Afgaand op de scores en de commentaren maak ik me er niet populair mee, maar vandaag kregen we weer hetzelfde patroon te zien: het lijkt wel alsof de markten helemaal niet zo efficiënt zijn! Het lijkt wel alsof ze precies het omgekeerde doen van wat ze zouden moeten doen, indien tenminste onze onberispelijke theorieën werkelijk onberispelijk zijn.
Ga maar na. Onze onberispelijke theorieën vertellen ons dat overheidsoptreden niets goeds kan opbrengen, dat het tot een enorme inflatie zal leiden, dat het zelfs de oorzaak van de crisis zelf (!) is geweest. Maar toen er maandag tekenen waren dat Europa (met Duitsland en Frankrijk op kop) "eindelijk" overtuigd was dat er stilaan echt wel interventie nodig was, toen stegen de aandelenkoersen en daalden de rentes, dat het een lust was om zien. En dus schreef ik mijn eerste "niet zo efficiënt" postje (1), om te zeggen dat OFWEL de markten niet erg "efficiënt" reageerden op al dat naderend overheidsoptreden, OFWEL de theorie misschien niet onberispelijk was?
Score bij het moment van schrijven: drie keer "flauw".
Gisteren dinsdag gooide de dreigende taal van de rating agencies even roet in het eten, maar kijk, de daling bleef alles bij mekaar heel bescheiden, en toen er vandaag zelfs concrete plannen leken uit te lekken, toen stegen weer de aandelen en daalden weer de rentes, etc. Voor de tweede keer, dus, leken de markten helemaal niet van mening dat het overheidsoptreden een probleem was: wel integendeel. En toen later vandaag Duitsland alweer koud water op die plannen goot, toen gingen de aandelen op geen tijd van groen naar rood, en de rentes stegen zowat overal in Europa. In België, bijvoorbeeld, steeg de spread met Duitsland (2) van 2.10 naar 2.30 op een uur tijd, en later naar op de namiddag naar 2.40.
Dat is een patroon waarvan ik haast zeker weet dat ik het de laatste maanden geregeld heb gezien. Als de markten dachten dat de overheden met een fatsoenlijk plan zouden komen ging het beter, en telkens bleek dat het toch weer bij "too little, too late" zou blijven, en toen zakte het naar nieuwe dieptepunten.
Kortom, je zal van twee dingen één moeten kiezen. Van mij mag dat gerust het geloof in de efficiënte markten hypothese zijn. Maar je moet toch een béétje durven de feiten onder ogen zien. Wat de markten vragen, of misschien beter, waar de markten op hopen, is dat er een zelden geziene overheidsingreep komt. En anderzijds mag je dat laatste, per filosofische hypothese of voor mijn part per religieus dogma een ongelofelijk slecht idee vinden: maar dan zal je moeten erkennen dat de markten helemaal niet efficiënt zijn, maar er integendeel sinds vele maanden niet verder naast konden zitten.
--------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2011/12/niet-zo-efficient-die-markten.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2011/11/enkele-spreads-voor-de-liefhebbers.html
woensdag 7 december 2011
dinsdag 6 december 2011
De vooruitgang staat voor niets (Koen heeft een I-pad gezien)
Een collega liet me de i-pad en de "kindle" zien, en kocht maar snel een boek op Amazon, en hup! Het stond op zijn machien! En inderdaad, je kan dat lezen, en je kan daarin snuisteren, en je kan er passages in aanstippen, en ik besef... Ik heb links en rechts op het internet al wel eens een vergelijking van het net met de boekdrukkunst neergezet, en het lijkt me dat we in een volgende fase aan het schakelen zijn. De boekdrukkunst, dat heeft de eerste decennia praktisch alleen maar bijbels gedrukt; 100 jaar (of zo later) kreeg je zoiets als Kopernikus, nog later Galileï, Newton... het kwam heel traag op gang, maar evolueerde exponentieel.
