Guns, Germs and Steel: een heel nieuw perspectief

Als je Guns, Germs and Steel (1,997) van Jared Diamond (1) leest merk je al snel dat je een hoop van je opvattingen - in het beste geval - in een nieuw perspectief zal moeten zetten. De kans is reëel dat je nogal specifieke opvattingen hebt over de vraag "waarom zijn sommige beschavingen en culturen na millennia menselijke geschiedenis verhoudingsgewijs erg rijk terwijl andere arm tot zeer arm zijn, voor zover ze niet zijn weggeveegd?". En de kans is reëel dat die (tenminste voor je zelf Diamond of andere relevante auteurs hebt gelezen) opvattingen in één van twee mogelijke groepen zullen liggen:

1. Het Westen is veel rijker dan de rest omdat het Westen zijn rijkdommen van de anderen heeft afgepakt
2. Het Westen is veel rijker dan de rest omdat het Westen zijn rijkdommen heeft gemaakt, en de andere niet.

Mijn opvattingen liggen in groep twee. Als ik zie dat arme landen een inkomen per persoon hebben, en altijd gehad hebben, van één of twee dollar per dag, dan zie ik niet goed in hoe rijke landen inkomens van (grootte orde) honderd dollar per dag kunnen hebben door die van de anderen af te pakken. Ik ben me ook niet bewust van doodarme Afrikanen die elke dag vroeg opstaan, naar hun werk pendelen, daar auto's, computers, geneesmiddelen, bouwmaterialen (en vele andere) produceren, alsook de bijhorende financiële diensten, waarna al die productie door het Westen wordt afgepakt en naar hier versluisd. Maar het is maar een terzijde meegegeven opinie.

Maar of je nu in de eerste, dan wel de tweede groep zit, wat Diamond zegt is dat je daarmee alleen maar het probleem verplaatst hebt. Ook ikzelf weet dat het Westen vaak genoeg geplunderd, afgeperst, en onderworpen heeft (alleen betwijfel ik of we dààr rijk van geworden zijn). Dus moet je je de vraag stellen: hoe komt het dat het Westen Afrikanen en Zuid Amerikanen kon plunderen, en Noord Amerikanen uitroeien, en (later) de veel langer bestaande beschavingen van China en Indië (met enkele eeuwen vertraging) eveneens kon onderdrukken; en niet omgekeerd?

Zelfs als je zoals ik de vraag erkent maar denkt dat ze voor dit concrete onderwerp niet zo relevant is als sommigen denken, dan moet je je ook durven afvragen hoe het komt dat het Westen in staat was al die rijkdom te produceren (in tegenstelling dus tot plunderen). Als je denkt dat we één en ander te danken hebben aan "het kapitalisme", en ook de technologische ontwikkeling, en ook de ontwikkeling van sociaal-eonomische instellingen (eigendomsrecht, markten,...) - dan moet je je afvragen hoe het komt dat Europeanen wel, en de anderen niet, die instellingen konden ontwikkelen.

Tijdens onze middeleeuwen was Europa een gebied dat heel veel meer werd geplunderd dan dat het zelf plunderde (2). Dus moet je je afvragen waarom in pakweg 1,500 AD de Europeanen de middelen hebben - zeg: oceaanwaardige schepen - om Afrika en Amerika te bezoeken, terwijl de Afrikanen en Amerikanen die middelen niet hebben? En hoe komt het dat, eenmaal ze daar zijn, ze de "guns" en het "steel" hebben dat hen toeliet de lokale beschavingen en culturen te plunderen, alsook veel hulp kregen van de "germs"? Je herkent de termen uit de titel van het boek. Waarom had het Westen al die elementen terwijl de anderen die niet hadden?

Als we voelen dat we op zoek moeten naar factoren die dateren van voor het jaar 1,500, dan is duidelijk dat we onze causaliteit moeten aanpassen. Het is nog steeds heel interessant te weten hoe wetenschap, technologie, kapitalisme, markten (of integendeel plunderingen, of alles tesamen) Europeïsche dominantie heeft gecreëerd, maar het is ook interessant te weten waarom al die "oorzaken" in Europa wel aan het werk waren, en elders niet (of veel minder).

