Bankieren moet terug saai worden, hebben de socialisten verklaard, en blijkens de krant is daar ook de slogan "de winsten worden geprivatiseerd maar de verliezen worden gesocializeerd" opgedoken. Dat laatste werd dan in de mond gelegd van Paul De Grauwe. En wij, bankiers die beseffen dat er wel één en ander is misgegaan, kunnen alleen maar hopen dat de dames en heren politiekers goed beseffen dat ze politieke propaganda aan het uitzenden zijn, en dat hun "serieus nadenken" zich op een heel ander niveau moet bevinden.
Laten we eerst even vaststellen dat natuurlijk de winsten niet geprivatiseerd werden. Domme opmerking! Voor elke bankbediende die per maand een paar duizend euro verdient gaan er onmiddellijk ook per maand een paar duizend euro naar de staat: belastingen, sociale lasten, ik weet zeker dat ik er nog vergeet. Maar al die salarissen, en dus ook de belastingen daarop, zijn natuurlijk wel eerst door de banken verdiend, en dus socialiseert dat mechanisme alleen al een hoop winsten. Om maar te zwijgen van de winst die de bank overhoudt na alle kosten en lonen, en waarop de banken ook nog eens belastingen betalen. Beide mechanismen elk jaar opnieuw, vele jaren lang, maar de politiekers kramen uit dat "de winsten geprivatiseerd werden". We kunnen alleen maar hopen dat ze weten dat ze politieke propaganda verkopen.
Laten we ook even naar die gesocialiseerde verliezen kijken. Ik denk te weten dat de banken een paar fikse rekeningen aan terugbetalingen, interesten, commissies en boetes boven het hoofd hangen. Om één of andere reden wordt dat feit nooit in de uiteenzettingen over "gesocialiseerde verliezen" meegenomen. Een mens zou nog gaan denken dat er een zondebok-klimaat heerst, waarin het feit dat de aangeduide zondebok "het" gedaan heeft ipso facto maakt dat het waar is. Maar laten we het laten passeren: ze zullen wel weten dat ze maar politieke propaganda verkopen, zeker? Nee, ik dacht even aan het feit dat ik, altijd op mijn niveau van een loonbediende met wat spaargeld, aandeelhouder ben ("was", in minstens één geval) van verschillende banken. Uimmm, weten de critici zeker dat de verliezen op de kap van de gemeenschap terecht gekomen zijn, en dat wij, kapitalistische aandeelhouders er allemaal niets van gevoeld hebben?
Ach, politieke propaganda...
Oh ja, de banken moeten dus weer saaier worden. Ik geloof dat ik ongeveer weet waar ze het over hebben, en inderdaad, ik geef het toe, er is één en ander mis gegaan. En ja, ik kijk met belangstelling naar diagnose en remedie van mensen die er niet zelf de hele tijd middenin hebben gezeten. Maar misschien mag ik toch meegeven dat er enkele vragen zijn waarvan ik hoop dat ze niet over het hoofd zijn gezien?
Kijk, wij banken hebben (zoals ongeveer één keer per drie minuten herhaald wordt) dus meer kapitaal nodig. Dat kapitaal is, zoals wij aandeelhouders zeer goed gevoeld hebben, risicodragend. Dus het zal moeten vergoed worden. Voor mijn part ben je het daar niet mee eens (zoals je van mij mag geloven dat één plus één gelijk is aan drie), maar weet dat je anders dat kapitaal gewoon niet zal zien. Bovendien moeten we nog steeds al die boetes, interesten en terugbetalingen doen. En tenslotte heb je al die bankbedienden nodig zonder welke je nu eenmaal geen bank hebt: en die moeten ook betaald worden.
En de vraag is: waarmee?
In een "saaie" bank begint dat me deposito's die je binnenkrijgt. Die moet je vergoeden, en voor de litanie die je te horen krijgt als de rente niet hoog genoeg is verwijs ik gewoon naar de krant, de laatste jaren, elke dag. Voor de vele stoere verhalen over hoe je aan meer rente kan geraken en over hoe je met je bankier kan onderhandelen: gewoon een bruin café volstaat.
Soit, daartegenover staan dan de kredieten die je met die deposito's geeft, en waarop je meer rente ontvangt dan je moet betalen. Alleen, als die rente te hoog is... "voor de litanie, de krant" en "voor de stoere verhalen, het bruin café". Om mar te zwijgen wat van we te horen kregen toen we dat deels aan een paar Europese staten durfden uitlenen... Kortom, daar ga je als bank niet veel overheidssteun plus boetes mee terugbetalen, niet veel salarissen mee betalen, niet veel winsten mee socialiseren en niet veel kapitaal aantrekken. Maar dat zijn wel allemaal dingen die de socialisten heel hard willen. En de vraag blijft: waarmee?
Ik kan me in een saaie bank heus nog wel een paar dingen inbeelden waarmee we onze kosten kunnen verlagen, hoor! Wat denken de socialisten van de volgende voorstellen:
We kunnen mensen ontslaan
We kunnen ze minder salarissen betalen
We kunnen belastingen ontwijken
We kunnen jobs outsourcen naar goedkopere landen
"We" moet je overigens niet te letterlijk nemen, ikzelf zou aan de ontvangende kant van dit soort maatregelen staan, dus ik zit er bepaald niet op te wachten. Ik vraag me alleen luidop af of de socialisten die over saaiere banken nadenken zich ook deze vragen hebben gesteld.
En we kunnen natuurlijk ook de inkomsten verhogen! Duurdere kredieten, hogere kosten op rekeningen en bankprodukten zoals betalingen over kredietkaarten... De menselijke creativiteit is eindeloos! Dus ik zou zeggen, kies maar uit, of aarzel niet om meer en betere voorstellen te doen!
En begrijp me niet verkeerd, mijn opmerkingen hier betekenen heus niet dat je je geen vragen mag stellen bij wat er in de crisis is misgegaan, wel integendeel. Het gaat er alleen om dat er een verschil is tussen "op een serieus niveau nadenken" en "politieke propaganda verkopen". In het laatste geval hoef je natuurlijk niet meer te doen dan verkondigen wat iedereen wil horen.
zaterdag 22 september 2012
zondag 16 september 2012
Daisyworld
Ooit heb ik in een zeer serieus boek (1) gelezen dat je het "Gaia" concept vaak in zeer zweverige middens ontmoet, maar dat het toch ook heel serieuze componenten bevat. En omdat er zoveel andere fascinerende dingen in dat boek staan was ik dat al snel weer helemaal vergeten. Nu lees in een serieus maar nogal licht boek over een model dat "Daisyworld" heet. Het was alweer maar een zeer vluchtige aanraking, maar om één of andere reden heb ik het even opgezocht op Wikipedia (3). En kijk, dat is allemaal best heel interessant!
We beginnen met een ster met een nogal normale levensloop, en dat wil zeggen dat ze gedurende haar leven een tijd almaar warmere straling uitzendt, en daarna weer afkoelt. Dus hangt de temperatuur aan het oppervlak van een planeet in de buurt van die ster heel rechtlijnig af van de leeftijd van die ster. Koud in het begin, geleidelijk warmer, en vanaf een bepaald punt in de tijd weer afkoelend.
Nu voegen we ook een simpele levensvorm toe. Er zijn twee soorten madeliefjes ("daisies"), licht en donker gekleurd, hierna met "wit" en "zwart" aangeduid. Waar leven is, is natuurlijke selectie (4), en dus gedijen of verdwijnen de twee soorten naargelang hoe hun eigenschappen functioneren in de omgeving, die op zijn beurt neerkomt op de temperatuur zoals bepaald door de ster.
De daisies hebben twee eigenschappen die reageren op de temperatuur (en dus op de leeftijd van de ster). Zwarte daisies gedijen bij lagere temperaturen dan witte daisies, en bovendien slorpen zij straling op, zodat ze een opwarmend effect hebben op het planeetoppervlak. Witte daisies gedijen bij hogere temperaturen maar zij weerkaatsen straling zodat zij een afkoelend effect hebben op de temperatuur.
Dus komen er in een eerste, koude fase zwarte daisies die met hun opslorpende eigenschap de (in dat levensstadium van de ster) natuurlijke stijging van de temperatuur nog accentueren, zodat er nog meer zwarte daisies bijkomen, zodat de temperaturen (etc) tot het punt waar het warm genoeg wordt om witte daisies te doen gedijen. Dat maakt per "evolutionaire caluculus" (5) dat er meer witte dan zwarte daisies komen. Alleen hebben de witte daisies dat afkoelend effect! Zomaar opeens hangt de oppervlaktetemperatuur niet langer rechtlijnig af van de leeftijd van de ster. Zomaar opeens hangt de temperatuur ook af van de verdeling van de daisies, terwijl de verdeling van de daisies afhangt van de termperatuur.
En niet langer kan je met simpele modellen simpele voorspellingen maken (een beetje analoog aan "als je geld bijdrukt leidt dat al snel tot inflatie").
Het probleem is natuurlijk niet dat het niet klopt wanneer je denkt dat de temperatuur afhangt van wat de ster doet. Het probleem is dat de termperatuur ook nog afhangt van heel andere factoren.
Al die dingen kan je nu gaan modelleren door voor verschillende scenario's getallen in te vullen: "bij zoveel temperatuur groeien de witte daisies met 2% en de zwarte met 3% per jaar": en reken nu maar eens uit hoe de populaties en de termperaturen evolueren met de tijd. En dan opnieuw met 4 en 5% etc.
In dit concreet geval bleek dat de bijdrage van de daisies aan de temperatuur leven (daisies, dus) toeliet over een bredere waaier aan temperatuurschommelingen dan er onder een lineair regime waarin alleen de ster de temperatuur bepaalt mogelijk is. Met andere woorden, zodra er maar iets aan zwarte daisies actief is kunnen er zwarte daisies leven als de ster te weinig straalt, omdat ze zelf voor extra warmte zorgen. En zodra er genoeg witte daisies zijn mag de ster gerust een pak teveel stralen, omdat de witte daisies zelf bijdragen aan het koel houden van de atmosfeer.
Dat is waar de serieuze varianten van "Gaia" over gaan. De biosfeer zelf, in een puur natuurlijk proces (niks zweverige toestanden) neemt zelf deel aan het creëren van de condities die de biosfeer mogelijk maken. Je ziet, neem ik aan, de deur naar het belang van "biodiversiteit" wagenwijd open staan? Maar met simpele, in de zin van mono-causale modellen zou je daar niet te snel opgekomen zijn.
------------------------------------------
(1) Smolin, the Life of the Cosmos
(2) Gleick, Chaos
(3) http://en.wikipedia.org/wiki/Daisyworld
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/05/nogmaals-natuurlijke-selectie.html
(5) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2006/12/de-evolutionaire-calculus.html
We beginnen met een ster met een nogal normale levensloop, en dat wil zeggen dat ze gedurende haar leven een tijd almaar warmere straling uitzendt, en daarna weer afkoelt. Dus hangt de temperatuur aan het oppervlak van een planeet in de buurt van die ster heel rechtlijnig af van de leeftijd van die ster. Koud in het begin, geleidelijk warmer, en vanaf een bepaald punt in de tijd weer afkoelend.
Nu voegen we ook een simpele levensvorm toe. Er zijn twee soorten madeliefjes ("daisies"), licht en donker gekleurd, hierna met "wit" en "zwart" aangeduid. Waar leven is, is natuurlijke selectie (4), en dus gedijen of verdwijnen de twee soorten naargelang hoe hun eigenschappen functioneren in de omgeving, die op zijn beurt neerkomt op de temperatuur zoals bepaald door de ster.
De daisies hebben twee eigenschappen die reageren op de temperatuur (en dus op de leeftijd van de ster). Zwarte daisies gedijen bij lagere temperaturen dan witte daisies, en bovendien slorpen zij straling op, zodat ze een opwarmend effect hebben op het planeetoppervlak. Witte daisies gedijen bij hogere temperaturen maar zij weerkaatsen straling zodat zij een afkoelend effect hebben op de temperatuur.
Dus komen er in een eerste, koude fase zwarte daisies die met hun opslorpende eigenschap de (in dat levensstadium van de ster) natuurlijke stijging van de temperatuur nog accentueren, zodat er nog meer zwarte daisies bijkomen, zodat de temperaturen (etc) tot het punt waar het warm genoeg wordt om witte daisies te doen gedijen. Dat maakt per "evolutionaire caluculus" (5) dat er meer witte dan zwarte daisies komen. Alleen hebben de witte daisies dat afkoelend effect! Zomaar opeens hangt de oppervlaktetemperatuur niet langer rechtlijnig af van de leeftijd van de ster. Zomaar opeens hangt de temperatuur ook af van de verdeling van de daisies, terwijl de verdeling van de daisies afhangt van de termperatuur.
En niet langer kan je met simpele modellen simpele voorspellingen maken (een beetje analoog aan "als je geld bijdrukt leidt dat al snel tot inflatie").
Het probleem is natuurlijk niet dat het niet klopt wanneer je denkt dat de temperatuur afhangt van wat de ster doet. Het probleem is dat de termperatuur ook nog afhangt van heel andere factoren.
Al die dingen kan je nu gaan modelleren door voor verschillende scenario's getallen in te vullen: "bij zoveel temperatuur groeien de witte daisies met 2% en de zwarte met 3% per jaar": en reken nu maar eens uit hoe de populaties en de termperaturen evolueren met de tijd. En dan opnieuw met 4 en 5% etc.
In dit concreet geval bleek dat de bijdrage van de daisies aan de temperatuur leven (daisies, dus) toeliet over een bredere waaier aan temperatuurschommelingen dan er onder een lineair regime waarin alleen de ster de temperatuur bepaalt mogelijk is. Met andere woorden, zodra er maar iets aan zwarte daisies actief is kunnen er zwarte daisies leven als de ster te weinig straalt, omdat ze zelf voor extra warmte zorgen. En zodra er genoeg witte daisies zijn mag de ster gerust een pak teveel stralen, omdat de witte daisies zelf bijdragen aan het koel houden van de atmosfeer.
Dat is waar de serieuze varianten van "Gaia" over gaan. De biosfeer zelf, in een puur natuurlijk proces (niks zweverige toestanden) neemt zelf deel aan het creëren van de condities die de biosfeer mogelijk maken. Je ziet, neem ik aan, de deur naar het belang van "biodiversiteit" wagenwijd open staan? Maar met simpele, in de zin van mono-causale modellen zou je daar niet te snel opgekomen zijn.
------------------------------------------
(1) Smolin, the Life of the Cosmos
(2) Gleick, Chaos
(3) http://en.wikipedia.org/wiki/Daisyworld
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/05/nogmaals-natuurlijke-selectie.html
(5) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2006/12/de-evolutionaire-calculus.html
zaterdag 15 september 2012
Omgeving of aangeboren?
Hoogdravende titel, maar in feite gaan we niet verder dan een paar mijmeringen bij een paar anekdotes. Het is nog niet zo lang geleden dat we een beetje sip zaten te kijken naar de verbale vorderingen van kleuter Thomas. Zeker in vergelijking met de toenmalige peuter Sarah - die een paar maanden na haar tweede verjaardag alle letters kon lezen - leek het er bij kleuter Thomas erbarmelijk traag aan toe te gaan. En toen hebben we daar bij peuter Sarah bewust niet veel mee gedaan: dus halfweg de tweede kleuterklas kon ze haar naam schrijven zoals de meeste kindjes... Maar aan het einde van de derde kleuterklas kon ze ineens simpele boekjes lezen. Zo ging scholier Sarah naar de lagere school als één van de betere lezertjes, en dat was toch al dat.
En nu blijkt ineens dat kleuter Thomas ook alle lettertjes kan lezen. Dat is dan bijna drie jaar ouder dan de leeftijd waarop peuter Sarah het kon. Maar kleuter Thomas kan ook al woordjes van twee, soms drie lettertjes lezen! Met andere woorden, iets waar veel kindjes van het eerste leerjaar de komende maanden mee zullen worstelen, kan kleuter Thomas al in zijn eerste weken derde kleuterklas. Zelfs kleuter Sarah is dat pas beginnen doen na het midden van de derde kleuterklas - maar toen ging het dan ook wel heel snel.
Maar toch - wie zou ooit gedacht hebben dat kleuter Thomas in minstens één opzicht van het lezen zijn zus relatief zou voorbijsteken? Je moet er geen moment aan twijfelen dat de invloed van de grote zus enorm is. Kleuter Thomas ziet haar lezen, ziet hoe ze complimenten krijgt over hoe goed ze het doet, hoort dat ze pluimen krijgt op school... Mijn vrouw en ik zijn het er roerend over eens: geef ons die twee zelfde kinderen in omgekeerde volgorde, en het was nooit van z'n leven zo gegaan. Oh, peuter Sarah zou wel de lettertjes gelezen hebben toen ze dik twee jaar was. Maar kleuter Thomas zou op dit moment alleen maar zijn naam kunnen lezen zoals iedereen van het klasje. En kleuter Thomas zou op het einde van de derde kleuterklas nooit boekjes zitten lezen.
Nu zet ik kleuter Thomas op schoot en vraag of hij behalve de drukletters ook eens met schrijfletters wil proberen. Kleuter Thomas is altijd dolenthousiast op dit soort voorstellen. En tot mijn grote verbazing herkent hij de helft (van de gevallen waar de drukletters en de schrijfletters niet dezelfde zijn). Hoe heeft hij dat in godsnaam geleerd? Wij hebben ons er niet mee bezig gehouden. Ook zijn fouten zijn heel begrijpelijk: hij ziet de "h" en zegt "k", en zo nog een hoop varianten op het thema van op elkaar lijkende letters.
Wat zegt het ons allemaal over de verbeten controverses "aangeboren" versus "omgeving"? Het moet te maken hebben met omgeving; opnieuw, laat dezelfde kinderen in omgekeerde volgorde komen, en de geschiedenis ziet er anders uit. Maar toch moet het tegelijk ook in het hoofdje zitten: de meest getalenteerde zussen van de wereld (en er zijn betere lezertjes dan kleuter Sarah, alleen niet zo heel veel) zullen geen broertje doen lezen als dat broertje het er erg moeilijk mee heeft. Waarmee je weer op het punt bent dat je denkt dat kleuter Thomas het toch wel verbazend vlot opslorpt - en je bedenkt dat we hem altijd erg traag in zijn verbale ontwikkeling hebben genoemd.
Ik zal maar gewoon bedenken dat simpele verklaringsmodellen en theorieën, weer eens, hopeloos tekort schieten.
En nu blijkt ineens dat kleuter Thomas ook alle lettertjes kan lezen. Dat is dan bijna drie jaar ouder dan de leeftijd waarop peuter Sarah het kon. Maar kleuter Thomas kan ook al woordjes van twee, soms drie lettertjes lezen! Met andere woorden, iets waar veel kindjes van het eerste leerjaar de komende maanden mee zullen worstelen, kan kleuter Thomas al in zijn eerste weken derde kleuterklas. Zelfs kleuter Sarah is dat pas beginnen doen na het midden van de derde kleuterklas - maar toen ging het dan ook wel heel snel.
Maar toch - wie zou ooit gedacht hebben dat kleuter Thomas in minstens één opzicht van het lezen zijn zus relatief zou voorbijsteken? Je moet er geen moment aan twijfelen dat de invloed van de grote zus enorm is. Kleuter Thomas ziet haar lezen, ziet hoe ze complimenten krijgt over hoe goed ze het doet, hoort dat ze pluimen krijgt op school... Mijn vrouw en ik zijn het er roerend over eens: geef ons die twee zelfde kinderen in omgekeerde volgorde, en het was nooit van z'n leven zo gegaan. Oh, peuter Sarah zou wel de lettertjes gelezen hebben toen ze dik twee jaar was. Maar kleuter Thomas zou op dit moment alleen maar zijn naam kunnen lezen zoals iedereen van het klasje. En kleuter Thomas zou op het einde van de derde kleuterklas nooit boekjes zitten lezen.
Nu zet ik kleuter Thomas op schoot en vraag of hij behalve de drukletters ook eens met schrijfletters wil proberen. Kleuter Thomas is altijd dolenthousiast op dit soort voorstellen. En tot mijn grote verbazing herkent hij de helft (van de gevallen waar de drukletters en de schrijfletters niet dezelfde zijn). Hoe heeft hij dat in godsnaam geleerd? Wij hebben ons er niet mee bezig gehouden. Ook zijn fouten zijn heel begrijpelijk: hij ziet de "h" en zegt "k", en zo nog een hoop varianten op het thema van op elkaar lijkende letters.
Wat zegt het ons allemaal over de verbeten controverses "aangeboren" versus "omgeving"? Het moet te maken hebben met omgeving; opnieuw, laat dezelfde kinderen in omgekeerde volgorde komen, en de geschiedenis ziet er anders uit. Maar toch moet het tegelijk ook in het hoofdje zitten: de meest getalenteerde zussen van de wereld (en er zijn betere lezertjes dan kleuter Sarah, alleen niet zo heel veel) zullen geen broertje doen lezen als dat broertje het er erg moeilijk mee heeft. Waarmee je weer op het punt bent dat je denkt dat kleuter Thomas het toch wel verbazend vlot opslorpt - en je bedenkt dat we hem altijd erg traag in zijn verbale ontwikkeling hebben genoemd.
Ik zal maar gewoon bedenken dat simpele verklaringsmodellen en theorieën, weer eens, hopeloos tekort schieten.
woensdag 12 september 2012
paul Krugman is niet meer zo pessimistisch!
Het is verschillende keren gebeurd, gedurende al die vijf jaar crisis, dat we tekenen van verbetering dachten te zien, en dat enkele maanden later de put weer alleen maar dieper was geworden. Na een tijdje hebben zelfs natuurlijke optimisten als ik dat door, en dus was ik al snel nogal gevoelig geworden worden voor de pessimistische opmerkingen van Paul Krugman, zoals bijvoorbeeld in januari 2010.
Het punt was, na een tijdje kon je toch alleen maar vaststellen dat "Krugman al zo vaak gelijk had gehad", dat je niet anders kon dan die pessimistische geluiden ernstig nemen. En inderdaad, daarmee heeft hij me minstens de laatste twee jaren een paar overdreven illusies bespaard.
Maar het is waar dat een paar van de dingen waar Krugman zoveel problemen mee zag lijken over te waaien. De belangrijkste daarvan zal wel het geloof geweest zijn dat de crisis was veroorzaakt door teveel overheidsschulden, en dus door "austerity" moest aangepakt worden. Maar na meer dan twee jaar "austerity" en snel dieper wordende kraters is er in Europa toch wel één en ander veranderd aan die perceptie. En als je na twee jaar aanpak van "de verkeerde ziekte" minstens een beetje te weten komt wat nu werkelijk de ziekte was, dan heb je ook een kans dat je er misschien iets aan kan gaan doen.