De eerste periode van het internet was in belang vergelijkbaar met het drukken van bijbels. Enorm potentieel, maar totaal onderbenut. Niemand wist hoe. Ikzelf denk aan de "usenet ontgoocheling". Een geweldig systeem dat conversaties - weer die "uitwisseling van ideeën" - bevordert, maar totaal verdronken in haar eigen anarchistische idealen. Ik herinner me ineens hoe iemand van "luciede links" me eens weemoedig vertelde over hoe zij hadden gedroomd dat de emancipatie en de opleiding van de mens een nieuw tijdperk van rationaliteit en solidariteit ging doen ontstaan, en wat dààrvan was overgebleven. Een beetje op dezelfde manier, denk ik, hebben de anarchisten ontdekt dat de openheid van het systeem niet de volgende fase van de menselijke ontwikkeling was, maar wel het bewijs waarom die zo verafschuwde "poortwachters" zo hard nodig waren.
En van dat debacle naar al die experimenten als blogs en tweets (ik experimenteer er zelf ook weer mee), om me te beperken tot die paar waarvan ik me tenminste bewust ben, maar die wel het symptoom zijn van die onstuitbare menselijke drang naar creativiteit, vernieuwing, drang om er toch iets van te maken. En ja, als het daarover gaat, dan doen we misschien beter zonder "poortwachters".
I-pad en Kindle, dus. Het geheim is dat sommige producten zo veel informatie bevatten, en zo weinig botte materie, dat je ze mits het beetje (nu ja...) technologie waarover we nu beschikken gewoon aan huis kan leveren. Boeken, bijvoorbeeld. Maar ook muziek. Of films. Veel entertainment, maar ook educatie, en waarschijnlijk toch ook wel enkele manieren om de manier van werken te revolutionaliseren. Alles bij mekaar toch wel een aardig stukske BNP dat niet langer veel papier, plastiek of transport hoeft te kosten. En hoe meer "informatie per product", hoe minder vervuiling, zou ik zo denken?
Maar laten we even verder denken. Is het denkbaar dat aan huis geleverde informatie tot nog veel meer onverwachte mogelijkheden kan leiden? In mijn "science fiction mode" beslis ik eerst ("natuurlijk kunnen we sneller dan het licht reizen"), wat er kan, en vraag me dan af hoe het ongeveer zou gaan. Bijvoorbeeld: farmacie! Beeld je in dat ik thuis op een knop duw, en mijn pillen of druppels liggen klaar! Wat zou daar zoal voor nodig zijn?
Wel, ten eerste moet het product heel veel informatie bevatten. Maar bij geneesmiddelen is dat net zoals bij boeken ook zo: niet de atomen waterstof en zuurstof en koolstof enzovoort zijn wat telt, maar wel de manier waarop ze in mekaar zitten. De vraag is dus: wat is er nodig opdat een bestelling leidt tot het sturen van informatie die op haar beurt maakt dat er "pillen of druppels klaarliggen"? Zo op het eerste zicht denk ik dat er nodig is dat die pillen en druppels bestaan uit simpele bouwstenen die je bijvoorbeeld in bulk kan halen en opslaan in een super kleinschalige synthese eenheid, die op vraag, en mits levering van de informatie, overgaat tot de productie van het geneesmiddel. Dat lijken me dan twee technologische doorbraken die we nu niet hebben: standaard simpele bouwstenen voor medicijnen en micro fabriekjes op de schaal van een huishouden. Maar wat niet is kan nog komen.
Als je eenmaal een beetje "science fiction" inroept en je dan afvraagt wat er nodig is, lijkt me niet onredelijk dat je nog veel meer voorbeelden kan bedenken, die zullen maken dat de mensen van binnen honderd jaar (of zoiets) terugkijken naar onze periode, en vinden dat wij moesten leven in ontzettend primitieve omstandigheden. Ja, ze kenden al de "boekdrukkunst", destijds in 2011, maar veel meer dan "bijbels drukken" konden ze er nog niet mee doen.