Dat brengt ons bij wat wel eens "diepe geschiedenis" wordt genoemd; de geschiedenis van niet honderd jaar geleden, of vele honderden jaren geleden, of zelfs millennia geleden, maar wel de geschiedenis die iets zegt over waarom de millennia zich hebben afgespeeld zoals ze zich hebben afgespeeld.

Dat alleen al maakt dat Guns, Germs and Steel je perspectief verlegt. We zijn nu eenmaal opgevoed in termen van een Vaderlandsche geschiedenis die meestal alles wat er op een zakdoek grond is gebeurd chronologisch aan mekaar praat, en dus zelden naar een reële causaliteit doorstoot. Maar dat maakt die reële causaliteit er niet minder reëel om, en alleen al dat inzicht maakt het boek meer dan de moeite waard.

--------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2010/08/guns-germs-and-steel.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2009/11/het-christendom-en-het-ontstaan-van-het.html

Griekenland weer op de voorpagina

Enkele weken geleden stond er een interview met een hooggeplaatste Europese ambtenaar in de krant, over de financiële toestand van Griekenland. Ik heb het (als gediplomeerd warhoofd) niet bijgehouden, maar de teneur was dat de Grieken aanzienlijke vorderingen hadden gemaakt bij het terugdringen van hun tekorten, en verder dat dankzij het optreden van allerlei (quasi-)overheden (tenminste) de acute financiële crisis over was. Dus, zo vertelden ons de berekeningen, volstond het dat Griekenland nu zou gaan groeien met X% (waarbij X een cijfer is dat ik vergeten ben) per jaar, terwijl Griekenland het jongste decennia zelfs was gegroeid aan méér dan X per jaar, en Griekenland zou zichzelf uit de problemen gesaneerd en gegroeid hebben.

En ik vond dat allemaal prachtig! ik ben immers weliswaar (filosofisch en economisch) nogal heel liberaal, maar ik ben niet fanatiek. Dus ik heb gezien dat de markten de wereld om zeep kunnen helpen, en ik heb gezien dat de overheden (toegegeven, vaak zeer lomp en onhandig) ons tenminste van de rand van de afgrond kunnen wegtrekken, en het komt niet in me op om te ontkennen wat ik zelf gezien heb omdat anders mijn theorie er wat minder sterk uitziet. Verder ben ik groot voorstander van de euro en ook van de EU, dus ik vond dat de "linkerzijde" van dit debat best wel enkele punten mocht scoren.

(Zoals dat gaat met iemand die echt vertrouwen heeft in zijn eigen theorieën denk ik dat die van mij, die eerder aan de rechterkant zitten, sterk genoeg zijn om enkele tegendoelpunten te incasseren.)

Maar nu staat er het volgende artikel in de krant:

http://www.tijd.be/nieuws/politiek_-_economie_europa/Athene_genereert_te_weinig_inkomsten.8960327-3465.art

En de intellectuele eerlijkheid gebiedt toe te geven dat het verhaal er een stuk minder fraai uitziet. Ik begrijp Geert Noels (1) niet genoeg om te weten of hij bij de "rechterzijde" zit, maar ik denk dat Geert èn de rechterzijde hier een paar punten zullen uithalen in termen van "zoals we al sinds heel lang proberen te vertellen...".

Immers. De Griekse economie mag in het verleden 100 keer gegroeid zijn, de harde waarheid is dat ze vandaag krimpt. En de werkloosheid zit boven de elf percent. Waarmee je bij een punt bent dat Geert Noels een klein half jaar geleden heeft gemaakt; "Griekenland moet uit de euro" (2). Want met Griekenland in de euro is de competitiviteit van het land niet hoog genoeg om te blijven groeien aan X%. Met andere woorden, om de inkomsten te genereren die ze nodig hebben om zich ook werkelijk "uit de problemen te groeien".