Dat is wat we nu in de markten te zien krijgen - en daarbovenop komt dan ineens een heel wat minder pessimistisch artikel van Krugman (2). Zoals hij het vroeger al eens uitdrukte, voor zover crisissen ons tenminste niet vernietigen gaan ze zelfs bij het slechtste beleid, mists voldoende wachten, ook vanzelf over. In dit geval vond Krugman het beleid weliswaar zwaar ontoereikend, maar het was tenminste niet absurd - en dus, misschien, wie weet, is een deel van de problemen stilaan vanzelf overgewaaid?
Ik weet het niet, natuurlijk, en ik denk dat Krugman het ook niet weet, omdat niemand het weet. Maar het zou kunnen, en zelfs iemand als Krugman, die nu al zo vaak gelijk heeft gehad, begint te denken dat het zou kunnen. Ik durf het haast niet te hopen...
---------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2010/01/waarom-krugman-geen-optimist-is.html
(2) http://www.nytimes.com/2012/09/07/opinion/krugman-cleaning-up-the-economy.html?_r=1&partner=rssnyt&emc=rss
Het punt was, na een tijdje kon je toch alleen maar vaststellen dat "Krugman al zo vaak gelijk had gehad", dat je niet anders kon dan die pessimistische geluiden ernstig nemen. En inderdaad, daarmee heeft hij me minstens de laatste twee jaren een paar overdreven illusies bespaard.
Maar het is waar dat een paar van de dingen waar Krugman zoveel problemen mee zag lijken over te waaien. De belangrijkste daarvan zal wel het geloof geweest zijn dat de crisis was veroorzaakt door teveel overheidsschulden, en dus door "austerity" moest aangepakt worden. Maar na meer dan twee jaar "austerity" en snel dieper wordende kraters is er in Europa toch wel één en ander veranderd aan die perceptie. En als je na twee jaar aanpak van "de verkeerde ziekte" minstens een beetje te weten komt wat nu werkelijk de ziekte was, dan heb je ook een kans dat je er misschien iets aan kan gaan doen.
Dat is wat we nu in de markten te zien krijgen - en daarbovenop komt dan ineens een heel wat minder pessimistisch artikel van Krugman (2). Zoals hij het vroeger al eens uitdrukte, voor zover crisissen ons tenminste niet vernietigen gaan ze zelfs bij het slechtste beleid, mists voldoende wachten, ook vanzelf over. In dit geval vond Krugman het beleid weliswaar zwaar ontoereikend, maar het was tenminste niet absurd - en dus, misschien, wie weet, is een deel van de problemen stilaan vanzelf overgewaaid?
Ik weet het niet, natuurlijk, en ik denk dat Krugman het ook niet weet, omdat niemand het weet. Maar het zou kunnen, en zelfs iemand als Krugman, die nu al zo vaak gelijk heeft gehad, begint te denken dat het zou kunnen. Ik durf het haast niet te hopen...
---------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2010/01/waarom-krugman-geen-optimist-is.html
(2) http://www.nytimes.com/2012/09/07/opinion/krugman-cleaning-up-the-economy.html?_r=1&partner=rssnyt&emc=rss
zondag 9 september 2012
Dan toch niet zo heel erg "spannend"?
Je kan het gerust een soort gespartel vinden, zei de op één na jongste "ik val in herhaling" post (1) over het onderwerp, maar het is echt niet zo absurd om de evolutie van de verkiezingspolls op de Electoral Vote site (2) als een nek aan nek race te blijven lezen. Dat laatste zal ik nu wel genoeg hebben herhaald.
Maar dan, heb ik er ook aan toegevoegd, moet je tegen binnen een viertal weken wel eens iets gaan zien veranderen: binnen twee maanden is het allemaal weeral voorbij! En kijk nu, de vier weken zijn ruim gepasseerd, en het plaatje is precies hetzelfde. Sterker nog, het spel van de Conventies lijkt eerder in het voordeel van Obama dan van Romney geweest te zijn. Als dat zich bevestigt - er zijn opmerkelijk weinig nieuwe polls dit jaar, dus ons beeld is nog verwarder dan anders - zegt dat toch iets over het concept van "Obama ligt voorop omdat hij de zittende president is; niet omdat hij de grootste kanshebber is". Als Romney er nergens in slaagt die presidentsbonus in te dijken, dan is hij eenvoudig geen kandidaat die er een spannende strijd van kan maken.
Nu, twee maand is nog lang.Voor een kleine afwijking van een verwacht patroon (in vergelijking met de "de Democraten zijn bang van Palin" bende...) ga ik nog niet vertellen dat ik dat dan toch duidelijk mis had. Maar als dat patroon zich nu toch eens doorzet?
Ik denk dat we dan over de "verscheurdheid" zullen lezen. De Republiekeinen zijn momenteel nu eenmaal de verzameling mensen die er historisch vaak indrukwekkender uitzagen dan de Democraten, samen met de creationisten, de religieuze fundamentalisten en de "Obama is een Communist" klodder, die maken dat je je afvraagt: Moet Romney daarvan de leider zijn? Wat moeten we verwachten van een leider die dat soort achterban moet tevreden stellen? Het was het probleem dat de Republiekeinen vier jaar geleden ook al hadden. McCain was ongetwijfeld een vooraanstaand Republiekein, maar om partijpolitieke redenen Sarah Palin moeten kiezen: tjatja.
Natuurlijk, ik zit al bijna een grafrede bij Romney te schrijven, terwijl ik me wel eens vrolijk heb gemaakt bij mensen die dat bij Obama deden. Maar het punt is dat je over politiek best wel kan nadenken; ondanks de show, de personencultus, de "vervuiling van het denken"... Immers, als Obama wint, dan zegt de normale cyclus van de Amerikaanse politiek dat in 2016 de Republiekeinen weer aan de beurt zijn. Als Obama wint, en de Republiekeinen beslissen in reactie zich toch maar richting Palin en consoorten te begeven, dan geven ze in mijn beetje begrip van de Amerikaanse politiek die gouden kans weer weg: en anders heb ik weeral zoveel bijgeleerd. Toch verwacht ik dat de partij tegen dan stilaan wel weer eens bij zinnen zal gaan komen, en dan komen er weer Hayek-liberalen en doordachte internationale politiek aan bod.
Maar weet je, misschien wint Romney binnenkort wel gewoon "de spannende strijd". In dat geval moeten we hem wel de kans gunnen zich al eerder als Hayek liberaal en luciede geopoliticus op te stellen.
---------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/08/de-spannende-strijd-moet-zich-stilaan.html
(2) http://www.electoral-vote.com/
Maar dan, heb ik er ook aan toegevoegd, moet je tegen binnen een viertal weken wel eens iets gaan zien veranderen: binnen twee maanden is het allemaal weeral voorbij! En kijk nu, de vier weken zijn ruim gepasseerd, en het plaatje is precies hetzelfde. Sterker nog, het spel van de Conventies lijkt eerder in het voordeel van Obama dan van Romney geweest te zijn. Als dat zich bevestigt - er zijn opmerkelijk weinig nieuwe polls dit jaar, dus ons beeld is nog verwarder dan anders - zegt dat toch iets over het concept van "Obama ligt voorop omdat hij de zittende president is; niet omdat hij de grootste kanshebber is". Als Romney er nergens in slaagt die presidentsbonus in te dijken, dan is hij eenvoudig geen kandidaat die er een spannende strijd van kan maken.
Nu, twee maand is nog lang.Voor een kleine afwijking van een verwacht patroon (in vergelijking met de "de Democraten zijn bang van Palin" bende...) ga ik nog niet vertellen dat ik dat dan toch duidelijk mis had. Maar als dat patroon zich nu toch eens doorzet?
Ik denk dat we dan over de "verscheurdheid" zullen lezen. De Republiekeinen zijn momenteel nu eenmaal de verzameling mensen die er historisch vaak indrukwekkender uitzagen dan de Democraten, samen met de creationisten, de religieuze fundamentalisten en de "Obama is een Communist" klodder, die maken dat je je afvraagt: Moet Romney daarvan de leider zijn? Wat moeten we verwachten van een leider die dat soort achterban moet tevreden stellen? Het was het probleem dat de Republiekeinen vier jaar geleden ook al hadden. McCain was ongetwijfeld een vooraanstaand Republiekein, maar om partijpolitieke redenen Sarah Palin moeten kiezen: tjatja.
Natuurlijk, ik zit al bijna een grafrede bij Romney te schrijven, terwijl ik me wel eens vrolijk heb gemaakt bij mensen die dat bij Obama deden. Maar het punt is dat je over politiek best wel kan nadenken; ondanks de show, de personencultus, de "vervuiling van het denken"... Immers, als Obama wint, dan zegt de normale cyclus van de Amerikaanse politiek dat in 2016 de Republiekeinen weer aan de beurt zijn. Als Obama wint, en de Republiekeinen beslissen in reactie zich toch maar richting Palin en consoorten te begeven, dan geven ze in mijn beetje begrip van de Amerikaanse politiek die gouden kans weer weg: en anders heb ik weeral zoveel bijgeleerd. Toch verwacht ik dat de partij tegen dan stilaan wel weer eens bij zinnen zal gaan komen, en dan komen er weer Hayek-liberalen en doordachte internationale politiek aan bod.
Maar weet je, misschien wint Romney binnenkort wel gewoon "de spannende strijd". In dat geval moeten we hem wel de kans gunnen zich al eerder als Hayek liberaal en luciede geopoliticus op te stellen.
---------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/08/de-spannende-strijd-moet-zich-stilaan.html
(2) http://www.electoral-vote.com/
dinsdag 4 september 2012
De verkiezingscampagne is erg vervelend
Voor wie (veel meer dan ik) denkt dat het allemaal Ongelofelijk Verschrikkelijk Belangrijk is zal het volgende niet waar zijn, maar ik, die de Amerikaanse presidentverkiezingen vooral als één grote show zie, vind het een verschrikkelijk vervelende campagne. Kwaliteit, aan beide kanten, ongeveer nul, en spektakel - in feite ook. Wat een verschil met 2004 en 2008, toen ik het allemaal kon volgen "op het niveau van een voetbalmatch", en de grootste potstamperij, zolang het mijn kamp maar goed uitkwam, de proporties aannam van kosmische gebeurtenissen.
Wat valt er vandaag in feite te vertellen? Behalve "niets"? Eén Conventie is achter de rug, één gaat dadelijk beginnen, en er verandert gewoon niks aan de status quo. Dus de volgende stap zijn de "debatten" en dan de laatste rechte lijn... En denk aan 2004, toen Kerry over de brabbelende dwaas Bush heenwalste als een Spartaanse phalanx over een Pers, en daarna bewezen werd dat al die debatten heel weinig belang hadden.
Maar we kunnen blijven hopen op verrassingen, natuurlijk, we hebben nog twee maanden.
Laat ik dan maar wat in herhaling vallen. Hier is de huidige stand van zaken volgens de Electoral Vote site:
http://www.electoral-vote.com/evp2012/Pres/Maps/Sep03.html
Niks nieuws, dus. Je ziet negen witte staten met alleen maar een rode of blauwe rand. Dat wil zeggen dat je voor die staten al even goed een muntstuk mag opgooien. Neem North Carolina: Romney: 48 - Obama 46. Dat wil zeggen (als ik het goed heb is dat met een foutmarge van 3%) dat voor Romney alle cijfers tussen 45 en 51% even waarschijnlijk zijn, en voor Obama alles tussen 43% en 49%. Kortom, Obama kan er best winnen met 45 - 49, of zoiets. En hetzelfde geldt voor alle blauw omrande staten die even goed door Romney gewonnen kunnen worden.
Dat maakt dat ik me nog altijd kan houden aan wat ik altijd heb verwacht. Op dit moment lijkt Romney 126 stemmen achterop te lopen, maar daarvan zijn er 109 "blauwe stemmen" die maar schijnblauw zijn. Hij hoeft er daarvan maar 63 om te draaien, en hij wint. Dat maakt zeker dat hij een zwaardere uitdaging heeft dan Obama: wat is de kans dat je 10 keer na elkaar wint met kruis of munt (antwoord: 1 op 1024, dank u)? Dat is waaraan je ziet dat je wel ongeveer "moet" aannemen dat Florida rood kleurt, want anders dat van die "1 over 1024" wel heel erg dichtbij. Maar mèt Florida...? Potentiëel vette vissen genoeg voor Romney, en dus blijf ik het maar "een spannende strijd" vinden, die waarschijnlijk door Obama zal gewonnen worden.
Wat valt er vandaag in feite te vertellen? Behalve "niets"? Eén Conventie is achter de rug, één gaat dadelijk beginnen, en er verandert gewoon niks aan de status quo. Dus de volgende stap zijn de "debatten" en dan de laatste rechte lijn... En denk aan 2004, toen Kerry over de brabbelende dwaas Bush heenwalste als een Spartaanse phalanx over een Pers, en daarna bewezen werd dat al die debatten heel weinig belang hadden.
Maar we kunnen blijven hopen op verrassingen, natuurlijk, we hebben nog twee maanden.
Laat ik dan maar wat in herhaling vallen. Hier is de huidige stand van zaken volgens de Electoral Vote site:
http://www.electoral-vote.com/evp2012/Pres/Maps/Sep03.html
Niks nieuws, dus. Je ziet negen witte staten met alleen maar een rode of blauwe rand. Dat wil zeggen dat je voor die staten al even goed een muntstuk mag opgooien. Neem North Carolina: Romney: 48 - Obama 46. Dat wil zeggen (als ik het goed heb is dat met een foutmarge van 3%) dat voor Romney alle cijfers tussen 45 en 51% even waarschijnlijk zijn, en voor Obama alles tussen 43% en 49%. Kortom, Obama kan er best winnen met 45 - 49, of zoiets. En hetzelfde geldt voor alle blauw omrande staten die even goed door Romney gewonnen kunnen worden.
Dat maakt dat ik me nog altijd kan houden aan wat ik altijd heb verwacht. Op dit moment lijkt Romney 126 stemmen achterop te lopen, maar daarvan zijn er 109 "blauwe stemmen" die maar schijnblauw zijn. Hij hoeft er daarvan maar 63 om te draaien, en hij wint. Dat maakt zeker dat hij een zwaardere uitdaging heeft dan Obama: wat is de kans dat je 10 keer na elkaar wint met kruis of munt (antwoord: 1 op 1024, dank u)? Dat is waaraan je ziet dat je wel ongeveer "moet" aannemen dat Florida rood kleurt, want anders dat van die "1 over 1024" wel heel erg dichtbij. Maar mèt Florida...? Potentiëel vette vissen genoeg voor Romney, en dus blijf ik het maar "een spannende strijd" vinden, die waarschijnlijk door Obama zal gewonnen worden.
maandag 3 september 2012
"De banken hervormen"
Di Rupo wil "de banken hervormen", en ik denk dat je een serieus bord voor je kop moet hebben om niet te weten dat "wij" banken één en ander aan de staten te danken hebben (voor zover, tenminste, die staten niet zelf de grootste fraudeurs waren (1), natuurlijk). Dus dat wij dan ook allemaal één en ander aan die staten te danken hebben (jaja, dat blijft zelfs zo als je dat totaal niet weet), en bijgevolg die staten nu ook één en ander te zeggen hebben. (En nu allemaal in koor op het niveau van "de kindjes die koekjes verdelen" (2): "dat "bewijst" dat "het" nu allemaal nog veel erger zal worden"...)
Bijvoorbeeld, dat nu de staten er zelf mee in de problemen gekomen zijn (steeds voor zover, etc) "wij", banken, al eens kunnen beginnen met onze schulden, interesten, commissies èn boetes terug te betalen. Ikzelf, rondkijkend in dat wereldje van ons, zie alvast niemand die daar serieus over zit te mokken. Maar hoe zit het met dat ander idee, dat de staten nu ook de banken willen "hervormen"?
In de mate dat wij, bankbedienden, en dus vaak kleine aandeelhouders zelf bij de eerste slachtoffers waren, zullen we niet te snel "nee" zeggen. Alleen, deze keer zegt de Tijd er een paar ware dingen over (3): pas op voor simplismen; hoe ga je om te beginnen het verschil tussen "normaal" en "zaken"- bankieren zo definiëren dat het ergens op slaat, en nog werkbaar is ook? En ook: wat doe je met de mogelijkheid dat je helemaal eindigt met een paar kleine bankjes, die al hun klanten, ook Belgische klanten, voor alle gespecialiseerde en geavanceerde diensten (en er zijn héél veel gespecialiseerde diensten die erg belangrijk zijn voor de economie, en die nièt in de soep zijn gedraaide de laatste jaren) moeten doorverwijzen naar grote, internationale banken?
Op mijn niveau (het laagste) kan ik waarschijnlijk niet veel meer bijdragen dan het vertellen van een anekdote. De anekdote speelt zich af in een tijd die intussen "ancient history" is, maar ik vind het desondanks illustrerend. Het punt is, een dergelijke toestand heb ik ooit al eens met mijn eigen ogen gezien.
Het was het einde van de vorige eeuw, en ik was deel van een team in een internationale bank dat druk bezig was wereldkampioen te worden in een specifieke markt, en dat waren de wisselmarkten (4). Dat wereldkampioen worden lukte omdat "wij" (ikzelf was zoals je begrijpt maar een kleine garnaal in dat team, maar ondertussen zat ik er toch maar middenin) heel geavanceerd waren in derivaten. En zoals ik meer gezegd heb, ik kan iedereen, maar dan ook iedereen met wie ik ooit gepraat en gedeald heb nog altijd onder ogen komen.
Dus ja, derivaten zijn nuttig en nodig, en natuurlijk kan je ermee in je vingers snijden. Dus daar zat ik enkele jaren als groot liefhebber van derivaten, en hoewel je natuurlijk lang niet altijd gelijk kan hebben, kan je wel meemaken dat niemand zich ooit met "mijn" derivaten in de vingers heeft gesneden. Bijvoorbeeld omdat de derivaten echte indekkingen waren, zodat gebeurlijke verliezen echt gecompenseerd werden door andere posten. De anekdote bestaat er nu in dat na enkele jaren van activiteit - in deze wereld waarin alle grootspraak steeds met cijfers te ondersteunen was - mijn Londense bazen vonden dat ik bovenop al die derivaten mijn klanten moest vragen waarom ik nooit hun "gewone" wisseloperaties mocht doen; gewoon rechtstreeks marken wisselen tegen franken (zo ging dat nog, destijds, toen de dinosaurussen nog boven onze hoofden cirkelden) en dollars tegen ponden.
En verschillende van mijn klanten antwoordden me toen "natuurlijk, Koen, geen probleem. Wanneer je maar wil. Maar besef wel dat wij, die nu eenmaal kredieten bij vele banken hebben, een deel van onze wisseloperaties bij die banken moeten afhandelen. Dus als we minder simpele transacties, die we normaal aan de Belgische banken geven, naar hen kunnen sluizen, dan zullen we verplicht zijn een kleiner aantal complexe deals naar jou te sluizen".
Waarna Koen, onmiddellijk gesteund door de sharks in London, haastig bedankte en zijn voorstel maar rap weer introk.
Zo is het letterlijk gegaan, destijds, en voor een deel zal het wel onvermijdelijk zijn. Niet lang daarna (dus nog steeds: ancient history) ben ik voor een Belgische bank beginnen werken, en hoewel ik alweer een zeer bescheiden radertje in het netwerk was, is de toestand in de wisselmarkten daarna snel veranderd. Maar globaal zullen kleinere banken dus altijd wel naast een deel van de meer lucratieve business grijpen omdat ze nu eenmaal kleiner zijn en dus minder resources hebben.
Alleen, zijn we er heel zeker van, hooggeacht publiek en politieke leiders, dat we die toestand ook nog willen institutionaliseren?
Ik vraag het alleen maar, hoor, ik ben nog altijd een heel kleine garnaal. Natuurlijk geef ik toe dat jullie dit allemaal veel beter weten. Maar, uim, anders zegt de Tijd er in de url hieronder ook een paar interessante dingen over.
----------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2011/09/het-is-de-schuld-van-hoofdstuk-de.html
(2)http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2011/11/assumpties-uit-het-leven-gegrepen.html
(3) http://www.tijd.be/opinie/commentaar/Simplistisch.9236717-620.art
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/11/ik-blaas-de-aftocht.html
Bijvoorbeeld, dat nu de staten er zelf mee in de problemen gekomen zijn (steeds voor zover, etc) "wij", banken, al eens kunnen beginnen met onze schulden, interesten, commissies èn boetes terug te betalen. Ikzelf, rondkijkend in dat wereldje van ons, zie alvast niemand die daar serieus over zit te mokken. Maar hoe zit het met dat ander idee, dat de staten nu ook de banken willen "hervormen"?
In de mate dat wij, bankbedienden, en dus vaak kleine aandeelhouders zelf bij de eerste slachtoffers waren, zullen we niet te snel "nee" zeggen. Alleen, deze keer zegt de Tijd er een paar ware dingen over (3): pas op voor simplismen; hoe ga je om te beginnen het verschil tussen "normaal" en "zaken"- bankieren zo definiëren dat het ergens op slaat, en nog werkbaar is ook? En ook: wat doe je met de mogelijkheid dat je helemaal eindigt met een paar kleine bankjes, die al hun klanten, ook Belgische klanten, voor alle gespecialiseerde en geavanceerde diensten (en er zijn héél veel gespecialiseerde diensten die erg belangrijk zijn voor de economie, en die nièt in de soep zijn gedraaide de laatste jaren) moeten doorverwijzen naar grote, internationale banken?
Op mijn niveau (het laagste) kan ik waarschijnlijk niet veel meer bijdragen dan het vertellen van een anekdote. De anekdote speelt zich af in een tijd die intussen "ancient history" is, maar ik vind het desondanks illustrerend. Het punt is, een dergelijke toestand heb ik ooit al eens met mijn eigen ogen gezien.
Het was het einde van de vorige eeuw, en ik was deel van een team in een internationale bank dat druk bezig was wereldkampioen te worden in een specifieke markt, en dat waren de wisselmarkten (4). Dat wereldkampioen worden lukte omdat "wij" (ikzelf was zoals je begrijpt maar een kleine garnaal in dat team, maar ondertussen zat ik er toch maar middenin) heel geavanceerd waren in derivaten. En zoals ik meer gezegd heb, ik kan iedereen, maar dan ook iedereen met wie ik ooit gepraat en gedeald heb nog altijd onder ogen komen.
Dus ja, derivaten zijn nuttig en nodig, en natuurlijk kan je ermee in je vingers snijden. Dus daar zat ik enkele jaren als groot liefhebber van derivaten, en hoewel je natuurlijk lang niet altijd gelijk kan hebben, kan je wel meemaken dat niemand zich ooit met "mijn" derivaten in de vingers heeft gesneden. Bijvoorbeeld omdat de derivaten echte indekkingen waren, zodat gebeurlijke verliezen echt gecompenseerd werden door andere posten. De anekdote bestaat er nu in dat na enkele jaren van activiteit - in deze wereld waarin alle grootspraak steeds met cijfers te ondersteunen was - mijn Londense bazen vonden dat ik bovenop al die derivaten mijn klanten moest vragen waarom ik nooit hun "gewone" wisseloperaties mocht doen; gewoon rechtstreeks marken wisselen tegen franken (zo ging dat nog, destijds, toen de dinosaurussen nog boven onze hoofden cirkelden) en dollars tegen ponden.
