Weg met de entropiewet!

Nog maar pas liep ik me te verbazen over hoeveel verschillende schalen er in ons waarneembaar universum, tussen “het allerkleinste” en “het allergrootste” te vinden zijn (1). En zoals ik al een beetje suggereerde, de voorraad spectaculaire vondsten is nog lang niet uitgeput. Om dat te bekijken moet ik de entropiewet (2) in herinnering brengen.

Als we kijken naar de schaal waarop ons eigen bestaan zich afspeelt, dan weten we dat we bestaan uit relatief heel kleine bouwstenen, zoals waterstof, koolstof en een hoop andere. Maar je kan de correcte hoeveelheden ingrediënten in een kuip gieten en roeren zoveel je wil: een mens zal je er niet zien uitkomen. De verschijningsvorm van de correcte hoop ingrediënten zal naar overweldigende waarschijnlijkheid een enorme brij zijn: en dat is dan ook precies waar we allemaal na ons overlijden in veranderen. Het mirakel blijft evenwel dat er iets is dat in die hoop brij kàn veranderen; dat de hoop brij niet de hele tijd een hoop brij is geweest, maar wel een stuk gecompliceerd leven.

Nu weten we intussen een hoop dingen als antwoord op dat “mirakel”, maar niemand ontkent dat die hoop dingen ("evolutie", "natuurlijke selectie",...) dan ook echt nodig waren om in te gaan tegen wat we als de overweldigend waarschijnlijke toestand beschouwen: wéér die entropiewet.

Het interessante is: op al die andere schalen is de toestand sterk gelijkaardig! Beschouw een nevel aan protonen - de partikels die voor quasi 75% ontstonden als gevolg van de Big bang (3). Wat we van een nevel partikels verwachten is dat ze een nevel zijn en blijven: dat is de overweldigend meest waarschijnlijke toestand voor een gaswolk zonder extra specificaties. Maar in werkelijkheid ontstaan, sinds (letterlijk) miljarden jaren de hele tijd sterren uit die gaswolken, en ziet het er naar uit dat dat de komende (letterlijk) miljarden jaren zo zal blijven. En weer weten we een hoop dingen over de reden van dat “mirakel” – bijvoorbeeld het verschijnsel zwaartekracht en een aantal opvallend gelukkige eigenschappen van die zwaartekracht – maar evengoed verwachten we dat op de langere duur het patroon dat we volgends de entropie verwachten zal hernemen.

Namelijk, de waarneembare materie van het bekende heelal zal niet in de vorm van protonenwolken, maar wel in de vorm van klonten dode ster (en even dode planeet) steeds ijlere gaswolken vormen, niet minder dood dan een steeds ijlere gaswolk protonen zou geweest zijn: de “warmtedood van het heelal”. Maar alweer hebben we een hoop gepieker nodig om te verklaren dat die dode, ijle gaswolk er niet van bij het begin komt (zoals je volgens enkel de entropiewet kon verwachten) maar pas na miljarden en tientallen miljarden jaren kosmische geschiedenis. Parafraserend op daarnet: "Het mirakel is dat er zo lang iets is dat in dode klonten kàn veranderen".

Hoewel we het niet kunnen weten aan de uiteinden van de voor ons waarneembare schalen (“waaruit bestaan quarks?” aan het uiteinde van het allerkleinste, en “vormen clusters van melkwegen grotere structuren, of zijn ze integendeel verdeeld zoals je van een “gaswolk” clusters zou verwachten?” aan het uiteinde van het allergrootste) lijkt het er op dat we structuur zien ontstaan op alle waarneembare niveau’s daartussenin. Quarks vormen protonen, protonen vormen complexere atomen, atomen vormen moleculen, moleculen vormen complexe moleculen, complexe moleculen vormen leven, leven vormt complex leven – en er zit een aardig aantal ordes van grootte tussen de afmetingen van atomen en de afmetingen van een mens.

Maar protonen vormen dus ook sterren, en sterren vormen melkwegen en melkwegen vormen clusters. Dus steeds opnieuw, op al die schalen steeds opnieuw, kijk je tegen een situatie aan waarvan je moet zeggen: dit is helemaal niet wat we volgens de entropiewet zouden verwachten, maar wel integendeel. Steeds opnieuw heb je indrukwekkende theoretische redenen nodig waarom het uiteindelijk toch is zoals het is, plus de assumptie (niet-gecheckt wegens technologische beperkingen) dat er op het hoogste niveau wel helemaal geen structuur zal zijn, maar een beeld van een soort ijle gaswolk. Zodat op de lange duur alle andere niveau’s eveneens tot stof en as zullen wederkeren.