De eerste periode van het internet was in belang vergelijkbaar met het drukken van bijbels. Enorm potentieel, maar totaal onderbenut. Niemand wist hoe. Ikzelf denk aan de "usenet ontgoocheling". Een geweldig systeem dat conversaties - weer die "uitwisseling van ideeën" - bevordert, maar totaal verdronken in haar eigen anarchistische idealen. Ik herinner me ineens hoe iemand van "luciede links" me eens weemoedig vertelde over hoe zij hadden gedroomd dat de emancipatie en de opleiding van de mens een nieuw tijdperk van rationaliteit en solidariteit ging doen ontstaan, en wat dààrvan was overgebleven. Een beetje op dezelfde manier, denk ik, hebben de anarchisten ontdekt dat de openheid van het systeem niet de volgende fase van de menselijke ontwikkeling was, maar wel het bewijs waarom die zo verafschuwde "poortwachters" zo hard nodig waren.
En van dat debacle naar al die experimenten als blogs en tweets (ik experimenteer er zelf ook weer mee), om me te beperken tot die paar waarvan ik me tenminste bewust ben, maar die wel het symptoom zijn van die onstuitbare menselijke drang naar creativiteit, vernieuwing, drang om er toch iets van te maken. En ja, als het daarover gaat, dan doen we misschien beter zonder "poortwachters".
I-pad en Kindle, dus. Het geheim is dat sommige producten zo veel informatie bevatten, en zo weinig botte materie, dat je ze mits het beetje (nu ja...) technologie waarover we nu beschikken gewoon aan huis kan leveren. Boeken, bijvoorbeeld. Maar ook muziek. Of films. Veel entertainment, maar ook educatie, en waarschijnlijk toch ook wel enkele manieren om de manier van werken te revolutionaliseren. Alles bij mekaar toch wel een aardig stukske BNP dat niet langer veel papier, plastiek of transport hoeft te kosten. En hoe meer "informatie per product", hoe minder vervuiling, zou ik zo denken?
Maar laten we even verder denken. Is het denkbaar dat aan huis geleverde informatie tot nog veel meer onverwachte mogelijkheden kan leiden? In mijn "science fiction mode" beslis ik eerst ("natuurlijk kunnen we sneller dan het licht reizen"), wat er kan, en vraag me dan af hoe het ongeveer zou gaan. Bijvoorbeeld: farmacie! Beeld je in dat ik thuis op een knop duw, en mijn pillen of druppels liggen klaar! Wat zou daar zoal voor nodig zijn?
Wel, ten eerste moet het product heel veel informatie bevatten. Maar bij geneesmiddelen is dat net zoals bij boeken ook zo: niet de atomen waterstof en zuurstof en koolstof enzovoort zijn wat telt, maar wel de manier waarop ze in mekaar zitten. De vraag is dus: wat is er nodig opdat een bestelling leidt tot het sturen van informatie die op haar beurt maakt dat er "pillen of druppels klaarliggen"? Zo op het eerste zicht denk ik dat er nodig is dat die pillen en druppels bestaan uit simpele bouwstenen die je bijvoorbeeld in bulk kan halen en opslaan in een super kleinschalige synthese eenheid, die op vraag, en mits levering van de informatie, overgaat tot de productie van het geneesmiddel. Dat lijken me dan twee technologische doorbraken die we nu niet hebben: standaard simpele bouwstenen voor medicijnen en micro fabriekjes op de schaal van een huishouden. Maar wat niet is kan nog komen.
Als je eenmaal een beetje "science fiction" inroept en je dan afvraagt wat er nodig is, lijkt me niet onredelijk dat je nog veel meer voorbeelden kan bedenken, die zullen maken dat de mensen van binnen honderd jaar (of zoiets) terugkijken naar onze periode, en vinden dat wij moesten leven in ontzettend primitieve omstandigheden. Ja, ze kenden al de "boekdrukkunst", destijds in 2011, maar veel meer dan "bijbels drukken" konden ze er nog niet mee doen.
maandag 5 december 2011
Niet zo efficiënt, die markten
Er is hoop op een "eurodeal" en... de rentevoeten zakken als bakstenen. Maar dan echt bakstenen, hé.