En verschillende van mijn klanten antwoordden me toen "natuurlijk, Koen, geen probleem. Wanneer je maar wil. Maar besef wel dat wij, die nu eenmaal kredieten bij vele banken hebben, een deel van onze wisseloperaties bij die banken moeten afhandelen. Dus als we minder simpele transacties, die we normaal aan de Belgische banken geven, naar hen kunnen sluizen, dan zullen we verplicht zijn een kleiner aantal complexe deals naar jou te sluizen".
Waarna Koen, onmiddellijk gesteund door de sharks in London, haastig bedankte en zijn voorstel maar rap weer introk.
Zo is het letterlijk gegaan, destijds, en voor een deel zal het wel onvermijdelijk zijn. Niet lang daarna (dus nog steeds: ancient history) ben ik voor een Belgische bank beginnen werken, en hoewel ik alweer een zeer bescheiden radertje in het netwerk was, is de toestand in de wisselmarkten daarna snel veranderd. Maar globaal zullen kleinere banken dus altijd wel naast een deel van de meer lucratieve business grijpen omdat ze nu eenmaal kleiner zijn en dus minder resources hebben.
Alleen, zijn we er heel zeker van, hooggeacht publiek en politieke leiders, dat we die toestand ook nog willen institutionaliseren?
Ik vraag het alleen maar, hoor, ik ben nog altijd een heel kleine garnaal. Natuurlijk geef ik toe dat jullie dit allemaal veel beter weten. Maar, uim, anders zegt de Tijd er in de url hieronder ook een paar interessante dingen over.
----------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2011/09/het-is-de-schuld-van-hoofdstuk-de.html
(2)http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2011/11/assumpties-uit-het-leven-gegrepen.html
(3) http://www.tijd.be/opinie/commentaar/Simplistisch.9236717-620.art
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/11/ik-blaas-de-aftocht.html
vrijdag 31 augustus 2012
Duizend Heuvels
Tijdens mijn vakantie heb ik Duizend Heuvels van Koen Peeters gelezen. "Roman" staat er op de kaft, en "het gaat over de Rwandese oorlog van 1994". Maar als je je er de normale historische roman bij voorstelt, dan heb je het mis. Het is een vertelling, door een verteller, over een cultuur van vertellingen. Een cultuur van verhalen, dromen, gezegden, raadsels en toespelingen, van een manier van spreken waarin meer wordt verzwegen dan gezegd, en de kunst bestaat er in dat allemaal te ont-raadselen.
Het is precies die cultuur van vertelling en gezegden (enzovoort) die de schrijver kiest als medium zelf van zijn verhaal. En dus krijgt de lezer een op zich misschien droog maar broodnodig stuk Rwandese geschiedenis in de vorm van precies die dromen, raadsels en verhalen. Ik vind het een heel eigen, in de zin van "origineel", manier om te lezer te vatten; als er een analoog woord voor "aangrijpend" bestond zou ik zeggen dat het iets heel "aansprekends" heeft:
"'Zal ik je nu wat vertellen?' vroeg de haas met de naam Bakame. Mag ik je de hele nacht wakker houden met mijn verhaal? Zelfs wie van het land van de sprookjes komt, vindt aan de paal van zijn hut een sterk verhaal. Er was eens...
Er was eens..."
Je zal het misschien niet verwachten, dat je op deze manier vragen krijgt voorgeschoteld als "wat zijn dat eigenlijk, Hutu's, en Tutsi's, en Pygmeeën?". Of moeilijke onderwerpen als de mate waarin "rassen" een woord is dat slaat op reële, zeg "biologische" onderscheidingen, dan wel op artificiële, sociale constructies. De vertelling laat toe het onderwerp in al zijn perspectieven uit te pakken, en te tonen hoe ook perspectieven die niet jouw perspectief zijn (1) toch in heel andere ogen heel andere realiteiten aannemen. En natuurlijk zijn er vragen hoe dat soort verschillen, al dan niet reëel, zich op hun beurt vertalen in concrete geschiedenis. Je leest honderd bladzijden van het boek, vol dromen en raadsels en Rwandese mandjes, en je krijgt er al een heel andere kijk op.
Ikzelf vond het deel dat beschreef hoe de ik-figuur de anthropologen contacteert het mooist. De beschrijving van het wereldje, de sterk verschillende opinies, de rivaliteiten en vriendschappen. Dat is natuurlijk heel herkenbaar voor me, maar deze keer voor dat Afrikaans onderwerp waarover ik nu eens helemaal niets wist. En dan de manieren waarop al die mensen omgaan met moeilijke filosofische vragen, over causaliteit, over de simplismen als oorzaak-gevolg veel te snel op een enorm diverse realiteit wordt geplakt - en, wie weet, over hoe ook die simplismen zich kunnen vertalen in het soort geschiedenis, waarvoor iemand die zich zoals ik af en toe aan de rand van "het menselijk bankroet" (2) verstild en verstomd terugtrekt, nog altijd geen woorden vindt.
Er is het perspectief van die wonderlijke Alexis Kagame (geen familie van de politieker Paul Kagame) en zijn zoektocht naar de "geheime teksten", en de ontwikkelingen daarrond die me aan Umberto Eco deden denken. Maar dan niet de Eco die wanhopig de wereld wil doen inzien hoe ontzaglijk geleerd hij wel is; eerder de Eco die verwonderd aantoont hoe ontzaglijk veel mooie, wonderlijke, fascinerende dingen er nog te leren zijn.
En er is het perspectief van Samuel, die als kind de moord op zijn hele familie heeft meegemaakt, en die later aan de beul van zijn vader, van man tot man, vraagt: "waarom deed je dat?". Waarop die beul hem beschaamd aankijkt, en alleen maar kan zeggen dat hij het niet goed weet, en dat hij beseft dat het fout was.
En wat doe je dan dààr in godsnaam mee?
Zo brengt het verhaal je ook nog bij kwesties als "verzoening" en hoe moeten die mensen nu verder leven. Dat is waar alle draden van het verhaal netjes bij elkaar komen, en op het einde komt de schrijver zelf uit het verhaal naar je toe gestapt, om je te vertellen hoe die wirwar aan verhalen en vertellingen hem er toe brengt er zoals het hoort zijn eigen nieuwe vertelling aan toe te voegen. Is dat nu niet knap gedaan?
--------------------------------------------------
(1) Voor een idee van mijn eigen perspectief (natuurlijk het perspectief van de kamergeleerde) in deze:
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/01/over-rassen-en-intelligentie.html
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/01/racisme-misdrijf-opinie-of-theorie.html
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/11/iq-tests-nu-ben-ik-overtuigd.html
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/11/brad-delong-heeft-het-ook-over-iq.html
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/04/raciale-verschillen-het-blijft-boeiend.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/07/het-menselijk-bankroet.html
En http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/07/en-niemand-heeft-het-gedaan.html
Het is precies die cultuur van vertelling en gezegden (enzovoort) die de schrijver kiest als medium zelf van zijn verhaal. En dus krijgt de lezer een op zich misschien droog maar broodnodig stuk Rwandese geschiedenis in de vorm van precies die dromen, raadsels en verhalen. Ik vind het een heel eigen, in de zin van "origineel", manier om te lezer te vatten; als er een analoog woord voor "aangrijpend" bestond zou ik zeggen dat het iets heel "aansprekends" heeft:
"'Zal ik je nu wat vertellen?' vroeg de haas met de naam Bakame. Mag ik je de hele nacht wakker houden met mijn verhaal? Zelfs wie van het land van de sprookjes komt, vindt aan de paal van zijn hut een sterk verhaal. Er was eens...
Er was eens..."
Je zal het misschien niet verwachten, dat je op deze manier vragen krijgt voorgeschoteld als "wat zijn dat eigenlijk, Hutu's, en Tutsi's, en Pygmeeën?". Of moeilijke onderwerpen als de mate waarin "rassen" een woord is dat slaat op reële, zeg "biologische" onderscheidingen, dan wel op artificiële, sociale constructies. De vertelling laat toe het onderwerp in al zijn perspectieven uit te pakken, en te tonen hoe ook perspectieven die niet jouw perspectief zijn (1) toch in heel andere ogen heel andere realiteiten aannemen. En natuurlijk zijn er vragen hoe dat soort verschillen, al dan niet reëel, zich op hun beurt vertalen in concrete geschiedenis. Je leest honderd bladzijden van het boek, vol dromen en raadsels en Rwandese mandjes, en je krijgt er al een heel andere kijk op.
Ikzelf vond het deel dat beschreef hoe de ik-figuur de anthropologen contacteert het mooist. De beschrijving van het wereldje, de sterk verschillende opinies, de rivaliteiten en vriendschappen. Dat is natuurlijk heel herkenbaar voor me, maar deze keer voor dat Afrikaans onderwerp waarover ik nu eens helemaal niets wist. En dan de manieren waarop al die mensen omgaan met moeilijke filosofische vragen, over causaliteit, over de simplismen als oorzaak-gevolg veel te snel op een enorm diverse realiteit wordt geplakt - en, wie weet, over hoe ook die simplismen zich kunnen vertalen in het soort geschiedenis, waarvoor iemand die zich zoals ik af en toe aan de rand van "het menselijk bankroet" (2) verstild en verstomd terugtrekt, nog altijd geen woorden vindt.
Er is het perspectief van die wonderlijke Alexis Kagame (geen familie van de politieker Paul Kagame) en zijn zoektocht naar de "geheime teksten", en de ontwikkelingen daarrond die me aan Umberto Eco deden denken. Maar dan niet de Eco die wanhopig de wereld wil doen inzien hoe ontzaglijk geleerd hij wel is; eerder de Eco die verwonderd aantoont hoe ontzaglijk veel mooie, wonderlijke, fascinerende dingen er nog te leren zijn.
En er is het perspectief van Samuel, die als kind de moord op zijn hele familie heeft meegemaakt, en die later aan de beul van zijn vader, van man tot man, vraagt: "waarom deed je dat?". Waarop die beul hem beschaamd aankijkt, en alleen maar kan zeggen dat hij het niet goed weet, en dat hij beseft dat het fout was.
En wat doe je dan dààr in godsnaam mee?
Zo brengt het verhaal je ook nog bij kwesties als "verzoening" en hoe moeten die mensen nu verder leven. Dat is waar alle draden van het verhaal netjes bij elkaar komen, en op het einde komt de schrijver zelf uit het verhaal naar je toe gestapt, om je te vertellen hoe die wirwar aan verhalen en vertellingen hem er toe brengt er zoals het hoort zijn eigen nieuwe vertelling aan toe te voegen. Is dat nu niet knap gedaan?
--------------------------------------------------
(1) Voor een idee van mijn eigen perspectief (natuurlijk het perspectief van de kamergeleerde) in deze:
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/01/over-rassen-en-intelligentie.html
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/01/racisme-misdrijf-opinie-of-theorie.html
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/11/iq-tests-nu-ben-ik-overtuigd.html
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/11/brad-delong-heeft-het-ook-over-iq.html
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/04/raciale-verschillen-het-blijft-boeiend.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/07/het-menselijk-bankroet.html
En http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/07/en-niemand-heeft-het-gedaan.html
donderdag 30 augustus 2012
"Het grootste gevaar voor de filosofie"
Op de site Filosfie.be (1) heeft iemand een post gemaakt over "het grootste gevaar voor de filosofie". Het heeft me een reactie ontlokt die me hier ook niet lijkt te misstaan. Zodoende...
In feite lijkt het me een wankele veronderstelling dat er zomaar een rangorde aan "gevaren voor de filosofie" bestaat, zodat er ook een "grootste gevaar" bestaat. Het lijkt me eerder dat er een groep mensen bestaat, die allemaal een filosofisch potentieel hebben, en die allemaal individueel worden "bedreigd" in hun mogelijkheden om dat potentieel te realiseren. Tenzij je dan kan bewijzen dat een meerderheid met hetzelfde probleem te kampen heeft lijkt het me veiliger te veronderstellen dat er een enorme veelheid bestaat aan mogelijke gevaren, allemaal afhankelijk van concrete persoonlijkheden en omstandigheden en zovoort.
Nu heb ik snel geprobeerd een tegenvoorbeeld te vinden met "gebrek aan talent". Ik heb er geen probleem mee het niet toevallig te vinden dat dat is wat zomaar vanzelf bij mij opkomt! Maar ik denk niet dat ik daarmee van mening moet veranderen. Er bestaat altijd een groep filosofen die wel veel talent hebben, en dat is waar we het filosofisch potentieel moeten zoeken. Dus vandaar weer naar af: het "grootste gevaar" zou wel eens voor iedereen iets anders kunnen zijn.
Maar ik ontken niet dat de uitdrukking een interessant punt aanraakt! Ik vraag me nu toch af of er bepaalde factoren bestaan die je onder de grote talenten vaker terugvindt, en die niet (zoals "gebrek aan talent") de vraag self-defeating maken. Dus wat valt mij nu op wanneer ik rondkijk op een site van een (in mijn ogen) toch heel fraai niveau als Filosofie.be (1); wat zijn de dingen die me een hoofdschuddend gevoel van onbehagen bezorgen? Natuurlijk kies ik voorbeelden die ik als herkenbaar beschouw; representatief; die me ook al in andere filosofische omstandigheden als "problematisch", in de zin van "gevaarlijk", heb gevonden.
Een heel belangrijke lijkt me verstening. Lange rijen boeken en artikelen over "de vervreemding bij Marx" en "de verwondering bij Plato" en "het lustprincipe bij Freud" en "de mimese bij Girard"... dat representeert een enorme hoeveelheid inspanning en werk - en als je eerlijk bent, wie léést dat allemaal in godsnaam? Je roept dat kleine cirkeltje in van mensen die dat inderdaad lezen en er zelf nog commentaren aan toevoegen ook? Fijn, dat is juist, maar je onderstreept het punt. Heb je Marx of Plato of Freud of Girard dat soort dingen zien schrijven? En als de paar mensen die werkelijk filosofisch potentieel hebben zich dààrmee moeten bezig houden; heb je dan niet ook het gevoel dat er minder kans is, en niet meer, dat ze hun groot potentieel ook zullen realiseren?
Een ander gevaar lijkt me puur verbale kwesties. Hoe vaak zie je niet iets van de vorm "als ik deze en die definitie aanneem (een eenhoorn is een wit paard met een hoorn op zijn kop), en ik smokkel binnen dat er aan die definitie ook nog een realiteit beantwoordt... dan heb ik zomaar opeens het bestaan van eenhoorns, God, de kabouters en het begin van het universum bewezen! En gezien het gescharrel en gewriemel dat het nog oplevert ook is dat blijkbaar waar we succes (in de betekenis van "Anderlecht: 3 - Zichem: 0") mee hebben! Dus... Alleen... "Heb je Marx of Plato of Freud of Girard"... Etcetera.
Nog iets dat ik heel vaak zie zijn quasi-religieuze dogma's. De armoede in de wereld is de schuld van het kapitalisme, en ik zie veel armoede, ergo, de armoede is de schuld van het kapitalisme. Jaja, compleet met cirkel erbij! Je mag gerust het woord "kapitalisme" vervangen door "decadentie", "afvalligheid", "loslaten van de goudstandaard"... de logica is altijd dezelfde. "Alleen... "Heb je Marx..."
Etcetera.
Toch blijf ik betwijfelen of dat, of andere dingen, nu wel werkelijk "gevaren voor de filosofie" zijn. Er zijn natuurlijk heel veel mensen die zich met dit soort dingen bezig houden, en het ook nog "filosofie" noemen. Maar er zijn nu eenmaal ook heel veel meer mensen dat vroeger, en dus ook veel meer die hun activiteiten filosofie noemen. Ik denk niet dat daaruit blijkt dat er minder filosofen zijn die zich onbedreigd met echte, goede filosofie bezig houden, integendeel. Het voelt een beetje aan alsof we met mijn voorbeelden alweer dicht bij die term "gebrek aan talent" komen...
------------------------------------------
(1) http://www.filosofie.be/
In feite lijkt het me een wankele veronderstelling dat er zomaar een rangorde aan "gevaren voor de filosofie" bestaat, zodat er ook een "grootste gevaar" bestaat. Het lijkt me eerder dat er een groep mensen bestaat, die allemaal een filosofisch potentieel hebben, en die allemaal individueel worden "bedreigd" in hun mogelijkheden om dat potentieel te realiseren. Tenzij je dan kan bewijzen dat een meerderheid met hetzelfde probleem te kampen heeft lijkt het me veiliger te veronderstellen dat er een enorme veelheid bestaat aan mogelijke gevaren, allemaal afhankelijk van concrete persoonlijkheden en omstandigheden en zovoort.
Nu heb ik snel geprobeerd een tegenvoorbeeld te vinden met "gebrek aan talent". Ik heb er geen probleem mee het niet toevallig te vinden dat dat is wat zomaar vanzelf bij mij opkomt! Maar ik denk niet dat ik daarmee van mening moet veranderen. Er bestaat altijd een groep filosofen die wel veel talent hebben, en dat is waar we het filosofisch potentieel moeten zoeken. Dus vandaar weer naar af: het "grootste gevaar" zou wel eens voor iedereen iets anders kunnen zijn.
Maar ik ontken niet dat de uitdrukking een interessant punt aanraakt! Ik vraag me nu toch af of er bepaalde factoren bestaan die je onder de grote talenten vaker terugvindt, en die niet (zoals "gebrek aan talent") de vraag self-defeating maken. Dus wat valt mij nu op wanneer ik rondkijk op een site van een (in mijn ogen) toch heel fraai niveau als Filosofie.be (1); wat zijn de dingen die me een hoofdschuddend gevoel van onbehagen bezorgen? Natuurlijk kies ik voorbeelden die ik als herkenbaar beschouw; representatief; die me ook al in andere filosofische omstandigheden als "problematisch", in de zin van "gevaarlijk", heb gevonden.
Een heel belangrijke lijkt me verstening. Lange rijen boeken en artikelen over "de vervreemding bij Marx" en "de verwondering bij Plato" en "het lustprincipe bij Freud" en "de mimese bij Girard"... dat representeert een enorme hoeveelheid inspanning en werk - en als je eerlijk bent, wie léést dat allemaal in godsnaam? Je roept dat kleine cirkeltje in van mensen die dat inderdaad lezen en er zelf nog commentaren aan toevoegen ook? Fijn, dat is juist, maar je onderstreept het punt. Heb je Marx of Plato of Freud of Girard dat soort dingen zien schrijven? En als de paar mensen die werkelijk filosofisch potentieel hebben zich dààrmee moeten bezig houden; heb je dan niet ook het gevoel dat er minder kans is, en niet meer, dat ze hun groot potentieel ook zullen realiseren?
Een ander gevaar lijkt me puur verbale kwesties. Hoe vaak zie je niet iets van de vorm "als ik deze en die definitie aanneem (een eenhoorn is een wit paard met een hoorn op zijn kop), en ik smokkel binnen dat er aan die definitie ook nog een realiteit beantwoordt... dan heb ik zomaar opeens het bestaan van eenhoorns, God, de kabouters en het begin van het universum bewezen! En gezien het gescharrel en gewriemel dat het nog oplevert ook is dat blijkbaar waar we succes (in de betekenis van "Anderlecht: 3 - Zichem: 0") mee hebben! Dus... Alleen... "Heb je Marx of Plato of Freud of Girard"... Etcetera.
Nog iets dat ik heel vaak zie zijn quasi-religieuze dogma's. De armoede in de wereld is de schuld van het kapitalisme, en ik zie veel armoede, ergo, de armoede is de schuld van het kapitalisme. Jaja, compleet met cirkel erbij! Je mag gerust het woord "kapitalisme" vervangen door "decadentie", "afvalligheid", "loslaten van de goudstandaard"... de logica is altijd dezelfde. "Alleen... "Heb je Marx..."
Etcetera.
Toch blijf ik betwijfelen of dat, of andere dingen, nu wel werkelijk "gevaren voor de filosofie" zijn. Er zijn natuurlijk heel veel mensen die zich met dit soort dingen bezig houden, en het ook nog "filosofie" noemen. Maar er zijn nu eenmaal ook heel veel meer mensen dat vroeger, en dus ook veel meer die hun activiteiten filosofie noemen. Ik denk niet dat daaruit blijkt dat er minder filosofen zijn die zich onbedreigd met echte, goede filosofie bezig houden, integendeel. Het voelt een beetje aan alsof we met mijn voorbeelden alweer dicht bij die term "gebrek aan talent" komen...
------------------------------------------
(1) http://www.filosofie.be/
woensdag 29 augustus 2012
Hoera, weer thuis!
Zwitserland, prachtig land van meren en bergen - en meren en bergen is wat we de laatste weken hebben gekregen. Iedereen die ons kent waarschuwde ons dat Engelberg de, uim, regenput van Zwitserland is, maar wij hebben stralende zon gehad, 25 plus graden en heel af en toe een enkele, zeer welkome regenbui. Bovendien zijn de avonden er zo vriendelijk af te koelen tot 16 graden, dus, in twee woorden, het was zalig.
Natuurlijk verklap ik geen geheim als ik zeg dat Zwitserland een duur land is om op vakantie te gaan. Maar toch. Je krijgt wel waar voor je geld. Met grote ogen stonden we te kijken naar ons appartement waar je zou kunnen - OK, net niet - in gaan wonen. Alles proper zoals beschreven in Asterix en de Helvetiërs, en we hebben niet één enkele keer iets te horen gekregen als "door een probleem tijdens de vorige rit zal de trein/kabelbaan/boot niet rijden/zweven/varen, gelieve ons hiervoor te verontschuldigen". Je wordt dat heel rap gewoon, zo'n trein die op tijd vertrekt en aankomt, je staat daar boven op een berg met drie hongerige kinderen en het komt niet in je op dat er landen bestaan waarin je misschien wel, maar misschien ook niet op het beloofde uur weer aan je appartement staat.
En zo mooi, daar in die bergen en op die meren, dat ik geregeld het gevoel had in een postkaart rond te lopen. We hebben iets meer dan 700 kilometer gereden, dus ettelijke honderden kilometer en vele uren (met drie kleine kinderen op de achterbank) minder dan wanneer je het gaat proberen in Zuid Frankrijk, Zuid Tirol of Karinthië... Dus we vertrokken rond 4 uur 's nachts, gezien de (voor de tweede keer correcte) opinie van mama dat de kindjes dan eerst nog een paar uur slapen in de auto, en 's middags ontdekken we verwonderd dat we er al zijn. In feite mag dat allemaal samen wel een beetje meer kosten, als je het mij vraagt. (Overigens herinner ik me wel uit mijn kinder- en pubertijd dat Zuid Tirol nog veel meer vrolijke houten balkons en kleurige bloembakken had, en verder dat er een eetcultuur met veel "Hausgeheim" en "Gemischtes Grill" en "Zigeunerspiesz" bestond om er een aparte beleving van te maken. Helaas, toen ik er een paar jaar geleden nog eens kwam was er bijna nergens, niet in de restaurants in de bergen en niet in het stadje beneden, nog iets van terug te vinden. Een redelijke kater, dus, en... Zwitserland.)
