Welk verschil kunnen "de overheden" maken?

In de financiële markten is het weer grote paniek. De beurzen kleuren bloedrood en het einde ter tijden is weeral nabij. En het ergste is, het is helemaal niet duidelijk dat al die opwinding ten onrechte is. Weliswaar zijn we nog lang niet bij de dieptepunten van maart 2,009 maar het heeft er ooit al beter uitgezien.

Op het eerste zicht mis ik een beetje de bijna stereotype commentaren van mensen die in de nieuwe paniekgolf het bewijs van "wat ze altijd gezegd" hadden zien. Het is de definitieve crisis van het kapitalisme! En niet te vergeten: "we hebben altijd gezegd dat overheidsinterventie het alleen maar erger zou maken"! Misschien komt het omdat ze wel iets hebben bijgeleerd. Maart 2,009, dus, Obama was nog maar net aan de macht, en de beurskoersen "bewezen" dat de communistische politiek van Obama (etc etc) toen al gefaald had. Gevolgd door de grootste hausse van de jongste X decennia, en even hebben we uit die hoek niets meer gehoord. Intellectuele hygiëne zou gemaakt hebben da-

Maar laten we ons geen illusies maken.

Hoe dan ook, iedereen zal wel weer de "nieuwe" crisis voor zijn karretje willen spannen - maar daarom hoeven we het nog niet allemaal te geloven. In werkelijkheid is het allemaal nog steeds dezelfde crisis. En wat aan de rechterkant wel degelijk zéér terecht is opgemerkt is dat al die overheidsgaranties en consoorten in die zin niet veel voorstellen, dat de overheden doodeenvoudig zelf niet in staat zijn om aan al die financiële verplichtingen te voldoen. Dat is precies wat "Griekenland" (aanhalingstekens omdat iedereen weet dat pakweg België - maar laat maar zitten) intussen heeft aangetoond. Als de staten te diep wegzinken in verhouding tot wat ze ooit kunnen terugbetalen, dan schrijven de spaarders helemaal niet meer in op de obligaties van die staten, en dan kunnen ze gegarandeerd hebben wat ze willen, maar als de schuiven leeg zijn kunnen ze evenmin spaarders vergoeden of welke rekening ook betalen, als failliete banken dat kunnen.

En de EU, dat is tenslotte ook maar 33 keer (of zoiets) Griekenland...

Een zeer juist punt, dus, en nu herken je luciede rechts tussen dom rechts aan het feit dat zij niet vergeten het verhaal volledig te vertellen (en niet enkel het stuk hierboven, dat zo netjes in hun kraam past). Het volledige verhaal is ongeveer als volgt. De staten garanderen, dus, de banken, maar als ze die garanties ooit zouden moeten uitbetalen zijn ze zelf ook failliet. Nogmaals: zeer juist. Maar bekijk toch ook het alternatief. Als de staten de banken niet garandeerden, dan waren een hoop banken intussen failliet, en wat we per eerste les financiën ("domino effect") weten is dat er dan heel veel méér banken failliet zouden zijn dan er zouden "moeten" failliet zijn.

Maar in dat geval zitten we al snel in het "inktzwarte scenario" (1); het scenario waarvan we intussen al toegegeven hebben gezien dat de Amerikaanse (!) regering zich serieus zat af te vragen hoe ze haar bevolking zou kunnen voeden (2).

Maar dat zou betekenen dat al die Westerse economieën een zodanige crash doormaken dat ze in vergelijking met hun schulden (die ze nu eenmaal ook in 2007 al hadden) eveneens failliet waren. Dus is er op de volgorde na geen verschil tussen de twee scenario's, waarvan een bepaald soort rechts vindt dat ze zo verschillend zijn: want in één van beide treedt de overheid niet op, en in het andere geval wel. Maar in werkelijkheid zijn in het ene geval de overheden failliet omdat ze de banken hebben gegarandeerd, en in het andere geval zijn de overheden failliet omdat ze de banken hebben failliet laten gaan.

Zodra je dat inziet, en je evenmin per religieus dogma moet beweren dat overheidsinterventie altijd, overal en per definitie slecht is, kan je zowaar ook eens gaan... nadenken! Is er een basis waarop we het ene scenario kunnen verkiezen boven het andere; nogmaals, gegeven dat de praktische uitkomst dezelfde is en er geen religieuze bezwaren in het spel zijn.

En het antwoord is: het scenario waarin de overheden met allerlei middelen ("garanties voor de banken") proberen te vermijden dat de economie in elkaar stort is beter dan het scenario waarin we er maar gewoon het beste van hopen. Want weliswaar is het zo dat zodra het mis gaat de uitkomst hetzelfde is, maar dat het historisch pad naar de uitkomst verschillend is. Er is nu eenmaal een heel grote component "vertrouwen" in het spel, en de simpele realiteit is dat veel mensen rustig hun geld in de banken laten zitten omdat de overheden dat geld "garanderen". Terwijl als die mensen dat geld zouden weghalen ze juist daardoor de banken om zeep kunnen helpen.

Kortom, het overheidsoptreden verkleint de kans dat het allemaal met dat "inktzwart scenario" eindigt. En als het toch nog misloopt... Dan eindigen we inderdaad met de enorme klap waar de markten momenteel weer erg bang van zijn. Maar dat is vanzelfsprekend niet omdat de overheden zijn tussengekomen. Dat is hoogstens omdat de overheden niet sterk genoeg waren om de klap af te wenden. En wie zou nu met een serieus gezicht willen volhouden dat ze het niet eens mochten proberen?