Niet zoveel inflatievrees, zo het eerste zicht! En dat bij zoveel overheidsoptreden.
Ergo, de markten hebben er niets van begrepen! Helemààl niet zo efficiënt, in feite, die markten.
Niet zoveel inflatievrees, zo het eerste zicht! En dat bij zoveel overheidsoptreden.
Ergo, de markten hebben er niets van begrepen! Helemààl niet zo efficiënt, in feite, die markten.
zondag 4 december 2011
Waarom Krugman voor inflatie pleit
Eén van de ideeën van Paul Krugman die vriend en vijand het meest verbaast is zijn voorstel om inflatie te creëren (ik heb het op een dag met mijn eigen ogen zien staan, ik heb geen url bijgehouden, maar ik heb zelf gezien dat er minstens één tamelijk recente url van moet bestaan). Want "iedereen die ook maar iets van het onderwerp weet, beseft dat de economie daar geen haar rijker van wordt, omdat het alleen maar de prijzen doet stijgen" (1). En hoewel je je altijd kan terugtrekken achter het "argument" van "Krugman is een idioot"; als je ook buiten je dierbare parochianen enige indruk wil maken moet je je eerder afvragen wat onze Nobelprijs Economie ("ook maar iets van het onderwerp weet") in feite bedoelt.
Dus na een hoop gefrons en gepuzzel heb ik enkele van zijn stappen met url en al bij elkaar.
Stap 1 is dat de crisis niet veroorzaakt is door de hoge staatsschulden, maar wel (een tikje indirect) door de euro. Die elimineerde wisselkoersrisico's en veroorzaakte zo (een stap die ik graag wel wat explicieter had gezien: iemand?) grote kapitaalstromen van het centrum (vanaf nu "Duitsland" genoemd) naar de periferie (bij wijze van voorbeeld hierna "Spanje" genoemd) (2). Merk op hoe in de tabel Spanje of Ierland in de periode voor 2007 niet tussen de landen met een hoge schuld prijkten, maar wel tussen de landen met forse kapitaalinvoer.
Dat veroorzaakte dan weer (stap 2) forse prijsstijgingen in "Spanje" relatief tot "Duitsland", zoals je kan zien in de tweede grafiek van het artikel hier (3). Dat is vol te houden als je productiviteit evenveel stijgt, of als er voldoende vertrouwen is om de kapitaalstromen zelf op gang te houden, maar als dat niet zo is, dan is het ook niet vol te houden. Dat was dan ook de financiële geschiedenis van Spanje (Italië, Griekenland...) voorafgaand aan de euro. Lires of peseta's daalden voortdurend in waarde tegenover de Duitse mark, en dat heb ik zelf, die in die jaren negentig actief was als commerciëel dealer in de wisselmarkten (4) van zeer dichtbij gevolgd, elke dag opnieuw. Na de euro veranderden die voortdurende devaluaties in voortdurende kapitaalstromen, tot op een dag de koek op was: iedereen wilde er tegelijk weer uit.
Daaruit volgt dat (stap 3) de relatieve prijzen van "Duitsland" en "Spanje" weer in lijn moeten gebracht worden. Dat kan op twee manieren. De eerste manier is dat de prijzen die gestegen zijn toen er kapitaal binnenvloeide terug moeten dalen wanneer het kapitaal er weer wegvloeit. Dat is "deflatie"...
"(...) that vicious and rightly feared process in which the decline of some incomes leads to the decline of other incomes, and so forth." (5)
Nu zal het hele spectrum, van Hayek tot Krugman je vertellen dat dat een heel moeilijke, heel harde weg om te gaan is ("vicious and rightly feared"), met veel sociale onrust, stakingen, overvallen op rijke kapitalisten en niet opgehaald vuilnis van weken in de straten. Een mens zou van minder gaan denken aan de andere manier: de manier waarbij niet de prijzen in "Spanje" terug dalen, maar wel de prijzen in Duitsland stijgen (6). Dat is dus inflatie, en dat is precies het soort voorstellen waarvan elk weldenkend mens je met hoog opgetrokken wenkbrauwen begint aan te kijken (1).