We zaten bijgevolg in dat zeer fraai appartement, terwijl van al die appartementen misschien 20% bezet was. Waarmee we bij "de crisis" zijn. "Als ze nu die lege appartementen eens verhuren aan pakweg 30% minder", vroeg mijn vrouw zich luidop af, "dan heb je iets als de betere appartementen aan de kust aan vergelijkbare prijs... Zou dat nu echt een te grote toegeving zijn in ruil voor meer volk?". Volgens mij niet, maar terzijde, van mij hoeft dat niet, hoor, overvolle treinen en kabelbanen, of moeten wachten bij de bakker of op je ijsje. Intussen is dit verhaal het probleem dat veel zuiderse landen hebben. Het is ontzettend moeilijk om prijzen te verlagen, en dus hebben landen die dat evenmin kunnen door devaluatie (lees: "die in de euro zitten") het nu - ontzettend moeilijk. Zeker als toerisme een belangrijke bron van inkomsten is; de Zwitserse toeristische sector klaagt steen en been, maar zo op 't eerste zicht is het land als geheel nog niet tot de bedelstaf veroordeeld.
Maar in veel landen zijn de prijzen dus ook te duur, en er zijn niet heel veel alternatieve bronnen van inkomsten. Alleen is deflatie een heel moeilijke en heel gevaarlijke (1) aanpak, devaluatie in de huidige politieke constellatie uitgesloten, en voor inflatie in de relatief goedkopere landen geldt hetzelfde. En de vicieuze cirkel, hij maalde voort.
Maar als vakantie; het had niet beter gekund.
-----------------------------------
(1) Zoals bijvoorbeeld Milton Friedman of Friedrich Hayek ook al wisten:
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/04/milton-friedman-vreesde-deflatie.html
Natuurlijk verklap ik geen geheim als ik zeg dat Zwitserland een duur land is om op vakantie te gaan. Maar toch. Je krijgt wel waar voor je geld. Met grote ogen stonden we te kijken naar ons appartement waar je zou kunnen - OK, net niet - in gaan wonen. Alles proper zoals beschreven in Asterix en de Helvetiërs, en we hebben niet één enkele keer iets te horen gekregen als "door een probleem tijdens de vorige rit zal de trein/kabelbaan/boot niet rijden/zweven/varen, gelieve ons hiervoor te verontschuldigen". Je wordt dat heel rap gewoon, zo'n trein die op tijd vertrekt en aankomt, je staat daar boven op een berg met drie hongerige kinderen en het komt niet in je op dat er landen bestaan waarin je misschien wel, maar misschien ook niet op het beloofde uur weer aan je appartement staat.
En zo mooi, daar in die bergen en op die meren, dat ik geregeld het gevoel had in een postkaart rond te lopen. We hebben iets meer dan 700 kilometer gereden, dus ettelijke honderden kilometer en vele uren (met drie kleine kinderen op de achterbank) minder dan wanneer je het gaat proberen in Zuid Frankrijk, Zuid Tirol of Karinthië... Dus we vertrokken rond 4 uur 's nachts, gezien de (voor de tweede keer correcte) opinie van mama dat de kindjes dan eerst nog een paar uur slapen in de auto, en 's middags ontdekken we verwonderd dat we er al zijn. In feite mag dat allemaal samen wel een beetje meer kosten, als je het mij vraagt. (Overigens herinner ik me wel uit mijn kinder- en pubertijd dat Zuid Tirol nog veel meer vrolijke houten balkons en kleurige bloembakken had, en verder dat er een eetcultuur met veel "Hausgeheim" en "Gemischtes Grill" en "Zigeunerspiesz" bestond om er een aparte beleving van te maken. Helaas, toen ik er een paar jaar geleden nog eens kwam was er bijna nergens, niet in de restaurants in de bergen en niet in het stadje beneden, nog iets van terug te vinden. Een redelijke kater, dus, en... Zwitserland.)
We zaten bijgevolg in dat zeer fraai appartement, terwijl van al die appartementen misschien 20% bezet was. Waarmee we bij "de crisis" zijn. "Als ze nu die lege appartementen eens verhuren aan pakweg 30% minder", vroeg mijn vrouw zich luidop af, "dan heb je iets als de betere appartementen aan de kust aan vergelijkbare prijs... Zou dat nu echt een te grote toegeving zijn in ruil voor meer volk?". Volgens mij niet, maar terzijde, van mij hoeft dat niet, hoor, overvolle treinen en kabelbanen, of moeten wachten bij de bakker of op je ijsje. Intussen is dit verhaal het probleem dat veel zuiderse landen hebben. Het is ontzettend moeilijk om prijzen te verlagen, en dus hebben landen die dat evenmin kunnen door devaluatie (lees: "die in de euro zitten") het nu - ontzettend moeilijk. Zeker als toerisme een belangrijke bron van inkomsten is; de Zwitserse toeristische sector klaagt steen en been, maar zo op 't eerste zicht is het land als geheel nog niet tot de bedelstaf veroordeeld.
Maar in veel landen zijn de prijzen dus ook te duur, en er zijn niet heel veel alternatieve bronnen van inkomsten. Alleen is deflatie een heel moeilijke en heel gevaarlijke (1) aanpak, devaluatie in de huidige politieke constellatie uitgesloten, en voor inflatie in de relatief goedkopere landen geldt hetzelfde. En de vicieuze cirkel, hij maalde voort.
Maar als vakantie; het had niet beter gekund.
-----------------------------------
(1) Zoals bijvoorbeeld Milton Friedman of Friedrich Hayek ook al wisten:
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/04/milton-friedman-vreesde-deflatie.html
zaterdag 11 augustus 2012
De "spannende strijd" moet zich stilaan gaan aftekenen
Terugkijkend op mijn eigen commentaren op de Amerikaanse presidentsverkiezingen lijkt me nog altijd dat die niet zo slecht waren. De aangekondigde "spannende strijd" met Romney is min of meer wat we te zien krijgen, en voor zover je daarvan afwijkingen ziet kan je dat gemakkelijk wijten aan de komkommertijd van Augustus, de Olympische Spelen, het gebrek aan aandacht bij het publiek.
En toch... Het klopt dat polls over de populariteit van Obama op of onder het niveau liggen waarop een zittende president een kans maakt, maar dat de "likability factor" hem dan weer steunt. Het klopt dat de economie er uitziet als een alarmsignaal dat je meestal ziet in een duikboot die al gezonken is, maar ook dat echt wel iedereen weet dat Obama die geërfd heeft van Bush; in combinatie met een totale sabotagestrategie van de Republikeinen. Maar de "spannende strijd" klopt niet met het beeld dat je ziet als je kijkt naar de polls over het kiescollege, waar tenslotte de verkiezing beslist wordt. Het volstaat te kijken naar de Electoral Vote site (1), in het bijzonder naar de "Electoral Vote Graphs" (derde item in het menu links bovenaan) en je ziet een Obama niet ver beneden de grens waar je over "landslide victories" begint te praten - dus toch een heel eind voorbij de grens waar de "spannende strijd" eindigt.
Dus als ik wilde solliciteren naar de post van Orakel, inclusief perfect werkende kristallen bol, dan trok ik mijn kandidatuur nu maar weer in. Als het er echter om gaat de mensen uit te lachen die het hadden over "de Democraten zijn bang van Palin" of "Obama wordt een one-time president" en "Romney maakt geen schijn van kans de conservatieven achter zich te krijgen"... Hier ben ik! Hahahahaha! En als Romney na een "spannende strijd" wint zal ik nog altijd vinden dat ik lang op voorhand ongeveer wist "hoe het zat".
De reden waarom ik denk te kunnen blijven lachen zit vooral in het "komkommertijd" idee. En de reden waarom dat me een rationele positie lijkt is dat dat idee nu heel binnenkort moet uitgewerkt zijn. Romney heeft zijn vice-president bekend gemaakt; de Spelen lopen op hun eind en de conventies en debatten komen er aan... Dus de mouwen worden definitief opgestroopt; Romney zal zijn geldkoffers stilaan eens gaan mobiliseren, en ik denk dat ook de Electoral Vote site dan een beeld zal gaan tonen waarop de twee curves dicht bij elkaar gaan staan.
En als dat niet zo is, binnen de paar weken, echt niet veel meer dan, pakweg, vier, dan had ik dit stuk van de campagne mis.
De reden waarom ik niet erg in Obama's grote voorsprong geloof is dat ik hem een flauwe president vind. En kijk nu naar die ongelofelijk smerige campagne: het lijkt wel alsof hij bij Rove in de leer is geweest! Nee, medelijden met de Republikeinen als slachtoffer van die smerige campagne moet je bij mij niet verwachten. Ik moet niet uitleggen waarom, zeker? Maar dit is dus hoe de president van "Hope and Change" campagne voert? Ach, politiekers...
Dus, ziedaar, de twee campagnes lijken me aan elkaar gewaagd, maar de Republikeinen, hoewel ze zich zeker achter Romney scharen, lijken me te verscheurd om Obama te kunnen verslaan. Dat heb ik vaak gezegd in termen van "Obamacare", en ik verwacht ook dat we dat nog wel te zien zullen krijgen. En daarnaast denk ik het nu ook te zien in de keuze van Ryan, de man die met zijn ideeën - in werkelijkheid de hopeloze simplismen van "het is allemaal de schuld van teveel staatsinterventie" - alleen maar de massale druk van dom rechts symboliseert. Maar dat is nu juist waarom ze de verkiezingen zullen verliezen. Denk ik. En als ik dat mis heb, dan zullen we dat binnen een paar maanden kunnen zien.
--------------------------------------
(1) http://www.electoral-vote.com/
En toch... Het klopt dat polls over de populariteit van Obama op of onder het niveau liggen waarop een zittende president een kans maakt, maar dat de "likability factor" hem dan weer steunt. Het klopt dat de economie er uitziet als een alarmsignaal dat je meestal ziet in een duikboot die al gezonken is, maar ook dat echt wel iedereen weet dat Obama die geërfd heeft van Bush; in combinatie met een totale sabotagestrategie van de Republikeinen. Maar de "spannende strijd" klopt niet met het beeld dat je ziet als je kijkt naar de polls over het kiescollege, waar tenslotte de verkiezing beslist wordt. Het volstaat te kijken naar de Electoral Vote site (1), in het bijzonder naar de "Electoral Vote Graphs" (derde item in het menu links bovenaan) en je ziet een Obama niet ver beneden de grens waar je over "landslide victories" begint te praten - dus toch een heel eind voorbij de grens waar de "spannende strijd" eindigt.
Dus als ik wilde solliciteren naar de post van Orakel, inclusief perfect werkende kristallen bol, dan trok ik mijn kandidatuur nu maar weer in. Als het er echter om gaat de mensen uit te lachen die het hadden over "de Democraten zijn bang van Palin" of "Obama wordt een one-time president" en "Romney maakt geen schijn van kans de conservatieven achter zich te krijgen"... Hier ben ik! Hahahahaha! En als Romney na een "spannende strijd" wint zal ik nog altijd vinden dat ik lang op voorhand ongeveer wist "hoe het zat".
De reden waarom ik denk te kunnen blijven lachen zit vooral in het "komkommertijd" idee. En de reden waarom dat me een rationele positie lijkt is dat dat idee nu heel binnenkort moet uitgewerkt zijn. Romney heeft zijn vice-president bekend gemaakt; de Spelen lopen op hun eind en de conventies en debatten komen er aan... Dus de mouwen worden definitief opgestroopt; Romney zal zijn geldkoffers stilaan eens gaan mobiliseren, en ik denk dat ook de Electoral Vote site dan een beeld zal gaan tonen waarop de twee curves dicht bij elkaar gaan staan.
En als dat niet zo is, binnen de paar weken, echt niet veel meer dan, pakweg, vier, dan had ik dit stuk van de campagne mis.
De reden waarom ik niet erg in Obama's grote voorsprong geloof is dat ik hem een flauwe president vind. En kijk nu naar die ongelofelijk smerige campagne: het lijkt wel alsof hij bij Rove in de leer is geweest! Nee, medelijden met de Republikeinen als slachtoffer van die smerige campagne moet je bij mij niet verwachten. Ik moet niet uitleggen waarom, zeker? Maar dit is dus hoe de president van "Hope and Change" campagne voert? Ach, politiekers...
Dus, ziedaar, de twee campagnes lijken me aan elkaar gewaagd, maar de Republikeinen, hoewel ze zich zeker achter Romney scharen, lijken me te verscheurd om Obama te kunnen verslaan. Dat heb ik vaak gezegd in termen van "Obamacare", en ik verwacht ook dat we dat nog wel te zien zullen krijgen. En daarnaast denk ik het nu ook te zien in de keuze van Ryan, de man die met zijn ideeën - in werkelijkheid de hopeloze simplismen van "het is allemaal de schuld van teveel staatsinterventie" - alleen maar de massale druk van dom rechts symboliseert. Maar dat is nu juist waarom ze de verkiezingen zullen verliezen. Denk ik. En als ik dat mis heb, dan zullen we dat binnen een paar maanden kunnen zien.
--------------------------------------
(1) http://www.electoral-vote.com/
dinsdag 7 augustus 2012
Alan Furst
Net Dark Star van Alan Furst uitgelezen. Laten we het een "historische roman" noemen, over de periode die in Europa van de late jaren dertig naar de Tweede Wereldoorlog loopt. Het is een donkere, dreigende periode, met Europese hoofdsteden platgelopen door diplomaten, militairen, vluchtelingen en journalisten uit alle landen van het continent. En spionnen. Het is dan ook een "spionageroman", en de hoofdpersoon die zijn carrière begint als een Pravda journalist loopt door diverse stadia, zoals een volle job als agentrunner of een zwerftocht door het door de Nazi's onder de voet gelopen Centraal Europa tot hij zelf als vluchteling eindigt en wordt opgepikt door een organisatie van Duitse tegenstanders van Hitler.
En het is allemaal ongelofelijk mooi gedaan, de atmosfeer in Parijs of Praag, de hopeloosheid op de Poolse vlakten, het uiterst hoffelijke bezoek door Franse veiligheidsbeambten die zeggen dat ze brandinspecteurs zijn maar in feite bedoelen dat de Sécurité precies weet wie ze zijn en waar ze zitten. Als je hoopt op een James Bond-achtige story met blitze meiden en allerlei gadgets, hol dan gillend naar de winkel met strip- en soortgelijke verhalen. Als je iemand bent die integendeel pas ophoudt met geeuwen wanneer kritische lezers uitdrukkingen als "beter dan John Le Carré" beginnen te gebruiken, dan zou ik de naam ook eens opzoeken.
En dus is de NKVD niet beter dan de Nazi's, en Stalin is niet beter dan Hitler, en de held is dan ook helemaal niet een held maar gewoon een mens die Poolse pogroms heeft overleefd (maar zijn vrouw niet) en alleen maar geboren is in een tijd en tussen mensen die jij en ik ons niet eens kunnen voorstellen. En hij is nu eenmaal een Rus, dus hij werkt voor de Russen, en vandaar ziet hij even goed dat desolate van dat bijna-oorlogs Europa als jij en ik kunnen zien wanneer we weer eens een goeie film vasthebben.
Een daverende vier op mijn schaal van kwotering (1). Als het genre iets voor jou is, maak er dan maar een vijf van. Als het je niet onverschilliger kon laten, kan ik begrijpen dat je het zo laat. Ikzelf heb maar meteen een tweede exemplaar van zijn boeken besteld: leve de Kindle!
Update, vele uren later. Aangemoedigd door het succes dacht ik maar meteen mijn beeld van het genre uit te breiden door een Robert Littell (The Company) te proberen. De roman over de CIA, ging het zijn. Ont - zet - tend - zwak. Dat toontje van stoere jongens, die conversatie om aan een newby uit te leggen dat het niet volstaat dat een overloper "juiste" informatie meebrengt om te bewijzen dat hij bona fide is... En dan, hijg! de operatie loopt slecht af, en dus ("hijg!") is er een mol onder ons! Ik besef dat vier percent van een boek onvoldoende is om het te beoordelen. Maar ik vind ook dat een ongelofelijk goed boek dat dit soort dingen laat staan in zijn eerste vier percent maar niet moet verwachten dat de mensen het zelfs maar proberen. Een zeldzame één op mijn schaal van kwotering.
Ik smijt het er meteen weer af. Ik wil het niet in mijn bibliotheek zien staan. Geef me mijn electronen terug, in de vorm van electrische stroom zijn ze meer waard dan in de vorm waarin Littell ze heeft gegoten.
Ik heb echt wel wat beters te doen. Gauw naar dat ander boek van Alan Furst!
--------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2006/03/kwotering.html
En het is allemaal ongelofelijk mooi gedaan, de atmosfeer in Parijs of Praag, de hopeloosheid op de Poolse vlakten, het uiterst hoffelijke bezoek door Franse veiligheidsbeambten die zeggen dat ze brandinspecteurs zijn maar in feite bedoelen dat de Sécurité precies weet wie ze zijn en waar ze zitten. Als je hoopt op een James Bond-achtige story met blitze meiden en allerlei gadgets, hol dan gillend naar de winkel met strip- en soortgelijke verhalen. Als je iemand bent die integendeel pas ophoudt met geeuwen wanneer kritische lezers uitdrukkingen als "beter dan John Le Carré" beginnen te gebruiken, dan zou ik de naam ook eens opzoeken.
En dus is de NKVD niet beter dan de Nazi's, en Stalin is niet beter dan Hitler, en de held is dan ook helemaal niet een held maar gewoon een mens die Poolse pogroms heeft overleefd (maar zijn vrouw niet) en alleen maar geboren is in een tijd en tussen mensen die jij en ik ons niet eens kunnen voorstellen. En hij is nu eenmaal een Rus, dus hij werkt voor de Russen, en vandaar ziet hij even goed dat desolate van dat bijna-oorlogs Europa als jij en ik kunnen zien wanneer we weer eens een goeie film vasthebben.
Een daverende vier op mijn schaal van kwotering (1). Als het genre iets voor jou is, maak er dan maar een vijf van. Als het je niet onverschilliger kon laten, kan ik begrijpen dat je het zo laat. Ikzelf heb maar meteen een tweede exemplaar van zijn boeken besteld: leve de Kindle!
Update, vele uren later. Aangemoedigd door het succes dacht ik maar meteen mijn beeld van het genre uit te breiden door een Robert Littell (The Company) te proberen. De roman over de CIA, ging het zijn. Ont - zet - tend - zwak. Dat toontje van stoere jongens, die conversatie om aan een newby uit te leggen dat het niet volstaat dat een overloper "juiste" informatie meebrengt om te bewijzen dat hij bona fide is... En dan, hijg! de operatie loopt slecht af, en dus ("hijg!") is er een mol onder ons! Ik besef dat vier percent van een boek onvoldoende is om het te beoordelen. Maar ik vind ook dat een ongelofelijk goed boek dat dit soort dingen laat staan in zijn eerste vier percent maar niet moet verwachten dat de mensen het zelfs maar proberen. Een zeldzame één op mijn schaal van kwotering.
Ik smijt het er meteen weer af. Ik wil het niet in mijn bibliotheek zien staan. Geef me mijn electronen terug, in de vorm van electrische stroom zijn ze meer waard dan in de vorm waarin Littell ze heeft gegoten.
Ik heb echt wel wat beters te doen. Gauw naar dat ander boek van Alan Furst!
--------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2006/03/kwotering.html
maandag 6 augustus 2012
Nog een paar "analogieën"
Na het postje over die vrolijke analogieën (1) waarmee je jezelf zo heerlijk kan lopen verwonderen vroeg iemand me of ik er dan echt zoveel kon verzinnen. En het antwoord is, ja, best wel, waarmee je alleen maar illustreert hoe waardeloos de oefening op zich is. Of ook dat je zoals elke gek een miljoen keer kan richten en dat het best wel eens raak zou kunnen zijn, maar dat dat laatste niet bewijst dat er toch iets in zit. Een beetje zoals de één of andere ambtenaar van 6000 jaar geleden misschien wel om theologische redenen beweerde dat de Aarde rond was.
Bijvoorbeeld, de wereldberoemde gedachte van het atoom als miniatuur zonnestelsel, dat heb ik echt zelf ook gedacht, toen ik daar als achttienjarige een boek over las. Gelukkig was het al een boek uit de tijd die kon waarschuwen voor de hopeloze analogie, maar ik voel nog altijd iets van de teleurstelling dat iets dat zo mooi was toch volkomen de mist inging.
Of neem deze. Er is dus de oerknal gevolgd door het uitdijend heelal. Nu heb ik ergens gelezen (zal wel Brian Greene geweest zijn, maar ik weet het niet meer) dat er een verschil is tussen (a) de materie in de ruimte beweegt zich ten opzichte van mekaar en (b) de ruimte zelf waarin die materie beweegt deint uit. Van dat laatste zou gelden dat twee voorwerpen die zich "binnen" de ruimte bewegingloos ten opzichte van elkaar zijn zich toch met meer dan de lichtsnelheid uit elkaar bewegen, gewoon omdat ze zo ver uiteen liggen dat de tussenliggende ruimte sneller uitdeint dan het licht de afstanden kan overbruggen. OK, ik snap er geen barst van, maar iets dergelijks stond er.
Nu gedraagt de materie binnen de ruimte zich niet als cirkeltjes die op een ballon getekend staan (want dan zouden ze groter worden als de ballon wordt opgeblazen) maar wel als muntjes die op de ballon zijn geplakt. Ergo, de afstanden tussen de muntjes nemen toe met het opblazen, maar de muntjes zelf niet. Maar in dat geval zal een lichtstraal die ooit is vertrokken en op dezelfde manier door de zich opblazende ballon beweegt een geleidelijk langere golflengte krijgen. En het langer worden van de golflengten is (dacht ik) equivalent met het afkoelen van de temperatuur. Dus (dacht ik) hoeft er geen verschil te zijn tussen een "uitdeinend" en een "afkoelend" heelal. Het zou best kunnen (dacht ik) dat een heelal dat alleen maar afkoelt er precies zo zou uitzien als een heelal dat uitdeint. Op een dag vertelde iemand me waarom daar wel degelijk wel een verschil tussen was, zodat "afkoelen" en "uitdeinen" twee verschillende aspecten van het universum waren, maar als oefening vond ik het best leuk.
