dan wel). Het blijkt dat hij niet langer een "fellow" van het "American Enterprise Institute" is, en de consensus lijkt te zijn dat dat komt wegens zijn "Waterloo" artikel (2). In dat artikel schreef Frum dat de houding van de Republikeinen tegenover Obama tot een grote nederlaag ("Waterloo") heeft geleid. Helaas zijn in die partij alleen maar de stem van de fundamentalisten aan het woord, en fundamentalisten die ook nog hun eigen ongelijk moeten onder ogen zien - geen wonder dat Frum er gewoon uit vliegt...

Intussen heb ik (door al de furore) ook een andere commentator uit dezelfde hoek gevonden (3), en die zegt er het volgende van:

"Since, he is no longer affiliated with AEI, I feel free to say publicly something he told me in private a few months ago. He asked if I had noticed any comments by AEI "scholars" on the subject of health care reform. I said no and he said that was because they had been ordered not to speak to the media because they agreed with too much of what Obama was trying to do."

Tja, dat zijn natuurlijk "onthullingen" van de soort die niemand echt verwondert. Ik denk niet dat ik grote geheimen verklap wanneer ik er op wijs dat je natuurlijk mag brullen over hoe Obama een communist is, maar dat je niet moet verwachten buiten het (toegegeven: steenrijke) clubje nog erg serieus te worden genomen. Want intussen heeft echt iedereen wel gezien (die het wil zien, welteverstaan...) dat "Obamacare" in veel opzichten ideeën van uitgerekend de Republikeinen zelf overneemt en toepast. Ik vraag me nog altijd af of mijn eigen citaten van Hayek (4) in dit verband ergens op slaan - ik ken te weinig van zowel Hayek als Obamacare om dat zelf te beoordelen - maar ook als dat niet zo is; wel, de titel "the closing of the conservative mind" zegt het toch allemaal, nietwaar.

Dus, zoals ik al eerder zei, het wordt gespeeld op het intellectueel niveau van een voetbalmatch, en wie niet voor jou is is tegen jou. Net kinderen. (En wel kleine kinderen, en ik kan het weten.)

En als ik het eens mag zeggen, ik voel me even teleurgesteld over onze eigen rechterzijde als mensen als Bartlett en Frum over die van hen. Ik heb veel opmerkingen gezien over hoe je "niet veel andersdenkenden zal overtuigen" als je Bush beschrijft in termen die in normale spreektaal nochtans precies toepasselijk zijn ("verdwaasd beleid", "een land aanvallen dat niemand had aangevallen en niemand had bedreigd", "Paard van Troje",...) maar ik mis een beetje hetzelfde als de Amerikaanse rechterzijde het had over "we are at war with France" en iedereen die het niet met ze eens was "weasel" noemde, en "extreem-linkse Amerikahaters", en ons meteen maar bij de terroristen rekende. Ik mis een beetje die verwondering, op onze eigen rechtse blogs, over die "closing of the conservative mind", en ik mis een beetje dat ik die mensen die ongeveer wekelijks over "Obamania" beginnen nooit iets heb weten zeggen over de borstbeelden van Churchill waar de Bush sycophanten (en natuurlijk mag ik deze termen gebruiken over mensen die mij een sympathisant van Bin Laden heb genoemd) het Witte Huis vol mee plantten.

Ze doen er natuurlijk mee wat ze willen, maar ik vind dat ze op het intellectueel niveau van een voetbalmatch zitten, en ik zie weinig pogingen om er iets aan te doen. Ik herinner me dat ik het ooit, in de tijd waarin Chirac president werd met Le Pen als tegenstander, gehad heb over de "intellectuele troonsafstand van links": en zelfs dat vond ik jammer. Maar nu zit ik aan te kijken tegen een nog veel grotere intellectuele troonsafstand van rechts, en ik vind het nog veel erger. Nu, 't zal wel weer allemaal aan mij liggen, zeker...?

-----------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2010/03/yes-he-could.html
(2) http://www.frumforum.com/waterloo
(3) http://capitalgainsandgames.com/blog/bruce-bartlett/1601/groupthink-right-would-make-stalin-proud
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2010/03/obamas-communistische-inspiratiebron.html