Dat is het beeld waartegen Lee Smolin zich in zijn “The Life of the Cosmos” (4), héél voorzichtig, afzet. Hij zegt niet echt uitdrukkelijk, als ik het tenminste niet over het hoofd heb gezien, dat we de entropiewet maar moeten afschaffen. Maar hij zegt wel dat een kosmologie die door de entropiewet wordt gedomineerd zich toch wel eens mag afvragen waarom ze telkens weer, op al die schalen, wordt geconfronteerd met het feit dat het “eigenlijk” niet klopt. Of liever, dat het misschien “eigenlijk” wel klopt, maar dat we eerst tien miljard jaar zullen moeten wachten. Als je entropiewet ook werkelijk zo dominant is, dan is het al een hele toegeving dat er in één of ander tijdvak eens op één of andere schaal een serieuze afwijking op zit. Maar het blijft niet bij "één of andere schaal". En dus…

Op alle schalen tegelijk? Is het in die omstandigheden zo ondenkbaar om je af te vragen hoe een wereldbeeld er zou uitzien dat niet gedomineerd wordt door de entropiewet? Ook Smolin is het er mee eens dat de totstandkoming van structuren, op welk niveau ook, impliceert dat er een energiestroom door het systeem loopt. Als we zomaar opeens niet langer hoeven aan te nemen dat op een gegeven moment moment de voorraad energie op is – die komt altijd van een hoger niveau, zoals het feit dat ons soort leven mogelijk is bij de gratie van de energie afkomstig van de zon, die op een dag ook zal ophouden met schijnen – dan ziet dat er op het eerste zicht natuurlijk niet zo indrukwekkend uit. Maar aan de andere kant: onze huidige kosmologie vertrekt met een Big Bang, wat zoveel is als de aanname van een zodanig lage initiële entropie, dat de verhalen van de creationisten over de Boeing die “toevallig” in de wervelstom ontstaat er als een Himalaya van rationeel denken uitziet.

Dus het lijkt er op dat we in beide concepties voorbij de grenzen van de onwetendheid zijn gesukkeld. Maar als de absurde aanname van een lachwekkend lage entropie leidt tot al die schalen waarop niet gebeurt wat je had verwacht, terwijl de even lachwekkende aanname van een eindeloze stroom energie op alle niveau’s zou leiden tot wat je te zien krijgt…

OK, ik geef toe, mijn titel “weg met de entropiewet” zal wel wat prematuur zijn. Maar dat we er wel eens extra mogen over nadenken, daarin ben ik het wel met Smolin eens.

--------------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2010/05/de-theoretisch-kleinst-en-grootst_31.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2010/06/de-grensverleggende-psychologie.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/08/de-entropiewet_115667946535776970.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/07/kosmologie-weemoedig-wegdromend.html
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/07/vragen-allemaal-vragen.html

De verkiezingen komen er aan...

Zomaar ineens valt me op: in feite hadden we vorig jaar ook al verkiezingen, en die waren er ook al voor een deel omdat "ze" er niet meer uit komen, en dus hebben "ze" weer de kiezer laten spreken, en er kwam wéér een herschikking die helemaal niets veranderde, hetgeen ze niet belette er een hele verkiezingsavond lang over te lopen kakelen, en...

Het is een jaar later en de verkiezingen komen er aan!

En staat iemand er wel eens bij stil dat het verhaal van de "vijf minuten politieke moed" en bijhorende verkiezing met de monsterscore intussen alweer drie jaar geleden is? Drie - jaar - geleden!

En het heeft er allemaal geen millimeter aan veranderd.

Ik vind dat dat toch wel een heel bijzonder licht werpt op al die smeekbedes om vooral niet "impulsief"; lees: op de NVA te stemmen. Hoe wereldvreemd moet je eigenlijk zijn om politieker te worden? Nu maken we mee dat dezelfde mensen, die al die tijd de gelegenheid hadden om er wel een millimeter aan te veranderen, omdat ze telkens weer in de nauwelijks veranderende coalitie (ik praat natuurlijk over de realiteit; niet over de zéééér spannende percentjes die er bij kwamen of af gingen) werden gekozen waar ze nu zo hard om lijken te smeken, zich afvragen waarom er wel eens een derde hond met het been zou kunnen gaan lopen.

Ik kan natuurlijk niet voor de anderen spreken, maar al die Letermes, Cortebeecks en andere gebuisde alfamannetjes die oproepen niet voor de NVA te stemmen, die roepen bij mij alleen maar een almaar krachtiger impuls op om juist wel op de NVA te stemmen. Als ze zelf zo hard roepen dat het niet zal blijven duren zoals ze het tot nu toe gedaan hebben, als wij alleen maar op Bart De Wever zouden stemmen; dan moeten wij toch al ongelofelijke oenen zijn op toch weer op de gebuisde alfamannetjes te stemmen?

Maar die mensen beseffen dat natuurlijk zelf niet. Ze leven in een heel artificieel wereldje, waarin niemand ze ooit zal vertellen dat ze zich keizertjes wanen maar dat ze helemaal geen kleren aanhebben. En dus wentelen ze zich in dat steeds maar zelf versterkende wereldbeeld, waarin ze hele pieten zijn, en het simpele feit dat ze iets orakelen wel zal volstaan opdat de mensen daar met veel eerbied zouden naar luisteren. En als ze binnenkort ontdekken dat ze hun zin niet krijgen, dan zal de verongelijktheid weer zeer groot zijn, en ze zullen weer geen begin van een idee hebben waarom ze niet gewoon mochten verder doen met hun bewind van pappen en nathouden.

Wel, van mij mogen ze allemaal weggeveegd worden. Ik zou zelf geen partij als de NVA gekozen hebben om met die eer aan de haal te gaan, maar ik ben al lang blij dat het het Vlaams Belang niet is. Het blijft een fatsoenlijk rechts, te weinig economie en teveel nationalisme, maar als niemand van die anderen ooit eens zegt dat de PS, weer eens, aan de macht zal gekozen worden, met een ideeëngoed dat ze niet moeten kunnen betalen omdat wij het wel zullen betalen (1), dan wens ik de NVA veel succes.

---------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/05/no-taxation-without-representation.html