Iets soortgelijks kan je ook proberen met "krimpen". Het lijkt me denkbaar dat we geen verschil zouden kunnen zien tussen een heelal dat uitdeint, en een heelal waarin alles evenredig met de schijnbare afstand afstand krimpt. Dus die heel kleine puntjes aan de hemel zien er klein uit omdat ze werkelijk klein zijn. Een beetje zoals het antiek wereldbeeld, misschien, waarin de nachthemel een koepel rond de Aarde was, en alles wat op die koepel stond, zon, maan, en sterren, op precies dezelfde afstand? Een schalenkwestie, als het ware; van moleculen, atomen, atoomkernen en quarks denken we toch ook dat ze zo klein lijken omdat ze klein zijn, en niet omdat ze verder weg staan? Natuurlijk denk ik ook dat een geïnteresseerde scholier het even simpel zou vinden om het verschil tussen "uitdeinen" en "krimpen" te tonen ("parallax!"); maar als analogietje voor "novicen" vond ik het alweer best wel leuk. En dat was de vraag.
-----------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/07/ken-je-dat-gevoel-dat-je-een-mooie.html
Bijvoorbeeld, de wereldberoemde gedachte van het atoom als miniatuur zonnestelsel, dat heb ik echt zelf ook gedacht, toen ik daar als achttienjarige een boek over las. Gelukkig was het al een boek uit de tijd die kon waarschuwen voor de hopeloze analogie, maar ik voel nog altijd iets van de teleurstelling dat iets dat zo mooi was toch volkomen de mist inging.
Of neem deze. Er is dus de oerknal gevolgd door het uitdijend heelal. Nu heb ik ergens gelezen (zal wel Brian Greene geweest zijn, maar ik weet het niet meer) dat er een verschil is tussen (a) de materie in de ruimte beweegt zich ten opzichte van mekaar en (b) de ruimte zelf waarin die materie beweegt deint uit. Van dat laatste zou gelden dat twee voorwerpen die zich "binnen" de ruimte bewegingloos ten opzichte van elkaar zijn zich toch met meer dan de lichtsnelheid uit elkaar bewegen, gewoon omdat ze zo ver uiteen liggen dat de tussenliggende ruimte sneller uitdeint dan het licht de afstanden kan overbruggen. OK, ik snap er geen barst van, maar iets dergelijks stond er.
Nu gedraagt de materie binnen de ruimte zich niet als cirkeltjes die op een ballon getekend staan (want dan zouden ze groter worden als de ballon wordt opgeblazen) maar wel als muntjes die op de ballon zijn geplakt. Ergo, de afstanden tussen de muntjes nemen toe met het opblazen, maar de muntjes zelf niet. Maar in dat geval zal een lichtstraal die ooit is vertrokken en op dezelfde manier door de zich opblazende ballon beweegt een geleidelijk langere golflengte krijgen. En het langer worden van de golflengten is (dacht ik) equivalent met het afkoelen van de temperatuur. Dus (dacht ik) hoeft er geen verschil te zijn tussen een "uitdeinend" en een "afkoelend" heelal. Het zou best kunnen (dacht ik) dat een heelal dat alleen maar afkoelt er precies zo zou uitzien als een heelal dat uitdeint. Op een dag vertelde iemand me waarom daar wel degelijk wel een verschil tussen was, zodat "afkoelen" en "uitdeinen" twee verschillende aspecten van het universum waren, maar als oefening vond ik het best leuk.
Iets soortgelijks kan je ook proberen met "krimpen". Het lijkt me denkbaar dat we geen verschil zouden kunnen zien tussen een heelal dat uitdeint, en een heelal waarin alles evenredig met de schijnbare afstand afstand krimpt. Dus die heel kleine puntjes aan de hemel zien er klein uit omdat ze werkelijk klein zijn. Een beetje zoals het antiek wereldbeeld, misschien, waarin de nachthemel een koepel rond de Aarde was, en alles wat op die koepel stond, zon, maan, en sterren, op precies dezelfde afstand? Een schalenkwestie, als het ware; van moleculen, atomen, atoomkernen en quarks denken we toch ook dat ze zo klein lijken omdat ze klein zijn, en niet omdat ze verder weg staan? Natuurlijk denk ik ook dat een geïnteresseerde scholier het even simpel zou vinden om het verschil tussen "uitdeinen" en "krimpen" te tonen ("parallax!"); maar als analogietje voor "novicen" vond ik het alweer best wel leuk. En dat was de vraag.
-----------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/07/ken-je-dat-gevoel-dat-je-een-mooie.html
zaterdag 4 augustus 2012
De digitale economie
"Dat is toch waanzin, zoals die markten zich gedragen", vond een collega van me, en deze keer kon ik het niet beter weten. Een stevige stijging, daarna een daling met percenten tegelijk, en dan weer een stijging met nog meer percenten tegelijk: zeg nu zelf.
Toch denk ik dat we het een beetje kunnen begrijpen, in termen van wat ik "een digitale markt" zal noemen. Digitaal, dat betekent hier dat er maar twee mogelijke uitkomsten zijn; noem ze "nul" en "één", en niets daartussenin, of hoger, of lager. En omdat ik van de vergelijking met de geneeskunde houd beeld ik me nu een patiënt in die lijdt aan een vreselijke infectie. De dokters verzamelen zich rond zijn bed, en de discussie gaat over de vraag: geven we hem antibiotica, of geven we hem een aderlating?
Dat is dan heel digitaal: als hij de aderlating krijgt is hij dood, en als hij de antibiotica krijgt, eindigt hij springlevend. Op dit punt moeten we echter een groot mogelijk misverstand vermijden: iedereen heeft sterke opinies over het onderwerp, dus iedereen denkt dat de ideeën van de andere kant neerkomen op de aderlating. Dat is bij mij ook zo. Maar het is niet echt zo; in werkelijkheid weten we het eigenlijk niet, en aan weerszijden zijn er heel luciede experts die heel belangrijke punten maken. Dus we mogen een opinie hebben, en we mogen uitleggen waarom we die opinie hebben, maar als we een beetje serieus genomen willen worden doen we er goed aan de opinie niet als een religeus dogma te behandelen. Maar terzijde.
In de markten kan je verwachten dat iets dat ofwel nul, ofwel honderd zal zijn gekwoteerd wordt op 50: je hebt immers één kans op twee, dus 50% is waar kopers en verkopers mekaar in evenwicht zullen houden. Vandaag denken de markten dat, naargelang beslissingen die Europa moet nemen, de Europese economie OFWEL voor een enorme crash staat, OFWEL eindelijk eens aan herstel kan beginnen. Dus noteren de aandelenkoersen, om in de beeldspraak te blijven, op ongeveer 50% van wat ze zouden staan als de crisis onder controle komt. Lager, en er dagen kopers op die vinden dat ze een goedkoop gokje kunnen wagen, en meer, dan dagen er verkopers op die vinden dat ze nog goed weg komen.
Maar dan begrijp je ook waarom de markten zo "waanzinnig" reageren. Meneer Draghi doet zijn mond open, en de markten denken dat een bepaalde aanpak het zal halen èn dat het de juiste is... en iedereen holt richting 100%. Alleen, vijf minuten later denken ze dat de foute aanpak het toch zal halen, en ze kunnen allemaal tegelijk niet rap genoeg omdraaien en de andere kant ophollen. De reden daarvan is niet dat de markten een bende waanzinnigen zijn, maar dat de economie zich in deze digitale toestand bevindt.
En dat is eigenlijk heel slecht nieuws.
Toch denk ik dat we het een beetje kunnen begrijpen, in termen van wat ik "een digitale markt" zal noemen. Digitaal, dat betekent hier dat er maar twee mogelijke uitkomsten zijn; noem ze "nul" en "één", en niets daartussenin, of hoger, of lager. En omdat ik van de vergelijking met de geneeskunde houd beeld ik me nu een patiënt in die lijdt aan een vreselijke infectie. De dokters verzamelen zich rond zijn bed, en de discussie gaat over de vraag: geven we hem antibiotica, of geven we hem een aderlating?
Dat is dan heel digitaal: als hij de aderlating krijgt is hij dood, en als hij de antibiotica krijgt, eindigt hij springlevend. Op dit punt moeten we echter een groot mogelijk misverstand vermijden: iedereen heeft sterke opinies over het onderwerp, dus iedereen denkt dat de ideeën van de andere kant neerkomen op de aderlating. Dat is bij mij ook zo. Maar het is niet echt zo; in werkelijkheid weten we het eigenlijk niet, en aan weerszijden zijn er heel luciede experts die heel belangrijke punten maken. Dus we mogen een opinie hebben, en we mogen uitleggen waarom we die opinie hebben, maar als we een beetje serieus genomen willen worden doen we er goed aan de opinie niet als een religeus dogma te behandelen. Maar terzijde.
In de markten kan je verwachten dat iets dat ofwel nul, ofwel honderd zal zijn gekwoteerd wordt op 50: je hebt immers één kans op twee, dus 50% is waar kopers en verkopers mekaar in evenwicht zullen houden. Vandaag denken de markten dat, naargelang beslissingen die Europa moet nemen, de Europese economie OFWEL voor een enorme crash staat, OFWEL eindelijk eens aan herstel kan beginnen. Dus noteren de aandelenkoersen, om in de beeldspraak te blijven, op ongeveer 50% van wat ze zouden staan als de crisis onder controle komt. Lager, en er dagen kopers op die vinden dat ze een goedkoop gokje kunnen wagen, en meer, dan dagen er verkopers op die vinden dat ze nog goed weg komen.
Maar dan begrijp je ook waarom de markten zo "waanzinnig" reageren. Meneer Draghi doet zijn mond open, en de markten denken dat een bepaalde aanpak het zal halen èn dat het de juiste is... en iedereen holt richting 100%. Alleen, vijf minuten later denken ze dat de foute aanpak het toch zal halen, en ze kunnen allemaal tegelijk niet rap genoeg omdraaien en de andere kant ophollen. De reden daarvan is niet dat de markten een bende waanzinnigen zijn, maar dat de economie zich in deze digitale toestand bevindt.
En dat is eigenlijk heel slecht nieuws.
maandag 30 juli 2012
Een alternatief bij Paul De Grauwe
Na de post (1) over de hoge rente en de eigen munt (met als hypothetisch causaal verband dat het vermogen om geld te drukken nog altijd beter - "minder slecht" - was dan failliet te gaan) kwam haast onvermijdelijk één van mijn stokpaardjes van vroeger (2) in me op. Dat stokpaardje zegt dat er voor het financiëel beleid van een land een trilemma bestaat tussen de volgende drie mogelijkheden:
1. Een stabiele munt (ten opzichte van een ander stuk van de wereld)
2. Een eigen ("souverein") monetair beleid
3. Vrij verkeer van kapitaal
Het trilemma bestaat er in dat je twee van de drie bovenstaande kan kiezen, maar dat je dan het derde element moet opgeven. In Europa (bijvoorbeeld) hebben de eurolanden hun eigen munt en bijhorend monetair beleid (inclusief de mogelijkheid om geld te drukken) opgegeven: nummer 2 van het lijstje. Het gevolg is dat al hun munbten stabiel (nummer 1) aan elkaar zijn geklonken, en dat er vrij verkeer van kapitaal (nummer 3) kan bestaan. Terwijl, als je je inbeeldt dat een hypothetisch Europees land met een inflatieprobleem zit en daarom unilateraal de rente wil verhogen, onmiddellijk al het geld van Europa naar dat ene land zal vloeien, waar ze juist hun rente wilden verhogen om de geldstroom af te remmen. Contradictie, dus, en vandaar het trilemma. Je kan iets analoogs afleiden voor elke andere combinatie.
Maar wat heeft dat nu te maken met de oorzaken, of tenminste de correlatie, van de hoge rente en het gebrek aan een eigen munt, met de hoge rente op zijn beurt veroorzaakt door de eurocrisis? Wel, we hebben al eens de tabel gezien waarmee Paul Krugman zegt dat het probleem veroorzaakt is door kapitaalstromen (3) - vergelijk met nummer drie in het lijstje hierboven!
Dus: de komst van de euro maakte de weg vrij voor allerlei kapitaalstromen van (ruwweg) noord naar zuid Europa. Immers, de zuid Europese rentes waren veel hoger dan de noord Europese rentes, en nu het wisselrisico was weggevallen (nummer 1 van het lijstje hierboven) en kapitaal vrij kon stromen (nummer 3) naar waar het wilde - vanzelfsprekend: waar de rentes het hoogst waren - stroomde het naar zuid Europa. Vraag en aanbod duwde de rentes tot ze in noord en zuid hetzelfde niveau hadden bereikt, maar dat eindigde pas nadat er veel kapitaalexport naar Zuid Europa had plaatsgevonden.
En toen was het nog maar wachten op een externe schok en wilde al dat kapitaal weer weg: en de zuid Europese landen vonden niemand meer die nog bij hen wilde beleggen, en dus ging hun rente door het dak. Zelfs als hun publieke financiën, zoals in Ierland of Spanje, er veel beter bijlagen dan in Duitsland zelf (4).
Maar dat stelt me in staat een alternatief bij de theorie van Paul De Grauwe (1) te formuleren. Niet dat ik wil ontkennen dat zijn idee over de mogelijkheid om geld te drukken best wel een paradoxaal en daarom nieuw inzicht is. Maar het sluit minstens niet uit dat landen met een eigen munt met die eigen munt ook een bescherming tegen verwoestende kapitaalstromen hebben. Die bescherming hoeft niet waterdicht te zijn, maar als het besef dat er wisselrisico is toch een beetje "de speculanten" tegenhoudt, dan zullen landen met een eigen munt minder "speculanten" aangetrokken hebben dan landen zonder eigen munt.
En the rest is history. Het opvallend verband tussen hoge rentes en (geen) eigen munten zou best te maken kunnen hebben met de mogelijkheid om (wel of geen) geld te drukken. Maar het zou ook kunnen te maken hebben met de bescherming tegen ontwrichtende kapitaalstromen die een eigen munt biedt. En het zou ook nog met één of meerdere andere factoren te maken kunnen hebben, en die kunnen best allemaal tegelijk een rol gespeeld hebben, al dan niet in gelijke mate.
Zo gaat dat, in "complexe wetenschappen".
--------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/07/een-complex-idee-van-paul-de-grauwe.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2006/05/de-specialist_31.html
(3) http://krugman.blogs.nytimes.com/2011/09/23/origins-of-the-euro-crisis/
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/06/het-is-de-schuld-van-de-staatsschuld.html
1. Een stabiele munt (ten opzichte van een ander stuk van de wereld)
2. Een eigen ("souverein") monetair beleid
3. Vrij verkeer van kapitaal
Het trilemma bestaat er in dat je twee van de drie bovenstaande kan kiezen, maar dat je dan het derde element moet opgeven. In Europa (bijvoorbeeld) hebben de eurolanden hun eigen munt en bijhorend monetair beleid (inclusief de mogelijkheid om geld te drukken) opgegeven: nummer 2 van het lijstje. Het gevolg is dat al hun munbten stabiel (nummer 1) aan elkaar zijn geklonken, en dat er vrij verkeer van kapitaal (nummer 3) kan bestaan. Terwijl, als je je inbeeldt dat een hypothetisch Europees land met een inflatieprobleem zit en daarom unilateraal de rente wil verhogen, onmiddellijk al het geld van Europa naar dat ene land zal vloeien, waar ze juist hun rente wilden verhogen om de geldstroom af te remmen. Contradictie, dus, en vandaar het trilemma. Je kan iets analoogs afleiden voor elke andere combinatie.
Maar wat heeft dat nu te maken met de oorzaken, of tenminste de correlatie, van de hoge rente en het gebrek aan een eigen munt, met de hoge rente op zijn beurt veroorzaakt door de eurocrisis? Wel, we hebben al eens de tabel gezien waarmee Paul Krugman zegt dat het probleem veroorzaakt is door kapitaalstromen (3) - vergelijk met nummer drie in het lijstje hierboven!
Dus: de komst van de euro maakte de weg vrij voor allerlei kapitaalstromen van (ruwweg) noord naar zuid Europa. Immers, de zuid Europese rentes waren veel hoger dan de noord Europese rentes, en nu het wisselrisico was weggevallen (nummer 1 van het lijstje hierboven) en kapitaal vrij kon stromen (nummer 3) naar waar het wilde - vanzelfsprekend: waar de rentes het hoogst waren - stroomde het naar zuid Europa. Vraag en aanbod duwde de rentes tot ze in noord en zuid hetzelfde niveau hadden bereikt, maar dat eindigde pas nadat er veel kapitaalexport naar Zuid Europa had plaatsgevonden.
En toen was het nog maar wachten op een externe schok en wilde al dat kapitaal weer weg: en de zuid Europese landen vonden niemand meer die nog bij hen wilde beleggen, en dus ging hun rente door het dak. Zelfs als hun publieke financiën, zoals in Ierland of Spanje, er veel beter bijlagen dan in Duitsland zelf (4).
Maar dat stelt me in staat een alternatief bij de theorie van Paul De Grauwe (1) te formuleren. Niet dat ik wil ontkennen dat zijn idee over de mogelijkheid om geld te drukken best wel een paradoxaal en daarom nieuw inzicht is. Maar het sluit minstens niet uit dat landen met een eigen munt met die eigen munt ook een bescherming tegen verwoestende kapitaalstromen hebben. Die bescherming hoeft niet waterdicht te zijn, maar als het besef dat er wisselrisico is toch een beetje "de speculanten" tegenhoudt, dan zullen landen met een eigen munt minder "speculanten" aangetrokken hebben dan landen zonder eigen munt.
En the rest is history. Het opvallend verband tussen hoge rentes en (geen) eigen munten zou best te maken kunnen hebben met de mogelijkheid om (wel of geen) geld te drukken. Maar het zou ook kunnen te maken hebben met de bescherming tegen ontwrichtende kapitaalstromen die een eigen munt biedt. En het zou ook nog met één of meerdere andere factoren te maken kunnen hebben, en die kunnen best allemaal tegelijk een rol gespeeld hebben, al dan niet in gelijke mate.
Zo gaat dat, in "complexe wetenschappen".
--------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/07/een-complex-idee-van-paul-de-grauwe.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2006/05/de-specialist_31.html
(3) http://krugman.blogs.nytimes.com/2011/09/23/origins-of-the-euro-crisis/
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/06/het-is-de-schuld-van-de-staatsschuld.html
vrijdag 27 juli 2012
Graeber: het blijft jammer van de litanie...
Zo heb ik dan David Graebers monumentale boek Debt uitgekregen, en de realiteit lijkt me dat er een paar heel erg lezenswaardige dingen instaan. De naïviteit van het wereldbeeld met drie fasen, zo van "ruilhandel - metaalgeld - modern geld". Het ontstaan van het patriarchaat en de betekenis van de sluier. Politiek als het terrein waar de dingen waar worden indien tegelijk voldoende mensen het geloven, en zich niet realiseren dat dat het verschil maakt. Prachtig, in feite.
Maar dan dat "linkse" perspectief dat hij zo moeilijk kan overstijgen. De doorzichtige verbale manoeuvres waardoor ineens tegenover "commerciële" samenlevingen de "humane" samenlevingen stonden. Ik geef toe dat het geen eenvoudig belegen Marxisme is, en ik geef ook toe dat ik te weinig in staat ben te argumenteren wat ik dan maar als een opinie meegeef. Maar het gaat natuurlijk ook over de hedendaagse financiële crisis, en echt, Graeber lepelt geen simpel "het is de schuld van het kapitalisme" op.
Maar het lijkt er soms zo goed op. Het laatste hoofdstuk heb ik geregeld zuchtend gelezen. Ik geloof dat hij minstens twee keer schrijft dat na de crisis de hele wereld verwachtte dat er toch minstens een "conversatie" zou komen, over hoe dat financiëel systeem van ons in mekaar zat. We hebben er toch allemaal een belang in, veel meer dan we voor 2008 zouden gedacht hebben. Maar, zegt hij dan, op één of andere manier is die conversatie er nooit gekomen. En hij kan er maar niet bij hoe zoiets in godsnaam mogelijk is ("imperialisme", "kapitalisme", andere...).
Hoe kunnen we hem daarbij helpen? Als ik Graeber één concept zou mogen meegeven, dan zou ik hem willen vertellen dat hij met zijn litanie zelf deel is van het probleem. Dan zou ik hem er aan herinneren hoe ook dom rechts er heilig van overtuigd is dat het volstaat dat wij allemaal hun simplismen overnemen, en alles komt goed. Ik weet zeker dat ik gemakkelijk samen met hem zou kunnen zitten hoofdschudden om zoveel onwetendheid. Natuurlijk is er niet veel kans dat serieuze mensen dat allemaal serieus zullen nemen. En dat ene concept dat ik hem zou willen meegeven...
... is dat hij in feite de hele tijd naar een spiegelbeeld van zichzelf zit te kijken.
Maar dan dat "linkse" perspectief dat hij zo moeilijk kan overstijgen. De doorzichtige verbale manoeuvres waardoor ineens tegenover "commerciële" samenlevingen de "humane" samenlevingen stonden. Ik geef toe dat het geen eenvoudig belegen Marxisme is, en ik geef ook toe dat ik te weinig in staat ben te argumenteren wat ik dan maar als een opinie meegeef. Maar het gaat natuurlijk ook over de hedendaagse financiële crisis, en echt, Graeber lepelt geen simpel "het is de schuld van het kapitalisme" op.
Maar het lijkt er soms zo goed op. Het laatste hoofdstuk heb ik geregeld zuchtend gelezen. Ik geloof dat hij minstens twee keer schrijft dat na de crisis de hele wereld verwachtte dat er toch minstens een "conversatie" zou komen, over hoe dat financiëel systeem van ons in mekaar zat. We hebben er toch allemaal een belang in, veel meer dan we voor 2008 zouden gedacht hebben. Maar, zegt hij dan, op één of andere manier is die conversatie er nooit gekomen. En hij kan er maar niet bij hoe zoiets in godsnaam mogelijk is ("imperialisme", "kapitalisme", andere...).
Hoe kunnen we hem daarbij helpen? Als ik Graeber één concept zou mogen meegeven, dan zou ik hem willen vertellen dat hij met zijn litanie zelf deel is van het probleem. Dan zou ik hem er aan herinneren hoe ook dom rechts er heilig van overtuigd is dat het volstaat dat wij allemaal hun simplismen overnemen, en alles komt goed. Ik weet zeker dat ik gemakkelijk samen met hem zou kunnen zitten hoofdschudden om zoveel onwetendheid. Natuurlijk is er niet veel kans dat serieuze mensen dat allemaal serieus zullen nemen. En dat ene concept dat ik hem zou willen meegeven...
... is dat hij in feite de hele tijd naar een spiegelbeeld van zichzelf zit te kijken.
woensdag 25 juli 2012
De markten lijken heel erg over-verkocht
Natuurlijk, ze zijn al zo vaak over-verkocht geweest. Alleen, eerst bleek dat er werkelijk een bankencrisis was, en later bleek dat de wereld werkelijk in een zware recessie zat, en nog later bleek dat de Europese schuldencrisis werkelijk heel erg uit de hand liep, en stilaan zit de wereld werkelijk in een nieuwe recessie... En telkens bleek dat de koersen terecht waren vooruitgelopen op zwaar stormweer, en hoe over-verkocht ze ook waren, er was nooit iemend die reden had om maar snel te gaan terugkopen.