Nu zal het hele spectrum, alweer van Hayek tot Krugman, je verzekeren dat inflatie in feite erg gemakkelijk te creëren is, vergezeld van lange preken over de gevaren van inflatie. Allemaal terecht: de nood om er altijd maar verder mee te gaan, het korte termijn denken, de analogie met druggebruik... De reden waarom dat "hele spectrum" een spectrum is, en niet enkel één geconcentreerd punt van afkeer, is dat de extremen van dat spectrum van mening verschillen over de relatieve ernst van "inflatie versus deflatie". Ook Hayek noemt deflatie wel dat "vicious and rightly feared process", maar hij vermoedt (géén dogmatische herhaling van één of ander religieus dogma bij Hayek, hij vermoedt dingen, en het "ziet er naar uit" en "het lijkt er op dat".) dat de lange termijn gevaren van deflatie minder erg zijn dan de lange termijn gevaren van inflatie.
Terwijl het andere extreem (de term "extreem" verdoezelt mogelijk teveel dat we hier wel over de vleugels van luciede links en rechts praten), zoals Krugman, denkt dat (stap 4) in sommige gevallen de onmiddellijke nadelen van deflatie zo hoog kunnen oplopen dat het middel helemaal niet erger is dan de kwaal, maar wel integendeel.
Hoe dan ook, het is een visie, en het heeft helemaal niets te maken met varianten op een thema zoals "ze willen alleen maar meer macht voor de overheid". Het heeft alleen te maken met een analyse van de causaliteit van de crisis. Die causaliteit vertrekt van kapitaalstromen (en dus niet van schulden), loopt over stijgende prijzen en dalend vertrouwen via een omweg over de relatieve gevaren van inflatie en deflatie, tot de conclusie dat een periode van inflatie in het centrum minder zwaarwegend is dan een periode van deflatie in de periferie. Ik vond het wel de moeite om te proberen dat spoor van begin tot einde te volgen.
-----------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2011/10/over-geld-drukken-en-inflatie.html
(2) http://krugman.blogs.nytimes.com/2011/09/23/origins-of-the-euro-crisis/
(3) http://krugman.blogs.nytimes.com/2011/11/26/mysterious-europe/
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/11/ik-blaas-de-aftocht.html
(5) Hayek, The Constitution of Liberty, Chapter 21, nr. 3
(6) http://krugman.blogs.nytimes.com/2011/01/18/european-inflation-targets/
Dus na een hoop gefrons en gepuzzel heb ik enkele van zijn stappen met url en al bij elkaar.
Stap 1 is dat de crisis niet veroorzaakt is door de hoge staatsschulden, maar wel (een tikje indirect) door de euro. Die elimineerde wisselkoersrisico's en veroorzaakte zo (een stap die ik graag wel wat explicieter had gezien: iemand?) grote kapitaalstromen van het centrum (vanaf nu "Duitsland" genoemd) naar de periferie (bij wijze van voorbeeld hierna "Spanje" genoemd) (2). Merk op hoe in de tabel Spanje of Ierland in de periode voor 2007 niet tussen de landen met een hoge schuld prijkten, maar wel tussen de landen met forse kapitaalinvoer.
Dat veroorzaakte dan weer (stap 2) forse prijsstijgingen in "Spanje" relatief tot "Duitsland", zoals je kan zien in de tweede grafiek van het artikel hier (3). Dat is vol te houden als je productiviteit evenveel stijgt, of als er voldoende vertrouwen is om de kapitaalstromen zelf op gang te houden, maar als dat niet zo is, dan is het ook niet vol te houden. Dat was dan ook de financiële geschiedenis van Spanje (Italië, Griekenland...) voorafgaand aan de euro. Lires of peseta's daalden voortdurend in waarde tegenover de Duitse mark, en dat heb ik zelf, die in die jaren negentig actief was als commerciëel dealer in de wisselmarkten (4) van zeer dichtbij gevolgd, elke dag opnieuw. Na de euro veranderden die voortdurende devaluaties in voortdurende kapitaalstromen, tot op een dag de koek op was: iedereen wilde er tegelijk weer uit.