Toch wil ik wijzen op het enorme dilemma dat hier verscholen zit, en niet alleen op het gelijk of ongelijk dat één van beide partijen hieruit kan halen. Want ja, Griekenland zit in een recessie en Griekenland heeft een torenhoge werkloosheid (ergo Griekenland kan zich niet, zoals de Eurocraat hoopte, uit de problemen groeien). Maar als je nu een recessie en een torenhoge werkloosheid zou willen creëren - wat zou je dan nog beter kunnen verzinnen dan (pakweg) hogere interestvoeten, hogere belastingen en budgettaire orthodoxie?

Hmmmmm?

OK, behalve dan de euro ingaan aan een oncompetitief tarief. Maar je ziet, hoop ik, mijn punt. Je kan hieruit voorbeelden halen van hoe het overheidsoptreden van bij het begin tot mislukken gedoemd was. Maar je kan er ook voorbeelden uithalen van hoe monetaire en budgettaire orthodoxie de put alleen maar dieper graaft. En als beide partijen nu eens zouden willen inzien dat het Eigen Grote Gelijk in feite ook alleen maar iets is dat ze geloven, maar in feite niet weten, dan zou het al heel goed zijn.

Nu, ze zullen het niet inzien, hoor. Nog altijd geldt: als de mensen iets willen geloven, dan zullen ze het geloven.

------------------------------------
(1) http://www.econoshock.be/
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2010/04/geert-noels-griekenland-moet-uit-de.html

De teller sloeg tilt

Zoals je wel weet staat er ergens op het internet een teller die het aantal bezoekers van dit blog registreert, en die toont al enkele jaren dat er elke dag minstens een (kleine) 50 hits zijn, en uiterst zelden meer dan 100. Naar alle maatstaven een "dood" blog, dus; maar goed dat ik het grotendeels doe om gebeurtenissen te registreren of gedachten te formuleren. En de hoop is nooit helemaal weg dat er ooit zelfs geregelde gedachtenuitwisselingen zullen plaatsvinden, zoals er nu heel af en toe gebeuren, en waarvan ik er een paar razend interessant vond. Maar in ieder geval onderga ik sportief het oordeel van "de markt"...

Maar enkele dagen geleden leek de teller wel tilt te slaan. De ene bezoeker na de andere rolde binnen (tenminste, naar de maatstaven van dit blog...) en het duurde even maar toen zag ik dat ze allemaal van dezelfde plaats afkomstig waren en wat bleek...

Iemand had op het internet iets positiefs geschreven over Speels maar Serieus!

Dat alleen al is een zodanig zeldzame gebeurtenis dat het vermelding verdient. En natuurlijk geef ik ook de url mee van de plaats waar het verschijnsel zich heeft voorgedaan:

http://www.janseurinck.com/geeky/12-vlaamse-blogs-die-ik-zelf-zou-willen-schrijven

Licht geamuseerd zie ik dat het "te veel, te moeilijk, te lang en te luid" ook hier weer niet veraf is, en de schrijver zegt ook wel dat hij er ook lang niet toe komt het allemaal te lezen, maar toch: hij zegt dat het meer zou gelezen moeten worden, en daarmee, vind ik, heeft hij iets heel verstandigs gezegd!

Maar alle gekheid op een stokje. Jan Seurinck is blijkbaar iemand die veel lezers heeft, want gedurende enkele dagen stroomden de hits hier binnen. Gaan jullie nu ook eens allemaal bij hem kijken - dan ziet hij misschien ook een verschil en kan ik hem bij deze bedanken voor de vriendelijke commentaar. Sindsdien volg ik al enkele dagen zijn blog en het lijkt me, momenteel, dat ik dat zal blijven doen. Het is een blog met een zekere inhoud, en er is nu ook nog een baby geboren. We wensen baby Juul nu al het allerbeste toe, we hopen geregeld van zijn vorderingen op de hoogte te worden gehouden, en wie wat raad van een ervaren papa nodig heeft kan met de recent toegevoegde "tags" gemakkelijk de weg vinden.

Overigens kom ik nog altijd niet aan meer dan 100 hits per dag. Maar tegenwoordig zakt het tenminste niet meer naar de buurt van de 50. We zijn blij met kleine verbeteringen...