Je kent dat misschien wel: de markt is dan niet langer "continu, maar wel discreet". Je favoriete aandeel is niet langer ruwweg waard wat het drie jaar geleden waard was, met ups en downs, met eens tien percent er af en eens tien percent erbij, maar OFWEL failliet, OFWEL tien keer zoveel waard dan wat het vandaag noteert. En morgen (bij wijze van spreken) weten we welke van de twee het is. Dus zitten de koersen ergens in het midden van nul en honderd percent, en schommelt het als gek, met percenten tegelijk, voor het minste gerucht, het minste zuchtje nieuws.
En nu, in volle eurocrisis (aflevering driehonderzesenveertig) voelt de markt weer zo oververkocht aan dat je voelt: ofwel breken er één van de dagen paniek-aankopen uit om de tulpenbollenmanie te doen verbleken, ofwel zakken we gewoon weer eens een niveautje dieper weg.
Zoals Godfried Bomans zei: "ik hoop het eerste, maar vrees het laatste.
Maar ze voelen echt wel heel, heel erg oververkocht aan.
Je kent dat misschien wel: de markt is dan niet langer "continu, maar wel discreet". Je favoriete aandeel is niet langer ruwweg waard wat het drie jaar geleden waard was, met ups en downs, met eens tien percent er af en eens tien percent erbij, maar OFWEL failliet, OFWEL tien keer zoveel waard dan wat het vandaag noteert. En morgen (bij wijze van spreken) weten we welke van de twee het is. Dus zitten de koersen ergens in het midden van nul en honderd percent, en schommelt het als gek, met percenten tegelijk, voor het minste gerucht, het minste zuchtje nieuws.
En nu, in volle eurocrisis (aflevering driehonderzesenveertig) voelt de markt weer zo oververkocht aan dat je voelt: ofwel breken er één van de dagen paniek-aankopen uit om de tulpenbollenmanie te doen verbleken, ofwel zakken we gewoon weer eens een niveautje dieper weg.
Zoals Godfried Bomans zei: "ik hoop het eerste, maar vrees het laatste.
Maar ze voelen echt wel heel, heel erg oververkocht aan.
zondag 22 juli 2012
Maar wat is dat eigenlijk, "fractioneel bankieren"?
Bij de post over Paul De Grauwe van enkele dagen geleden (1) schreef lezer Lieven in een commentaar dat "fractioneel bankieren" alvast niet samenhangt met wel of geen goudstandaard. Dat deed me heel erg terugdenken aan de conversaties hier van alweer een dik half jaar geleden (2). Het was me toen al opgevallen dat het in feite niet eens zo gemakkelijk was om in hedendaagse termen over fractioneel bankieren te praten.
In termen van vele eeuwen geleden is het gemakkelijk genoeg. Iemand deponeert geld in een bank, en de vraag is wat die bank er nu mee doet. Als de bank het geld netjes bewaart en later weer teruggeeft wanneer de bewaargever dat vraagt, dan heeft de bank al het geld "in reserve" en dan praten we over (100%) reservebankieren. Maar als de bank het geld in kwestie zelf uitleent tegen interest, dan verdient ze wel die interest, maar dan is ze niet in staat het terug te geven wanneer de deponent er om vraagt. De vondst, ergens omstreeks het Europa van de veertiende eeuw, bestond er in dat op elk gegeven moment slechts een bepaald percentage van de deponenten zijn geld kwam opvragen - zodat de rest er in principe nutteloos bijlag. Dus kon een bank in principe die rest uitlenen, de interest daarop verdienen, en tegelijk de opvragende deponenten betalen met het geld dat daarvoor was bijgehouden ("reserve"). Normaal werd dat min of meer gecompenseerd door andere deponenten die juist geld binnen brachten, en het spel was vertrokken.
Nu hoef je op de plaats van het woord "geld" alleen maar "goud" in te vullen, of "zilver", of "papier", of "schelpjes", of om het even wat dat mensen als "geld" willen gebruiken, en je ziet dat het reserve- versus fractioneel bankieren volledig los staat van de vraag of geld bestaat uit edelmetaal. De enige manier om dat niet los te maken is de assumptie in te voeren dat om één of andere mystieke redenen geld als edelmetaal definiëert. Natuurlijk mag iedereen dat doen, zoals iedereen dat even natuurlijk ook mag laten.
Op dit punt zal ik nog maar eens gewoon herinneren aan mijn post De Ideologie van de Bezittende Klasse (3)...
Maar als het niet samenhangt met wel of geen goud; wat betekent "fractioneel bankieren" dan wel (in onze concrete wereld van vandaag)? Een andere mogelijkheid die me destijds leek te mislukken was het identificeren van fractioneel bankieren als "maturity mismatch". Een "correcte" match zou betekenen dat een bank binnenkomend geld alleen uitleent met dezelfde looptijd waarmee dat geld is binnengekomen. Het alternatief, zoals in onze wereld, is dat een bank zich van verschillen in looptijden niets aantrekt, omdat ze weet dat tegenover elke afhaling ook nieuwe deposito's zullen staan. Dus ze belegt binnenkomend geld op veel langere looptijden, waar ze doorgaans hogere interesten op verdient, en betaalt de opvragers uit met nieuw binnenkomend geld. Dat kan misgaan wanneer er niet voldoende nieuw geld binnenkomt om het opgevraagde maar vastgelegde te compenseren. Vandaar het idee dat alles "correct" moet gematcht zijn. Direct opvraagbaar geld ligt veilig in de kluis, maar geld dat de bank pas binnen een maand moet terugbetalen mag ze ook op een maand uitlenen. En iedereen die geld komt opvragen is "zeker dat het er ligt", zoals iemand het ergens ooit eens verwoordde.
En dat kan best wel zo zijn, maar dat is volgens mij geen 100% reservebankieren. Immers, de bank gebruikt wel degelijk geld van de deponenten, en als het krediet fout gaat, of met opzet niet wordt terugbetaalt, dan kan de deponent ook onmogelijk met zijn eigen geld terugbetaald worden.
Dus het werd wel wat moeilijk om voor mezelf uit te maken wat in onze tijden waarin debet nu eenmaal gelijk is aan krediet wat het betekent dat wij aan "fractioneel bankieren" doen. Wat op zijn beurt maakt dat de url van lezer Lieven (1) nogal mijn aandacht trok. Die tekst stelt immers dat in onze tijden van boekingen op rekening de term "fractioneel bankieren" niets betekent; een beetje zoals "de kleur van een getal" niets betekent.
Het is duidelijk dat mijn niveau zwak genoeg is om het eens met Wikipedia te proberen (4). In combinatie met de url van lezer Lieven brengt me dat ineens op het volgende idee. Een bank die aan cliënt Koen "uit het niets" een lening wil geven, die heeft daar helemaal geen fractioneel bankieren voor nodig. Gewoon: krediet van "zichtrekening van Koen", en debet van de rekening "vorderingen op cliënten waaronder Koen", en klaar is Kees! In een echt vrije markt is dat alles wat er nodig is, en als het een beetje gereglementeerd moet worden zal de overheid eerder kapitaalvereisten dan reservevereisten opleggen. (Natuurlijk ben ik onmiddellijk bereid met de libertariërs de discussie aan te gaan welke van de twee het beste is...).
Als we dat allemaal proberen te recapituleren; in de mate dat we het meer hebben over de vraag of geld goud "moet" zijn (5) heeft het met fractioneel bankieren niet veel te maken, en in de mate dat er de laatste jaren heel veel fout is gegaan omdat (volgens mij) die "vrije markt" inderdaad zo vrij was...
... ook niet.
-------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/07/een-complex-idee-van-paul-de-grauwe.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2011/11/fractioneel-bankieren-even.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2009/11/de-ideologie-van-de-bezittende-klasse.html
(4) http://en.wikipedia.org/wiki/Fractional_reserve_banking
(5) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/09/goud-kevers.html
In termen van vele eeuwen geleden is het gemakkelijk genoeg. Iemand deponeert geld in een bank, en de vraag is wat die bank er nu mee doet. Als de bank het geld netjes bewaart en later weer teruggeeft wanneer de bewaargever dat vraagt, dan heeft de bank al het geld "in reserve" en dan praten we over (100%) reservebankieren. Maar als de bank het geld in kwestie zelf uitleent tegen interest, dan verdient ze wel die interest, maar dan is ze niet in staat het terug te geven wanneer de deponent er om vraagt. De vondst, ergens omstreeks het Europa van de veertiende eeuw, bestond er in dat op elk gegeven moment slechts een bepaald percentage van de deponenten zijn geld kwam opvragen - zodat de rest er in principe nutteloos bijlag. Dus kon een bank in principe die rest uitlenen, de interest daarop verdienen, en tegelijk de opvragende deponenten betalen met het geld dat daarvoor was bijgehouden ("reserve"). Normaal werd dat min of meer gecompenseerd door andere deponenten die juist geld binnen brachten, en het spel was vertrokken.
Nu hoef je op de plaats van het woord "geld" alleen maar "goud" in te vullen, of "zilver", of "papier", of "schelpjes", of om het even wat dat mensen als "geld" willen gebruiken, en je ziet dat het reserve- versus fractioneel bankieren volledig los staat van de vraag of geld bestaat uit edelmetaal. De enige manier om dat niet los te maken is de assumptie in te voeren dat om één of andere mystieke redenen geld als edelmetaal definiëert. Natuurlijk mag iedereen dat doen, zoals iedereen dat even natuurlijk ook mag laten.
Op dit punt zal ik nog maar eens gewoon herinneren aan mijn post De Ideologie van de Bezittende Klasse (3)...
Maar als het niet samenhangt met wel of geen goud; wat betekent "fractioneel bankieren" dan wel (in onze concrete wereld van vandaag)? Een andere mogelijkheid die me destijds leek te mislukken was het identificeren van fractioneel bankieren als "maturity mismatch". Een "correcte" match zou betekenen dat een bank binnenkomend geld alleen uitleent met dezelfde looptijd waarmee dat geld is binnengekomen. Het alternatief, zoals in onze wereld, is dat een bank zich van verschillen in looptijden niets aantrekt, omdat ze weet dat tegenover elke afhaling ook nieuwe deposito's zullen staan. Dus ze belegt binnenkomend geld op veel langere looptijden, waar ze doorgaans hogere interesten op verdient, en betaalt de opvragers uit met nieuw binnenkomend geld. Dat kan misgaan wanneer er niet voldoende nieuw geld binnenkomt om het opgevraagde maar vastgelegde te compenseren. Vandaar het idee dat alles "correct" moet gematcht zijn. Direct opvraagbaar geld ligt veilig in de kluis, maar geld dat de bank pas binnen een maand moet terugbetalen mag ze ook op een maand uitlenen. En iedereen die geld komt opvragen is "zeker dat het er ligt", zoals iemand het ergens ooit eens verwoordde.
En dat kan best wel zo zijn, maar dat is volgens mij geen 100% reservebankieren. Immers, de bank gebruikt wel degelijk geld van de deponenten, en als het krediet fout gaat, of met opzet niet wordt terugbetaalt, dan kan de deponent ook onmogelijk met zijn eigen geld terugbetaald worden.
Dus het werd wel wat moeilijk om voor mezelf uit te maken wat in onze tijden waarin debet nu eenmaal gelijk is aan krediet wat het betekent dat wij aan "fractioneel bankieren" doen. Wat op zijn beurt maakt dat de url van lezer Lieven (1) nogal mijn aandacht trok. Die tekst stelt immers dat in onze tijden van boekingen op rekening de term "fractioneel bankieren" niets betekent; een beetje zoals "de kleur van een getal" niets betekent.
Het is duidelijk dat mijn niveau zwak genoeg is om het eens met Wikipedia te proberen (4). In combinatie met de url van lezer Lieven brengt me dat ineens op het volgende idee. Een bank die aan cliënt Koen "uit het niets" een lening wil geven, die heeft daar helemaal geen fractioneel bankieren voor nodig. Gewoon: krediet van "zichtrekening van Koen", en debet van de rekening "vorderingen op cliënten waaronder Koen", en klaar is Kees! In een echt vrije markt is dat alles wat er nodig is, en als het een beetje gereglementeerd moet worden zal de overheid eerder kapitaalvereisten dan reservevereisten opleggen. (Natuurlijk ben ik onmiddellijk bereid met de libertariërs de discussie aan te gaan welke van de twee het beste is...).
Als we dat allemaal proberen te recapituleren; in de mate dat we het meer hebben over de vraag of geld goud "moet" zijn (5) heeft het met fractioneel bankieren niet veel te maken, en in de mate dat er de laatste jaren heel veel fout is gegaan omdat (volgens mij) die "vrije markt" inderdaad zo vrij was...
... ook niet.
-------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/07/een-complex-idee-van-paul-de-grauwe.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2011/11/fractioneel-bankieren-even.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2009/11/de-ideologie-van-de-bezittende-klasse.html
(4) http://en.wikipedia.org/wiki/Fractional_reserve_banking
(5) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/09/goud-kevers.html
zaterdag 21 juli 2012
De kaart... wordt minder blauw (!)
Deze post is in feite alleen maar een echo-post; een echo naar de post van enkele weken geleden (1). Een komkommertijdpost om de vakantieluwte wat de doorbreken, zeg maar. Zelfs rekening houdend met de zeer juiste opmerkingen van lezer Ivan daarbij denk ik dat we die kaart zagen verblauwen: in termen van staten waarin we buiten de foutmarge vielen. Beschouw nog eens achtereenvolgens:
http://www.electoral-vote.com/evp2012/Pres/Maps/Jun09.html
http://www.electoral-vote.com/evp2012/Pres/Maps/Jul04.html
http://www.electoral-vote.com/evp2012/Pres/Maps/Jul21.html
Nu zien we ineens een grote voorsprong voor Obama, maar zoals de site zelf zegt, dat komt omdat Florida er ineens erg blauw uitziet, en ik denk dat niemand gelooft dat die poll erg correct zal zijn. Maar kijk dan eens opnieuw naar die westelijke staten die begin juli een groot deel van de verblauwing verklaarden: dat blijft allemaal heel erg Obama, maar dat is toch intussen allemaal veel minder donkerblauw. Dus dat is één.
En dan is er twee, de staten uit het noordoosten. Met in het achterhoofd dat ik Florida voor het gemak aan Romney toeken moet die "in de kering" nog een 35 kiesmannen van blauw in rood veranderen - en kijk nu toch eens wat voor vette vissen daar ineens staan te blinken! Het blauw van Ohio en Pennsylvania is nu "binnen de foutmarge" gekomen, wat zoveel betekent als dat je het evengoed gewoon wit had kunnen laten. Nog een grote verandering is dat Virgina sinds enkele dagen ook binnen de foutmarge is terechtgekomen. Dat geeft Michigan, Ohio, Pennsylvania en Virginia, een beetje meer wat je van "een spannende strijd" zou verwachten, zou ik zeggen.
Natuurlijk is het nog steeds zo dat juist het feit dat het nog binnen de foutmarge zit in feite maakt dat het allemaal niet zoveel zegt. En verder is het ook nog altijd zo dat het nog te vroeg is om er veel consequenties aan te verbinden: dit blijft een komkommertijdpost. Maar het is wel zo dat deze beweging veel meer in lijn is met wat ik had verwacht dan de beweging van de weken daarvoor. Dus nog steeds, het was wel heel prematuur om Obama een "one-term president" te verklaren en ook om hem de overwinning al toe te schrijven.
En dat ik denk dat Obama die strijd zal winnen... Dat is natuurlijk maar een worp met een dobbelsteen van me. Ik blijf een verscheurde Republikeinse partij zien, en ik blijf ze reeksen enormiteiten zien uitkramen die maken dat ik me afvraag wat doorgaans luciede geesten bezielt om ze serieus te nemen - maar zoals we in 2004 hebben gezien: dat bewijst allemaal niets.
-----------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/07/het-is-waar-het-is-komkommertijd-in-het.html
http://www.electoral-vote.com/evp2012/Pres/Maps/Jun09.html
http://www.electoral-vote.com/evp2012/Pres/Maps/Jul04.html
http://www.electoral-vote.com/evp2012/Pres/Maps/Jul21.html
Nu zien we ineens een grote voorsprong voor Obama, maar zoals de site zelf zegt, dat komt omdat Florida er ineens erg blauw uitziet, en ik denk dat niemand gelooft dat die poll erg correct zal zijn. Maar kijk dan eens opnieuw naar die westelijke staten die begin juli een groot deel van de verblauwing verklaarden: dat blijft allemaal heel erg Obama, maar dat is toch intussen allemaal veel minder donkerblauw. Dus dat is één.
En dan is er twee, de staten uit het noordoosten. Met in het achterhoofd dat ik Florida voor het gemak aan Romney toeken moet die "in de kering" nog een 35 kiesmannen van blauw in rood veranderen - en kijk nu toch eens wat voor vette vissen daar ineens staan te blinken! Het blauw van Ohio en Pennsylvania is nu "binnen de foutmarge" gekomen, wat zoveel betekent als dat je het evengoed gewoon wit had kunnen laten. Nog een grote verandering is dat Virgina sinds enkele dagen ook binnen de foutmarge is terechtgekomen. Dat geeft Michigan, Ohio, Pennsylvania en Virginia, een beetje meer wat je van "een spannende strijd" zou verwachten, zou ik zeggen.
Natuurlijk is het nog steeds zo dat juist het feit dat het nog binnen de foutmarge zit in feite maakt dat het allemaal niet zoveel zegt. En verder is het ook nog altijd zo dat het nog te vroeg is om er veel consequenties aan te verbinden: dit blijft een komkommertijdpost. Maar het is wel zo dat deze beweging veel meer in lijn is met wat ik had verwacht dan de beweging van de weken daarvoor. Dus nog steeds, het was wel heel prematuur om Obama een "one-term president" te verklaren en ook om hem de overwinning al toe te schrijven.
En dat ik denk dat Obama die strijd zal winnen... Dat is natuurlijk maar een worp met een dobbelsteen van me. Ik blijf een verscheurde Republikeinse partij zien, en ik blijf ze reeksen enormiteiten zien uitkramen die maken dat ik me afvraag wat doorgaans luciede geesten bezielt om ze serieus te nemen - maar zoals we in 2004 hebben gezien: dat bewijst allemaal niets.
-----------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/07/het-is-waar-het-is-komkommertijd-in-het.html
maandag 16 juli 2012
Een "complex" idee van Paul De Grauwe
Als ik me niet vergis (en dat is voor een niet-economist zoals ik heel goed mogelijk: "correct me if I'm wrong") is Paul De Grauwe internationaal in de belangstelling gekomen voor de volgende opmerking. Als de renteproblemen van sommige landen in verband staan met hun overheidsfinanciën, dan moet er toch minstens een correlatie bestaan tussen een hoge schuld en een hoge rente? Immers, hoge rente heeft te maken met twijfels aan de terugbetaling van de schuld, dus als de terugbetalingscapaciteit afhangt van de hoogte van de schuld...?
... dan moet er minstens die correlatie bestaan tussen de twee; een statistisch concept dat ik voor het gemak versimpel tot de vraag "geldt voor landen met een hoge schuld dat ze ook een hoge rentevoet hebben?". En wat krijg ik als ik dat probeer, dus per land voor de vraag: "hoge overheidsschuld? hoge rente?"...?
Japan: Y - N
Italië: Y - Y
Spanje: N - Y
Ierland: N - Y
Duitsland: N - N
US: Y - N
(Bron: http://tinyurl.com/76cegdt . Dit lijkt me een redelijke greep uit een aantal relevante landen, maar ik heb niet erg hard gezocht, dus ik kan dit best mis hebben: "correct me if I'm wrong")
Zo op het eerste zicht is er heel weinig correlatie - het gebeurt niet zo vaak dat je op beide vragen hetzelfde antwoord krijgt - tussen beide factoren. Maar als we, zoals naar ik dacht De Grauwe deed, de vraagstelling vervangen door "eigen munt? lage rente?" krijgen we...
Japan: Y - Y
Italië: N - N
Spanje: N - N
Ierland: N - N
Duitsland: N - Y
US: Y - Y
Het lijkt er op dat er alvast heel veel meer correlatie bestaat tussen een eigen munt (!) en een lage rente dan tussen hoge overheidsschuld en een hoge rente. Wat De Grauwe daarvan als reden maakte (steeds voor zover ik het tenminste een béétje begrepen heb) is dat landen met een eigen munt desnoods geld kunnen drukken. Dat is erg contra-intuïtief, omdat "geld drukken" als oplossing van je problemen via de (zeer kleine) omweg van hyperinflatie de problemen alleen maar vergroot. Het punt zou echter zijn (steeds voor zover etc) dat een land als, pakweg, Italië zo gewurgd kan worden dat het nog altijd veel beter is er je obligaties van terug te krijgen in vers gedrukte en dus gedevalueerde lires, en zelfs sterk gedevalueerde lires, dan helemaal niet (zoals een hoop houders van Griekse obligaties is overkomen).
Kortom, zoals dat gaat in "complexe wetenschappen" (2), de causaliteitsketen is subtieler dan een simpel "geld drukken =>; inflatie". Natuurlijk belegt niemand zijn geld in de VS in de hoop dat die gaan terugbetalen met vers gedrukte dollars. Maar misschien beleggen ze in de VS in de hoop dat het bestaan van een nooduitgang zal maken dat er geen paniek uitbreekt zodat de nooduitgang nooit zal moeten gebruikt worden?
-----------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2011/10/over-geld-drukken-en-inflatie.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2011/07/over-complexe-wetenschappen.html
... dan moet er minstens die correlatie bestaan tussen de twee; een statistisch concept dat ik voor het gemak versimpel tot de vraag "geldt voor landen met een hoge schuld dat ze ook een hoge rentevoet hebben?". En wat krijg ik als ik dat probeer, dus per land voor de vraag: "hoge overheidsschuld? hoge rente?"...?
Japan: Y - N
Italië: Y - Y
Spanje: N - Y
Ierland: N - Y
Duitsland: N - N
US: Y - N
(Bron: http://tinyurl.com/76cegdt . Dit lijkt me een redelijke greep uit een aantal relevante landen, maar ik heb niet erg hard gezocht, dus ik kan dit best mis hebben: "correct me if I'm wrong")
Zo op het eerste zicht is er heel weinig correlatie - het gebeurt niet zo vaak dat je op beide vragen hetzelfde antwoord krijgt - tussen beide factoren. Maar als we, zoals naar ik dacht De Grauwe deed, de vraagstelling vervangen door "eigen munt? lage rente?" krijgen we...