Daaruit volgt dat (stap 3) de relatieve prijzen van "Duitsland" en "Spanje" weer in lijn moeten gebracht worden. Dat kan op twee manieren. De eerste manier is dat de prijzen die gestegen zijn toen er kapitaal binnenvloeide terug moeten dalen wanneer het kapitaal er weer wegvloeit. Dat is "deflatie"...
"(...) that vicious and rightly feared process in which the decline of some incomes leads to the decline of other incomes, and so forth." (5)
Nu zal het hele spectrum, van Hayek tot Krugman je vertellen dat dat een heel moeilijke, heel harde weg om te gaan is ("vicious and rightly feared"), met veel sociale onrust, stakingen, overvallen op rijke kapitalisten en niet opgehaald vuilnis van weken in de straten. Een mens zou van minder gaan denken aan de andere manier: de manier waarbij niet de prijzen in "Spanje" terug dalen, maar wel de prijzen in Duitsland stijgen (6). Dat is dus inflatie, en dat is precies het soort voorstellen waarvan elk weldenkend mens je met hoog opgetrokken wenkbrauwen begint aan te kijken (1).
Nu zal het hele spectrum, alweer van Hayek tot Krugman, je verzekeren dat inflatie in feite erg gemakkelijk te creëren is, vergezeld van lange preken over de gevaren van inflatie. Allemaal terecht: de nood om er altijd maar verder mee te gaan, het korte termijn denken, de analogie met druggebruik... De reden waarom dat "hele spectrum" een spectrum is, en niet enkel één geconcentreerd punt van afkeer, is dat de extremen van dat spectrum van mening verschillen over de relatieve ernst van "inflatie versus deflatie". Ook Hayek noemt deflatie wel dat "vicious and rightly feared process", maar hij vermoedt (géén dogmatische herhaling van één of ander religieus dogma bij Hayek, hij vermoedt dingen, en het "ziet er naar uit" en "het lijkt er op dat".) dat de lange termijn gevaren van deflatie minder erg zijn dan de lange termijn gevaren van inflatie.
Terwijl het andere extreem (de term "extreem" verdoezelt mogelijk teveel dat we hier wel over de vleugels van luciede links en rechts praten), zoals Krugman, denkt dat (stap 4) in sommige gevallen de onmiddellijke nadelen van deflatie zo hoog kunnen oplopen dat het middel helemaal niet erger is dan de kwaal, maar wel integendeel.
Hoe dan ook, het is een visie, en het heeft helemaal niets te maken met varianten op een thema zoals "ze willen alleen maar meer macht voor de overheid". Het heeft alleen te maken met een analyse van de causaliteit van de crisis. Die causaliteit vertrekt van kapitaalstromen (en dus niet van schulden), loopt over stijgende prijzen en dalend vertrouwen via een omweg over de relatieve gevaren van inflatie en deflatie, tot de conclusie dat een periode van inflatie in het centrum minder zwaarwegend is dan een periode van deflatie in de periferie. Ik vond het wel de moeite om te proberen dat spoor van begin tot einde te volgen.
-----------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2011/10/over-geld-drukken-en-inflatie.html
(2) http://krugman.blogs.nytimes.com/2011/09/23/origins-of-the-euro-crisis/
(3) http://krugman.blogs.nytimes.com/2011/11/26/mysterious-europe/
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/11/ik-blaas-de-aftocht.html
(5) Hayek, The Constitution of Liberty, Chapter 21, nr. 3
(6) http://krugman.blogs.nytimes.com/2011/01/18/european-inflation-targets/
Abonneren op:
Posts (Atom)