Japan: Y - Y
Italië: N - N
Spanje: N - N
Ierland: N - N
Duitsland: N - Y
US: Y - Y
Het lijkt er op dat er alvast heel veel meer correlatie bestaat tussen een eigen munt (!) en een lage rente dan tussen hoge overheidsschuld en een hoge rente. Wat De Grauwe daarvan als reden maakte (steeds voor zover ik het tenminste een béétje begrepen heb) is dat landen met een eigen munt desnoods geld kunnen drukken. Dat is erg contra-intuïtief, omdat "geld drukken" als oplossing van je problemen via de (zeer kleine) omweg van hyperinflatie de problemen alleen maar vergroot. Het punt zou echter zijn (steeds voor zover etc) dat een land als, pakweg, Italië zo gewurgd kan worden dat het nog altijd veel beter is er je obligaties van terug te krijgen in vers gedrukte en dus gedevalueerde lires, en zelfs sterk gedevalueerde lires, dan helemaal niet (zoals een hoop houders van Griekse obligaties is overkomen).
Kortom, zoals dat gaat in "complexe wetenschappen" (2), de causaliteitsketen is subtieler dan een simpel "geld drukken =>; inflatie". Natuurlijk belegt niemand zijn geld in de VS in de hoop dat die gaan terugbetalen met vers gedrukte dollars. Maar misschien beleggen ze in de VS in de hoop dat het bestaan van een nooduitgang zal maken dat er geen paniek uitbreekt zodat de nooduitgang nooit zal moeten gebruikt worden?
-----------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2011/10/over-geld-drukken-en-inflatie.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2011/07/over-complexe-wetenschappen.html
zondag 15 juli 2012
Die mooie analogieën...
Ken je dat gevoel, dat je een mooie analogie bedenkt tussen totaal verschillende dingen, en dat die analogie er vervolgens zo mooi uitziet, dat je wel moet één of ander diep geheim van het universum op het spoor zijn? Een klassiek voorbeeld zal wel het beeld van een atoom als een miniatuur zonnestelsel zijn, waarbij de elektronen rond de kern cirkelen zoals planeten rond de zon. Het internet zit er vol mee. Het is met zijn open karakter nu eenmaal de uitgelezen vergaarbak voor mensen die op zoek zijn naar aandacht, en dat ze daarmee de mogelijkheden om er een forum voor serieuze ideeën van te maken in een tsunami aan onzin, dat nemen ze er maar bij.
Natuurlijk zit niet alleen het internet er vol mee: het is alleen maar de plaats waar ze het meest opvallen. Alle wetenschappen zitten er vol mee, van de zelfverklaarde (maar helaas onbegrepen) genieën tot de mensen die brieven naar echte professoren schrijven, waarin dan de relativiteitstheorie, de evolutietheorie of de quantummechanica weerlegd worden. De proffen hebben een systeem ontwikkeld dat neerkomt op een kort beleefd briefje van de vorm "geachte, de eerste hallucinante blunder staat op pagina [één van de allerkleinste natuurlijke getallen], hoogachtend, X".
Smolin zegt het heel mooi in hoofdstuk 7 van zijn Three Roads to Quantum Gravity:
"this seemed to be not a brilliant move, but the kind of misuse of analogy that characterizes the thinking of novices in any field."
Dat ging dus wel degelijk wel over "a brilliant move", maar dat bleek alleen maar nadat de natuurkunde niet had zitten gapen naar de mooie analogie, maar er de mathematische grondslag bij had bedacht. Meestal, echter, is er helemaal geen grondslag, of in ieder geval is het niet onze bedenker die de grondslag vindt.
Met dat alles in het achterhoofd durf ik vertellen dat ik er ook (weer eens) één heb bedacht. Ik vind namelijk wel dat dat moet kunnen, zolang je maar goed weet dat het misschien leuke science fiction zou kunnen zijn, maar meer niet. In dit geval zat ik iets te lezen over een "fase overgang", bijvoorbeeld wanneer water begint te koken en en van vloeistof verandert in een gas. Wat er gebeurt is, je voegt almaar meer energie toe, het water wordt warmer en warmer, en... wanneer je nog meer energie toevoegt wordt het water ineens niet "nog warmer", maar het blijft netjes op 100 graden Celcius, terwijl het er wel heel anders gaat uitzien. Blijkbaar creëert de toegevoegde energie ineens een nieuw verschijnsel: bellen en bubbels en veel gepruttel, en stoom, natuurlijk. Pas wanneer je materiaal in de nieuwe fase zit kan het toevoegen van energie weer stijgingen in de temperatuur veroiorzaken.
En weet je waaraan ik ineens moest denken? Ik herinner me ineens iets uit de populariserende literatuur over de relativiteitstheorie. Om een gegeven massa in beweging te zetten moet je energie toevoegen ("duwen"). Om er meer snelheid aan te geven moet je er nog meer energie aan toevoegen ("harder duwen"). Enzovoort ("nog harder duwen"). Alleen, het blijkt (don't ask me...) dat de toename van de snelheid niet 100% correspondeert met de toegevoegde energie. In werkelijkheid moet je (vanuit het standpunt van de waarnemer) de massa corrigeren met een factor 1/1 - (c² - v²), punt.
In mensentaal...
Als snelheden heel klein zijn in vergelijking met c (de lichtsnelheid, of een 300,000 kilometer per seconde) dan is het verschil tussen c en v (de "c - v") uit de formule ook heel klein. Dus is het verschil tussen de kwadraten van die twee getallen (de "c² - v²" uit de formule) ook heel klein. Dus trek je in de noemer (de "1 - (c² - v²)" uit de formule een heel, heel klein getalletje af van het getal 1, zodat je de facto nog altijd 1 overhoudt. Daarmee stelt de formule een getal voor dat zo heel dicht bij 1 ligt (1 gedeeld door iets dat een heel, heel klein beetje kleiner is dan 1, geeft een getal dat een heel, heel klein beetje groter is dan 1), dat we in onze wereld nooit het verschil zullen zien.
Dat blijft zo wanneer we over "grote" snelheden praten, tenminste, naar de maatstaven van onze gewone wereld. Het verschil tussen de lichtsnelheid en onze topsnelheid (kies gerust je vervoermiddel...) aan het begin van de 21ste eeuw is nog altijd zo groot dat onze correctie nog altijd de facto "1" zal zijn. Maar als we snelheden zouden bereiken die in de buurt komen van de lichtsnelheid wordt het anders. Bijvoorbeeld, als we energie toevoegen aan een object dat al beweegt aan 90% van de lichtsnelheid, dan wordt de "c² - v²" uit de formule een waarneembaar getal, en dan is 1 min dat waarneembaar getal zichtbaar kleiner dan 1, en dan corrigeren we onze massa door het te delen door een cijfer dat kleiner is dan 1 (de vorm lijkt op "80%"), en dus...
...neemt door het toevoegen van energie niet langer (praktisch) enkel de snelheid toe, maar gaat een deel van de energie naar een toename van massa! Naarmate de snelheid van ons object dichter bij de lichtsnelheid komt wordt het deel van de energie dat naar een toenemende massa gaat steeds (en exponentiëel) groter. Je voelt wat er gebeurt als je voorwerp de lichtsnelheid raakt: je moet delen door (1 - 1) zijnde nul, wat mathematisch niet kan, en als je er een fysische interpretatie aan zou willen geven een massa gelijk aan oneindig oplevert: niet echt veel beter.
Maar je begrijpt wel dat ik verdwaald ben in een niveau dat zich ver, ver voorbij mijn pet bevindt. Ik dacht alleen maar aan de analogie met de toenemende temperatuur die zich minder en minder in toenemende warmte, maar wel in toenemend... uimmm... gekook vertaalt. Misschien kunnen we daar wel iets mee aanvangen (maar dan in de science fiction, natuurlijk)! Bijvoorbeeld, wij zijn schepselen in een meervoudig universum die echter alleen maar één niveau daarvan kunnen zien. Zoals wezens die alleen maar kunnen waarnemen, denken (en dus "leven in een universum van") in termen van vloeibaar water hun vergelijkingen, bij het naderen van het kookpunt, zien tenderen naar oneindig. En nooit kunnen waarnemen wat er gebeurt voorbij het vriespunt ("oerknal") of kookpunt ("lichtsnelheid").
Natuurlijk kunnen wij in dat geval misschien wel bezoek krijgen uit (wat wij) een ander universum (zouden noemen).
Maar het is in de science fiction zoals in de natuurkunde. Ideeën hebben is gemakkelijk, bijna iedereen heeft ideeën. Het is er iets mee doen dat moeilijk is...
Natuurlijk zit niet alleen het internet er vol mee: het is alleen maar de plaats waar ze het meest opvallen. Alle wetenschappen zitten er vol mee, van de zelfverklaarde (maar helaas onbegrepen) genieën tot de mensen die brieven naar echte professoren schrijven, waarin dan de relativiteitstheorie, de evolutietheorie of de quantummechanica weerlegd worden. De proffen hebben een systeem ontwikkeld dat neerkomt op een kort beleefd briefje van de vorm "geachte, de eerste hallucinante blunder staat op pagina [één van de allerkleinste natuurlijke getallen], hoogachtend, X".
Smolin zegt het heel mooi in hoofdstuk 7 van zijn Three Roads to Quantum Gravity:
"this seemed to be not a brilliant move, but the kind of misuse of analogy that characterizes the thinking of novices in any field."
Dat ging dus wel degelijk wel over "a brilliant move", maar dat bleek alleen maar nadat de natuurkunde niet had zitten gapen naar de mooie analogie, maar er de mathematische grondslag bij had bedacht. Meestal, echter, is er helemaal geen grondslag, of in ieder geval is het niet onze bedenker die de grondslag vindt.
Met dat alles in het achterhoofd durf ik vertellen dat ik er ook (weer eens) één heb bedacht. Ik vind namelijk wel dat dat moet kunnen, zolang je maar goed weet dat het misschien leuke science fiction zou kunnen zijn, maar meer niet. In dit geval zat ik iets te lezen over een "fase overgang", bijvoorbeeld wanneer water begint te koken en en van vloeistof verandert in een gas. Wat er gebeurt is, je voegt almaar meer energie toe, het water wordt warmer en warmer, en... wanneer je nog meer energie toevoegt wordt het water ineens niet "nog warmer", maar het blijft netjes op 100 graden Celcius, terwijl het er wel heel anders gaat uitzien. Blijkbaar creëert de toegevoegde energie ineens een nieuw verschijnsel: bellen en bubbels en veel gepruttel, en stoom, natuurlijk. Pas wanneer je materiaal in de nieuwe fase zit kan het toevoegen van energie weer stijgingen in de temperatuur veroiorzaken.
En weet je waaraan ik ineens moest denken? Ik herinner me ineens iets uit de populariserende literatuur over de relativiteitstheorie. Om een gegeven massa in beweging te zetten moet je energie toevoegen ("duwen"). Om er meer snelheid aan te geven moet je er nog meer energie aan toevoegen ("harder duwen"). Enzovoort ("nog harder duwen"). Alleen, het blijkt (don't ask me...) dat de toename van de snelheid niet 100% correspondeert met de toegevoegde energie. In werkelijkheid moet je (vanuit het standpunt van de waarnemer) de massa corrigeren met een factor 1/1 - (c² - v²), punt.
In mensentaal...
Als snelheden heel klein zijn in vergelijking met c (de lichtsnelheid, of een 300,000 kilometer per seconde) dan is het verschil tussen c en v (de "c - v") uit de formule ook heel klein. Dus is het verschil tussen de kwadraten van die twee getallen (de "c² - v²" uit de formule) ook heel klein. Dus trek je in de noemer (de "1 - (c² - v²)" uit de formule een heel, heel klein getalletje af van het getal 1, zodat je de facto nog altijd 1 overhoudt. Daarmee stelt de formule een getal voor dat zo heel dicht bij 1 ligt (1 gedeeld door iets dat een heel, heel klein beetje kleiner is dan 1, geeft een getal dat een heel, heel klein beetje groter is dan 1), dat we in onze wereld nooit het verschil zullen zien.
Dat blijft zo wanneer we over "grote" snelheden praten, tenminste, naar de maatstaven van onze gewone wereld. Het verschil tussen de lichtsnelheid en onze topsnelheid (kies gerust je vervoermiddel...) aan het begin van de 21ste eeuw is nog altijd zo groot dat onze correctie nog altijd de facto "1" zal zijn. Maar als we snelheden zouden bereiken die in de buurt komen van de lichtsnelheid wordt het anders. Bijvoorbeeld, als we energie toevoegen aan een object dat al beweegt aan 90% van de lichtsnelheid, dan wordt de "c² - v²" uit de formule een waarneembaar getal, en dan is 1 min dat waarneembaar getal zichtbaar kleiner dan 1, en dan corrigeren we onze massa door het te delen door een cijfer dat kleiner is dan 1 (de vorm lijkt op "80%"), en dus...
...neemt door het toevoegen van energie niet langer (praktisch) enkel de snelheid toe, maar gaat een deel van de energie naar een toename van massa! Naarmate de snelheid van ons object dichter bij de lichtsnelheid komt wordt het deel van de energie dat naar een toenemende massa gaat steeds (en exponentiëel) groter. Je voelt wat er gebeurt als je voorwerp de lichtsnelheid raakt: je moet delen door (1 - 1) zijnde nul, wat mathematisch niet kan, en als je er een fysische interpretatie aan zou willen geven een massa gelijk aan oneindig oplevert: niet echt veel beter.
Maar je begrijpt wel dat ik verdwaald ben in een niveau dat zich ver, ver voorbij mijn pet bevindt. Ik dacht alleen maar aan de analogie met de toenemende temperatuur die zich minder en minder in toenemende warmte, maar wel in toenemend... uimmm... gekook vertaalt. Misschien kunnen we daar wel iets mee aanvangen (maar dan in de science fiction, natuurlijk)! Bijvoorbeeld, wij zijn schepselen in een meervoudig universum die echter alleen maar één niveau daarvan kunnen zien. Zoals wezens die alleen maar kunnen waarnemen, denken (en dus "leven in een universum van") in termen van vloeibaar water hun vergelijkingen, bij het naderen van het kookpunt, zien tenderen naar oneindig. En nooit kunnen waarnemen wat er gebeurt voorbij het vriespunt ("oerknal") of kookpunt ("lichtsnelheid").
Natuurlijk kunnen wij in dat geval misschien wel bezoek krijgen uit (wat wij) een ander universum (zouden noemen).
Maar het is in de science fiction zoals in de natuurkunde. Ideeën hebben is gemakkelijk, bijna iedereen heeft ideeën. Het is er iets mee doen dat moeilijk is...
zaterdag 14 juli 2012
Condoleezza Rice: Ik geloof (en hoop) het niet
De laatste dagen staat de wereld stijf van de speculatie dat Romney Condoleezza Rice zal aanduiden als zijn kandidaat vice-president. Maar ik geloof er niet veel van. Zoals alle berichten er meteen bijzeggen, Rice is pro abortus: en het probleem van Romney in de voorverkiezingen was nu juist dat hij de conservatieven zo moeilijk achter zich zou krijgen. Dus ik moet het verhaal niet afmaken, zeker?
Het zou nochtans op zich een fantastische zet zijn: star power, zwart, vrouw, ervaren... het zou in normale omstandigheden de "spannende strijd" bezegelen, dat wil zeggen, Romney zou er meteen een team van gemaakt hebben dat heel serieuze kansen op de overwinning heeft.
Maar het zijn geen normale omstandigheden, en het Republikeinse kiespubliek lijkt nu eenmaal voor een groot deel op de religieuze fundamentalisten uit andere culturen. En er is natuurlijk nog dat ander punt, dat maakt dat ik het niet alleen niet geloof, maar ook werkelijk niet hoop.
Condoleezza Rice, namelijk, moet in mijn eerlijke opinie niet verschijnen als kandidaat vice-president voor de camera's, maar als verdachte van oorlogsmisdaden voor een hedendaags Nuernbergtribunaal. En dat maakt dat haar kandidatuur onmiddellijk zou maken dat ik dan maar weer volop voor Obama zou supporteren (zolang die niet, pakweg, de herinvoering van kinderarbeid of slavernij bepleit: dan zou ik weer gaan twijfelen). Met andere woorden, het zou ook voor mij die heerlijke show waaraan toch wat consequenties verbonden zijn veranderen in een simpele voetbalmatch, waar je sympathieën niets meer te maken hebben met wat de kandidaten presteren.
Overigens is dat meteen weer een reden om het niet te geloven. De Amerikanen, denk ik, zijn in min of meerdere mate dezelfde mening toegedaan, wat nu juist de reden is waarom de meest serieuze Bush van de familie (Jeb, dus), helemaal niet aan de presidentsverkiezingen te pas komt. De arme man kan nauwelijks zijn voorkeur uitdrukken uit schrik die voorkeur meteen te veranderen in een rokende puinhoop, allemaal gewoon omdat hij "Bush" heet. Dus ja, een zwarte vrouwelijke zwaargewicht als kandidaat, ik zou er normaal heel erg achter gestaan hebben. Maar dat de omstandigheden niet "normaal" zijn: dat hebben ze helemaal aan zichzelf te danken.
Het zou nochtans op zich een fantastische zet zijn: star power, zwart, vrouw, ervaren... het zou in normale omstandigheden de "spannende strijd" bezegelen, dat wil zeggen, Romney zou er meteen een team van gemaakt hebben dat heel serieuze kansen op de overwinning heeft.
Maar het zijn geen normale omstandigheden, en het Republikeinse kiespubliek lijkt nu eenmaal voor een groot deel op de religieuze fundamentalisten uit andere culturen. En er is natuurlijk nog dat ander punt, dat maakt dat ik het niet alleen niet geloof, maar ook werkelijk niet hoop.
Condoleezza Rice, namelijk, moet in mijn eerlijke opinie niet verschijnen als kandidaat vice-president voor de camera's, maar als verdachte van oorlogsmisdaden voor een hedendaags Nuernbergtribunaal. En dat maakt dat haar kandidatuur onmiddellijk zou maken dat ik dan maar weer volop voor Obama zou supporteren (zolang die niet, pakweg, de herinvoering van kinderarbeid of slavernij bepleit: dan zou ik weer gaan twijfelen). Met andere woorden, het zou ook voor mij die heerlijke show waaraan toch wat consequenties verbonden zijn veranderen in een simpele voetbalmatch, waar je sympathieën niets meer te maken hebben met wat de kandidaten presteren.
Overigens is dat meteen weer een reden om het niet te geloven. De Amerikanen, denk ik, zijn in min of meerdere mate dezelfde mening toegedaan, wat nu juist de reden is waarom de meest serieuze Bush van de familie (Jeb, dus), helemaal niet aan de presidentsverkiezingen te pas komt. De arme man kan nauwelijks zijn voorkeur uitdrukken uit schrik die voorkeur meteen te veranderen in een rokende puinhoop, allemaal gewoon omdat hij "Bush" heet. Dus ja, een zwarte vrouwelijke zwaargewicht als kandidaat, ik zou er normaal heel erg achter gestaan hebben. Maar dat de omstandigheden niet "normaal" zijn: dat hebben ze helemaal aan zichzelf te danken.
dinsdag 10 juli 2012
Er moeten dringend nieuwe schulden komen!
Geert Noels heb ik het al lang geleden weten zeggen; kranten en weekbladen staan er tegenwoordig vol mee, en vandaag stond het nog eens in De Tijd (1).De rentes op staatsobligaties - ook in België! - dalen zo hard dat de pensioenfondsen beginnen te kreunen.
Maar dat is normaal. Tenminste, in een wereld waarin iedereen schulden terugbetaalt (of "koopt"; met andere woorden, "vraag"), en niemand nieuwe schulden wil aangaan (met andere woorden, schuldpapier uitgeeft, "aanbod"), terwijl mensen wel willen sparen ("pensioen") dalen per vraag en aanbod de rentevoeten.
Dus ik vind het heel erg, zowel voor de pensioenspaarders als voor mezelf met mijn spaarboekje, maar ik zou niet weten wat we er aan kunnen doen. Zolang de wereld (in zijn totaliteit) meer wil sparen dan de wereld (in zijn totaliteit) wil investeren zullen de interestvoeten zeer laag blijven. Zeer simpele, liberale theorie, die gewoon blijkt te kloppen met wat er gebeurt.
De vraag is of we als wereld (in zijn totaliteit) echt niets hebben waarin we zouden moeten investeren. En voor zover dat er wel degelijk toch is, hoe we het dan zover krijgen dat er ook werkelijk in geïnvesteerd wordt. Met andere woorden, hoe de wereld (in zijn totaliteit) het geld kan gebruiken dat de spaarders momenteel aan de straatstenen niet kwijt kunnen.
---------------------------------------
(1) http://www.tijd.be/nieuws/politiek_economie_belgie/Aanvullend_pensioen_werknemers_zwaar_onder_druk.9211058-3136.art?ckc=1
Maar dat is normaal. Tenminste, in een wereld waarin iedereen schulden terugbetaalt (of "koopt"; met andere woorden, "vraag"), en niemand nieuwe schulden wil aangaan (met andere woorden, schuldpapier uitgeeft, "aanbod"), terwijl mensen wel willen sparen ("pensioen") dalen per vraag en aanbod de rentevoeten.
Dus ik vind het heel erg, zowel voor de pensioenspaarders als voor mezelf met mijn spaarboekje, maar ik zou niet weten wat we er aan kunnen doen. Zolang de wereld (in zijn totaliteit) meer wil sparen dan de wereld (in zijn totaliteit) wil investeren zullen de interestvoeten zeer laag blijven. Zeer simpele, liberale theorie, die gewoon blijkt te kloppen met wat er gebeurt.
De vraag is of we als wereld (in zijn totaliteit) echt niets hebben waarin we zouden moeten investeren. En voor zover dat er wel degelijk toch is, hoe we het dan zover krijgen dat er ook werkelijk in geïnvesteerd wordt. Met andere woorden, hoe de wereld (in zijn totaliteit) het geld kan gebruiken dat de spaarders momenteel aan de straatstenen niet kwijt kunnen.
---------------------------------------
(1) http://www.tijd.be/nieuws/politiek_economie_belgie/Aanvullend_pensioen_werknemers_zwaar_onder_druk.9211058-3136.art?ckc=1
zaterdag 7 juli 2012
De kaart... verblauwt! (?)
Het is waar, het is komkommertijd, in het bijzonder voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen, dus wat kan een nieuwe post daar nog aan toe voegen? De campagne zal pas goed van start gaan tegen de herfst, wanneer het spektakel van de kandidaat Vice-president zich afspeelt, en dan de debatten (hoewel die sinds Bush vs. Kerry veel van hun voorspellende waarde zullen verloren hebben), en dat alles temidden van de overal oplaaiende campagne gebeurtenissen. En voorlopig: een "spannende strijd" waar weinig beweging zit in de polls, ettelijke weken aan een stuk een nek aan nek race.
En toch. De kaart is verblauwd! Niet tot het punt dat ik mijn "spannende strijd" voorspelling opgeef (van geen kanten, zelfs), maar wel anders dan ik tot hier toe had verwacht. Begin misschien met de toestand op 9 juni:
http://www.electoral-vote.com/evp2012/Pres/Maps/Jun09.html
Peilingen van zo lang voor de verkiezing stellen niet veel voor, maar laten we aannemen dat dit de uitslag was geweest als op 9 juni de verkiezingen waren gehouden. Een nipte overwinning voor Obama. Dat was te verwachten: nipt omdat Obama maar een flauwe president is geweest, en een overwinning omdat een zittende president nu eenmaal met een voorsprong vertrekt. De hele campagne gaat er juist om dat de uitdager voldoende kiezers moet veroveren om het alfamannetje te onttronen. En dus keek ik naar die kaart, nam aan dat Romney strijdsstaten als Ohio zou houden en Florida zou binnenhalen, en met niet veel duwen en trekken (Michigan geloof ik niet, maar North Carolina wel) is de buit binnen.
Dus wat ik had verwacht was een volatiele kaart met af en toe Romney op kop, en af en toe Obama, kortom, ups en downs. Maar dat is niet wat we tot nu toe gezien hebben. Als je kijkt naar de recente kaart, dan is Obama's voorsprong groter geworden, en veel lichtblauwe stukken zijn ook wat donkerder blauw geworden:
http://www.electoral-vote.com/evp2012/Pres/Maps/Jul04.html
Veel zal te maken hebben met het feit dat Obama al zwaar campagne heeft gevoerd, terwijl Romney intussen wel veel geld binnenrijft, maar er nog niet veel van gebruikt heeft. Dus reken maar dat het verhaal er nog heel anders zal gaan uitzien. Reken maar op aankomende héél dure, héél bloederige campagnes in al die zware strijdstaten, waar hoge cijfers (aantal kiesmannen dat er te rapen valt) op de kaart staan: Florida, North Carolina, Virginia, Pennsylvania, Ohio, Michigan en Wisconsin. En zoals dat gaat bij een "spannende strijd" ook wel in lichtere staten, want als het bijna gelijk staat en je haalt de zes kiesmannen van Iowa binnen...
Dus tot nu toe doen mijn voorspellingen het niet zo slecht:
En toch. De kaart is verblauwd! Niet tot het punt dat ik mijn "spannende strijd" voorspelling opgeef (van geen kanten, zelfs), maar wel anders dan ik tot hier toe had verwacht. Begin misschien met de toestand op 9 juni:
http://www.electoral-vote.com/evp2012/Pres/Maps/Jun09.html
Peilingen van zo lang voor de verkiezing stellen niet veel voor, maar laten we aannemen dat dit de uitslag was geweest als op 9 juni de verkiezingen waren gehouden. Een nipte overwinning voor Obama. Dat was te verwachten: nipt omdat Obama maar een flauwe president is geweest, en een overwinning omdat een zittende president nu eenmaal met een voorsprong vertrekt. De hele campagne gaat er juist om dat de uitdager voldoende kiezers moet veroveren om het alfamannetje te onttronen. En dus keek ik naar die kaart, nam aan dat Romney strijdsstaten als Ohio zou houden en Florida zou binnenhalen, en met niet veel duwen en trekken (Michigan geloof ik niet, maar North Carolina wel) is de buit binnen.
Dus wat ik had verwacht was een volatiele kaart met af en toe Romney op kop, en af en toe Obama, kortom, ups en downs. Maar dat is niet wat we tot nu toe gezien hebben. Als je kijkt naar de recente kaart, dan is Obama's voorsprong groter geworden, en veel lichtblauwe stukken zijn ook wat donkerder blauw geworden:
http://www.electoral-vote.com/evp2012/Pres/Maps/Jul04.html
Veel zal te maken hebben met het feit dat Obama al zwaar campagne heeft gevoerd, terwijl Romney intussen wel veel geld binnenrijft, maar er nog niet veel van gebruikt heeft. Dus reken maar dat het verhaal er nog heel anders zal gaan uitzien. Reken maar op aankomende héél dure, héél bloederige campagnes in al die zware strijdstaten, waar hoge cijfers (aantal kiesmannen dat er te rapen valt) op de kaart staan: Florida, North Carolina, Virginia, Pennsylvania, Ohio, Michigan en Wisconsin. En zoals dat gaat bij een "spannende strijd" ook wel in lichtere staten, want als het bijna gelijk staat en je haalt de zes kiesmannen van Iowa binnen...
Dus tot nu toe doen mijn voorspellingen het niet zo slecht:
- Sarah Palin is een zodanig dwaas mens dat er aan de vooravond van de echte campagne al lang geen sprake meer van is (hadden al die bloggers van een paar jaar geleden dat nu echt niet door?).
- Romney is de enige serieuze kandidaat bij de Republikeinen en dus haalt hij de nominatie binnen.
- Romney zal weinig last ondervinden van de bittere campagnes van de voorverkiezingen, want zoals de Democraten van vier jaar geleden zullen de Republikeinen tegen de herfst al lang de rangen gesloten hebben.
- De verkiezingen zullen dan ook uitdraaien op een "spannende strijd", eerder dan op de (quasi) "landslide" waarmee Obama vorige keer (ook al zo onvoorspeld voorspelbaar) won.
donderdag 5 juli 2012
Politiekers willen een belast- oeps, een "milieukost" heffen
De Standaard (1) schrijft dat Brussel van plan is iedereen die "teveel" parkeerplaatsen heeft daarop zal belast worden. Natuurlijk heeft het wel een andere naam, wat had je nu gedacht? Het gaat hier tenslotte maar om politiekers. En dus orakelt de minister "We gaan ze een milieukost laten betalen".
In ieder geval, mijn punt hier is dat het gebouw van de bank waar ik werk te weinig parkeerplaatsen heeft.Veel te weinig. En dat komt omdat politiekers hebben bepaald dat er slechts weinig parkeerplaatsen mochten gebouwd worden: dat heet "bouwvergunning". "We willen het gebruik van het openbaar vervoer ontmoedigen", orakelden de politiekers, die wel wéér niet zullen begrijpen waar ze toch altijd weer dat denigrerende "politiekers" te danken hebben. Je moet namelijk ook weten, diezelfde politiekers die het openbaar vervoer wilden aanmoedigen zagen niet de nood om iets te doen aan de lamentabele staat van dat openbaar vervoer. ("Er was eens een politieker en die was zo hypocriet dat de andere politiekers het merkten".)
Hoe dan ook, het gevolg is nu dat er bij ons in de bank een voortdurend gelobby is om toegang tot de parking. En dat een hoop pendelaars - met de belastingen op wiens inkomen de riante inkomsten van de politiekers betaald worden - nu ook nog een tijd moeten rondrijden om parkeerplaats te zoeken, en zo het aantal auto's in de spits vergroten, wat dan weer nog meer auto's veroorzaakt die allemaal ook hun uitlaatgassen de lucht inblazen.
En dat allemaal in naam van het milieu. En wie meer parkeerplaatsen wil, die betaalt een "milieukost". Wacht, ik heb een idee. We laten de stad Brussel en het soort oliedomme politiekers die dit soort stoten verzinnen een overeenkomstige "mileukost" betalen aan de slachtoffers, zijnde de pendelaars die nog steeds ook voor de toelagen van de politiekers opdraaien.
Wedden dat het idee (sic) van de "milieukost" ineens niet meer zo'n heel goed idee zal lijken?
-----------------------------------------------
(1) http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20120705_020
In ieder geval, mijn punt hier is dat het gebouw van de bank waar ik werk te weinig parkeerplaatsen heeft.Veel te weinig. En dat komt omdat politiekers hebben bepaald dat er slechts weinig parkeerplaatsen mochten gebouwd worden: dat heet "bouwvergunning". "We willen het gebruik van het openbaar vervoer ontmoedigen", orakelden de politiekers, die wel wéér niet zullen begrijpen waar ze toch altijd weer dat denigrerende "politiekers" te danken hebben. Je moet namelijk ook weten, diezelfde politiekers die het openbaar vervoer wilden aanmoedigen zagen niet de nood om iets te doen aan de lamentabele staat van dat openbaar vervoer. ("Er was eens een politieker en die was zo hypocriet dat de andere politiekers het merkten".)
Hoe dan ook, het gevolg is nu dat er bij ons in de bank een voortdurend gelobby is om toegang tot de parking. En dat een hoop pendelaars - met de belastingen op wiens inkomen de riante inkomsten van de politiekers betaald worden - nu ook nog een tijd moeten rondrijden om parkeerplaats te zoeken, en zo het aantal auto's in de spits vergroten, wat dan weer nog meer auto's veroorzaakt die allemaal ook hun uitlaatgassen de lucht inblazen.
En dat allemaal in naam van het milieu. En wie meer parkeerplaatsen wil, die betaalt een "milieukost". Wacht, ik heb een idee. We laten de stad Brussel en het soort oliedomme politiekers die dit soort stoten verzinnen een overeenkomstige "mileukost" betalen aan de slachtoffers, zijnde de pendelaars die nog steeds ook voor de toelagen van de politiekers opdraaien.
Wedden dat het idee (sic) van de "milieukost" ineens niet meer zo'n heel goed idee zal lijken?
-----------------------------------------------
(1) http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20120705_020
vrijdag 29 juni 2012
Hoe zit het met dat "optimisme voor 2012"?
Helemaal bij het begin van dit jaar heb ik een postje geschreven over analysten die "een afgrijselijk 2012" voorspelden (1).Misschien herinner je je nog wel, die zomer en herfst van 2011 toen de euro-crisis volop woedde, heviger nog dan nu in de lente van 2012, en er opnieuw over de crisis werd gepraat in termen van "Lehman Brothers". En de beurzen crashten alsof nul euro nog teveel was voor een aandeel van een bedrijf.
Dat is iets wat ik me nog zeer goed herinner uit mijn tijd in de markten. De mensen "voorspellen" in de eerste plaats wat zij graag zouden zien gebeuren. Maar we leven niet in gewone tijden, dus we moeten kijken naar wat mensen in de tweede plaats voorspellen. Wat ze in de tweede plaats voorspellen is dat wat net gebeurd is weer opnieuw zal gebeuren. Herinner je je nog de "dead cat bounce" post (2)? In maart 2009 bereikte de beurs een dieptepunt dat we sindsdien van geen kanten meer hebben teruggezien, maar toen het eens een weekje steeg stonden ze aan te schuiven om te zeggen dat het allemaal maar een illusie was. We waren immers al bijna twee jaar aan het crashen, en dus denken de mensen dat het zal verder crashen - als ze tenminste de hoop al hebben opgegeven dat het opnieuw zal stijgen (zoals ze graag hadden zien gebeuren).
En typisch is dat het punt waarop het weer stijgt: als iedereen denkt dat de anderen zullen verkopen, dan is er helemaal niemand niemand meer over om te verkopen, en dan kan het ook niet meer dalen.
Kortom, hoewel ik de toekomst evenmin kan voorspellen als iedereen, namelijk helemaal niet, kan ik wel, wanneer ik mensen zie praten over "dead cat bounce" of "een afgrijselijk" jaar, kan ik altijd bedenken dat dat vaak het moment is waarop precies het omgekeerde gebeurt. Of nog: dat je misschien wel een beetje optimistischer mag zijn.
En raad eens! Ruim drie jaar na de dead cat bounce zijn we nooit meer in de buurt van dat dieptepunt geweest...
Hoe zit het met de "afgrijselijk jaar" voorspelling? Alles wat we momenteel kunnen zeggen is dat de juiste voorspelling zou geweest zijn: netto zullen we binnen een half jaar ongeveer staan waar we "nu" (eind december 2011) staan. Zeg nu zelf, dààr zal je niet mee in de krant komen.
Wel valt me heel erg op: als de markten (zowel nu als in die zeer lange herfst van 2011) denken dat de overheden fundamentele maatregelen willen nemen, dan stijgen ze als raketten. En zodra ze doorhebben dat het allemaal weer maar een beslissing van "pappen en nathouden" is geweest, zakken ze gewoon weer verder weg. Dat is zeer beslist niet wat de aanhangers van "het is de schuld van de overheid" willen zien, en dus is er dan veel sprake van "doping" en "het infuus" en de rest van de propaganda (3). Terwijl, als ik heel liberaal aanneem dat de markten het best weten, die markten nu al een hele tijd suggereren dat de overheden een aantal onderliggende problemen rond de euro aanpakken (bankenunie, lender of last resort, kapitaalstromen,...).
Ik weet natuurlijk niet of dat deze keer het geval is. Vandaag is het weer grooote euforie. Tenzij je iemand bent die nog liever de planeet doet ontploffen dan een ideologische pluim te laten stel ik voor dat we samen hopen dat het, deze keer, zo blijft.
Want eind juni is een goed moment om de verjaardag van de crisis te vieren. Vijf jaar oud ook alweer. Ik weet nog dat ik na één jaar vond dat het al lang duurde...
-------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/01/optimisme-voor-2012.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2009/03/dead-cat-bounce.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/04/doping-newspeak-alert.html
Dat is iets wat ik me nog zeer goed herinner uit mijn tijd in de markten. De mensen "voorspellen" in de eerste plaats wat zij graag zouden zien gebeuren. Maar we leven niet in gewone tijden, dus we moeten kijken naar wat mensen in de tweede plaats voorspellen. Wat ze in de tweede plaats voorspellen is dat wat net gebeurd is weer opnieuw zal gebeuren. Herinner je je nog de "dead cat bounce" post (2)? In maart 2009 bereikte de beurs een dieptepunt dat we sindsdien van geen kanten meer hebben teruggezien, maar toen het eens een weekje steeg stonden ze aan te schuiven om te zeggen dat het allemaal maar een illusie was. We waren immers al bijna twee jaar aan het crashen, en dus denken de mensen dat het zal verder crashen - als ze tenminste de hoop al hebben opgegeven dat het opnieuw zal stijgen (zoals ze graag hadden zien gebeuren).
En typisch is dat het punt waarop het weer stijgt: als iedereen denkt dat de anderen zullen verkopen, dan is er helemaal niemand niemand meer over om te verkopen, en dan kan het ook niet meer dalen.
Kortom, hoewel ik de toekomst evenmin kan voorspellen als iedereen, namelijk helemaal niet, kan ik wel, wanneer ik mensen zie praten over "dead cat bounce" of "een afgrijselijk" jaar, kan ik altijd bedenken dat dat vaak het moment is waarop precies het omgekeerde gebeurt. Of nog: dat je misschien wel een beetje optimistischer mag zijn.
En raad eens! Ruim drie jaar na de dead cat bounce zijn we nooit meer in de buurt van dat dieptepunt geweest...
Hoe zit het met de "afgrijselijk jaar" voorspelling? Alles wat we momenteel kunnen zeggen is dat de juiste voorspelling zou geweest zijn: netto zullen we binnen een half jaar ongeveer staan waar we "nu" (eind december 2011) staan. Zeg nu zelf, dààr zal je niet mee in de krant komen.
Wel valt me heel erg op: als de markten (zowel nu als in die zeer lange herfst van 2011) denken dat de overheden fundamentele maatregelen willen nemen, dan stijgen ze als raketten. En zodra ze doorhebben dat het allemaal weer maar een beslissing van "pappen en nathouden" is geweest, zakken ze gewoon weer verder weg. Dat is zeer beslist niet wat de aanhangers van "het is de schuld van de overheid" willen zien, en dus is er dan veel sprake van "doping" en "het infuus" en de rest van de propaganda (3). Terwijl, als ik heel liberaal aanneem dat de markten het best weten, die markten nu al een hele tijd suggereren dat de overheden een aantal onderliggende problemen rond de euro aanpakken (bankenunie, lender of last resort, kapitaalstromen,...).
Ik weet natuurlijk niet of dat deze keer het geval is. Vandaag is het weer grooote euforie. Tenzij je iemand bent die nog liever de planeet doet ontploffen dan een ideologische pluim te laten stel ik voor dat we samen hopen dat het, deze keer, zo blijft.
Want eind juni is een goed moment om de verjaardag van de crisis te vieren. Vijf jaar oud ook alweer. Ik weet nog dat ik na één jaar vond dat het al lang duurde...
-------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/01/optimisme-voor-2012.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2009/03/dead-cat-bounce.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/04/doping-newspeak-alert.html
donderdag 28 juni 2012
Kleuter Thomas wordt vijf jaar
Het lijkt alsof hij nog maar pas geboren is, die Thomas die daar zo prachtig met zijn knuistjes naast zijn oortjes lag te slapen, en voor je het weet staat hij glunderend voor je met in diezelfde twee knuistjes een schaal met versgebakken cake om mee te nemen naar school, en op zijn hoofd een grote kroon met daarop de tekst "vijf jaar". Er is niet veel meer over van dat kleine baby'tje dat altijd zo rustig was of dat lachende peutertje dat zo'n eigenaardige kruipstijl had. Nu is hij een volwassen kleuter geworden, met op zijn gezicht een glimlach dat me nu al doet vrezen voor de hartjes van de vrouwelijke pubers van binnen een aantal jaren. Zijn spreekachterstand waarover we ons wel eens verbaasd hebben lijkt me helemaal weggewerkt. De juf zegt dat kleuter Thomas heel goed kan puzzelen (ha ja) en heel goed met blokken kan spelen.
En dus staat er al enkele dagen een groot pak te wachten met daarin het vliegveld van Lego. We zullen proberen de middeleeuwse wereld met Playmobil uit te bouwen, en de moderne Citywereld met Lego. Natuurlijk, geen enkel plan overleeft ooit het contact met de vijand, dus we zullen wel zien hoe het evolueert, de komende jaren... Hoe dan ook, kleuter Thomas had het al van ver zien staan, dat groot pak, en zijn commentaar was dan ook een tevreden "amai, zo'n groot pak".
Vandaag mocht het pak dan ook open. 's Ochtends hadden ze al allemaal een CD'tje gekregen, en anders dan op een gewone dag een chocomelkske gedronken, maar iedereen wist dat dat maar symbolisch was. De gebeurtenis van de dag, dat was natuurlijk Het Groot Pak. En tevoorschijn kwam de grote doos, met daarop de afbeeldingen van een vliegveldgebouw, een verkeerstoren, een hele serie wagentjes en figuurtjes die horen bij een vliegveld, en vooral, een groot vliegtuig. Eerst keek kleuter Thomas zelfs een beetje sip. Maar dat zijn we van hem al een beetje gewoon; als je niet heel precies weet wat hij graag wil lijkt het er altijd op dat hij zich iets heel anders had ingebeeld. Het manneke is ook pas vijf, hé...
In elk geval was er heel weinig tijd nodig om hem glunderend naar zijn grote zus te doen hollen, om te zeggen dat ze moest komen kijken naar wat voor mooi cadeau hij had gekregen. Gelukkig zit al dat spul verdeeld in verschillende zakjes, en na enig zoeken konden we vermijden dat al die piepkleine stukjes van al die onderdelen kriskras door elkaar de grond oprolden. Toen begon het betere werk. Papa bezit het ruimtelijk inzicht en de handigheid van het gemiddeld nijlpaard, en scholier Sarah lijkt nauwelijks beter. Kleuter Thomas is dan weer nog maar een kleuter. Maar dat viel mee! Scholier Sarah ontpopte zich als een stuk beter dan dat nijlpaard, en ze heeft een reeks doosjes en raampjes in mekaar geprutst waarvan ik echt blij was dat ik het niet moest doen. Kleuter Thomas probeerde zoveel mogelijk alles in mekaar te zetten, maar het concept "naar het plannetje kijken" is hem nog wat te hoog gegrepen. Gelukkig liet hij zich genereus helpen door de grote zus en de papa, en toen het 20.00 uur was stond er al een herkenbaar vliegtuig op ons tafeltje. Toen was het na een vermoeiende en warme dag ook voor kleuter Thomas genoeg, en de hele bende begaf zich naar boven. Morgen hebben we er nog veel werk aan...
En volgend jaar gaat dat al naar de derde kleuterklas, dat baaske dat drie jaar geleden zo parmantig naar het peuterklasje ging.
En dus staat er al enkele dagen een groot pak te wachten met daarin het vliegveld van Lego. We zullen proberen de middeleeuwse wereld met Playmobil uit te bouwen, en de moderne Citywereld met Lego. Natuurlijk, geen enkel plan overleeft ooit het contact met de vijand, dus we zullen wel zien hoe het evolueert, de komende jaren... Hoe dan ook, kleuter Thomas had het al van ver zien staan, dat groot pak, en zijn commentaar was dan ook een tevreden "amai, zo'n groot pak".
Vandaag mocht het pak dan ook open. 's Ochtends hadden ze al allemaal een CD'tje gekregen, en anders dan op een gewone dag een chocomelkske gedronken, maar iedereen wist dat dat maar symbolisch was. De gebeurtenis van de dag, dat was natuurlijk Het Groot Pak. En tevoorschijn kwam de grote doos, met daarop de afbeeldingen van een vliegveldgebouw, een verkeerstoren, een hele serie wagentjes en figuurtjes die horen bij een vliegveld, en vooral, een groot vliegtuig. Eerst keek kleuter Thomas zelfs een beetje sip. Maar dat zijn we van hem al een beetje gewoon; als je niet heel precies weet wat hij graag wil lijkt het er altijd op dat hij zich iets heel anders had ingebeeld. Het manneke is ook pas vijf, hé...
In elk geval was er heel weinig tijd nodig om hem glunderend naar zijn grote zus te doen hollen, om te zeggen dat ze moest komen kijken naar wat voor mooi cadeau hij had gekregen. Gelukkig zit al dat spul verdeeld in verschillende zakjes, en na enig zoeken konden we vermijden dat al die piepkleine stukjes van al die onderdelen kriskras door elkaar de grond oprolden. Toen begon het betere werk. Papa bezit het ruimtelijk inzicht en de handigheid van het gemiddeld nijlpaard, en scholier Sarah lijkt nauwelijks beter. Kleuter Thomas is dan weer nog maar een kleuter. Maar dat viel mee! Scholier Sarah ontpopte zich als een stuk beter dan dat nijlpaard, en ze heeft een reeks doosjes en raampjes in mekaar geprutst waarvan ik echt blij was dat ik het niet moest doen. Kleuter Thomas probeerde zoveel mogelijk alles in mekaar te zetten, maar het concept "naar het plannetje kijken" is hem nog wat te hoog gegrepen. Gelukkig liet hij zich genereus helpen door de grote zus en de papa, en toen het 20.00 uur was stond er al een herkenbaar vliegtuig op ons tafeltje. Toen was het na een vermoeiende en warme dag ook voor kleuter Thomas genoeg, en de hele bende begaf zich naar boven. Morgen hebben we er nog veel werk aan...
En volgend jaar gaat dat al naar de derde kleuterklas, dat baaske dat drie jaar geleden zo parmantig naar het peuterklasje ging.
Abonneren op:
Posts (Atom)