------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/10/en-dan-nu-een-inktzwart-scenario.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2009/07/remember-een-inktzwart-scenario.html

Een welgekomen vakantie

"Oei, je zal wel geen goed weer gehad hebben", zei mijn moeder toen ze ons dit weekend terug zag nadat we een weekje in Nieuwpoort een appartementje in een blokkendoos met zicht op zee hadden gehuurd. Wel, dat viel best wel mee, eigenlijk. Van de zes dagen waren er drie erg zonnig, maar van die drie was er dan weer één erg koud. We hebben geen druppel regen gezien, en gewoon wandelen langs de dijk, over de pier, een eindje de haven in en voor de kindjes een fietsje huren - kortom: uitwaaien - gevolgd door een pannenkoek, dat was ook allemaal best aangenaam. De slechtste dag (de eerste) waren we nog zo suf dat we in feite gewoon in de namiddag al de kindjes in hun bed hadden gelegd, er zelf ook in waren gaan liggen en... tot onze verbazing pas om zeventien uur weer wakker werden. Je ziet, denk ik, het punt.

En nog hebben we met onze slaap geen geluk gehad. Kleuter Sarah, een ideale slaper, is twee keer midden in de nacht wakker geworden om hevig over te geven. De ervaren ouders onder ons weten meteen: dat was ni- maar ik bespaar u de details. Peuter Thomas is erg onrustig sinds hij naar school gaat. Elke nacht wordt hij verschillende keren wakker, en in een vreemde kamer... Vaak verscheen hij aan ons bed: "beetje bang" zegt hij dan met een bedeesd stemmetje, en wat kan je dan anders doen dan dat kleine ventje in de warmte van je eigen bed nemen, waar hij dan in slaap valt zodat je hem een half uur later weer moet gaan terugleggen?

En baby Simon krijgt overal in zijn mondje tandjes. Op dit moment heeft hij er twee, maar twee nieuwe snijtanden zijn er intussen doorgekomen, en we zien nog verschillende andere pijnlijk gezwollen plaatsen. Maar hij kan nachten doorslapen, hij hoeft geen avondflessen meer te krijgen, en in feite is ook dat weer een kleine schakel in die voortdurende verbetering die ons gezinsleven aan het doormaken is. De vermoeidheid weegt nog altijd erg zwaar, maar er is iets aan het veranderen...

Het is ook erg ontspannend, zo'n week in die blokkendoos. Je stapt buiten en je staat op het strand. Zelfs bij slecht weer heb je een wondermooi zicht op het spel van lucht en water, een studie in grijs en beige. En kleuter Sarah, vier jaar oud, was met haar papa de speelgoedwinkel binnengegaan en er weer buiten gekomen met een puzzel van 160 stukjes, en na een gevecht van een hele middag was de puzzel gemaakt! Helemaal alleen! Er stond "7+" op de doos, dus je begrijpt dat de trotse papa dit detail even moet meegeven. Intussen maak je een simpele maaltijd klaar die je met een fles wijn uit de Delhaize naar binnen spoelt en de kindjes kunnen meteen naar hun bedje, en jij hebt nog een avond.

Kijk, en als ik een hoop negatieve reacties (een afkeurende commentaar, een sarcastische mail, en veel fronsende blikken) krijg bij mijn post over de televisie soap Mijn Restaurant, dan kan je op je vingers natellen dat je nog een portie op je bord krijgt: gevoelige lezers nu wegswitchen!

Dus. Jeroen ligt er uit, en en het koppel dat ik in het begin afkeurend zat te bekijken (Genk) steekt er torenhoog bovenuit. Maar ik moet zeggen dat ze me al heel erg over de streep hebben getrokken. Mijn favoriete scène is intussen wanneer zij bezoek krijgen van twee geduchte professionals die het eten van Lucie zodanig lekker vinden dat ze een twee potje saus vragen. Waarna Jimmy met het gezicht van een lijkbidder aan zijn Lucie meldt: "ze hopen dat het tweede potje beter zal zijn dan het eerste dat duidelijk mislukt was. Verder was het vlees niet goed gegaard, en de ravioli viel uiteen". Je ziet die "oh, my God" blik op het gezicht van Lucie, en dan pas zegt Jimmy "maar nee, ze vonden het het juist heel erg goed". Ik vond het erg grappig gedaan, en het is weer zo'n scène die je moet kunnen doen, want afgaan als een gieter is veel gemakkelijker dan dat spelen met dat uitgestreken gezicht van Jimmy. En belangrijker, hun job kunnen ze ook, en wie zal me kwalijk nemen dat ik als volslagen onbenul in het onderwerp de commentaren van de pro's nodig heb om dat te weten te komen? Soit, ik hoop ooit de scène nog eens op youtube of zoiets opnieuw te kunnen zien.

Een beetje tot mijn verbazing staat het restaurant van Aalst weer op de lijst "nominaties"; dat wil zeggen, ze maken kans om eruit te liggen. Qua management, qua aanpak en uitstraling lijken ze mij een klasse hoger dan de rest: dat enorme optimisme, die energieke aanpak, dat dynamisme: hoe boks je daartegen op? Tegenslagen worden met een kwinkslag afgedaan, uitdagingen gaan ze met een strijdkreet te lijf. Dus zal het wel aan het culinaire aspect liggen, zeker? Nochtans leken ze ook daar van goede afkomst te zijn: maar dat zal dan wel wat tegenvallen, neem ik aan? De dilettant zit er een tikje niet-begrijpend op te kijken. Overigens was dat ook al zo bij de uitschakeling van Jeroen en Isaura. Ik voelde wel dat een aantal dingen minder draaiden. Maar aan het begin kreeg iedereen te horen dat de financiële, de bedrijfsmatige kant van de zaak erg belangrijk zou zijn. Op dat punt zat Jeroen juist heel erg goed. Hebben de spelleiders dan niet een klein beetje de spelregels tijdens het parcours veranderd wanneer Jeroen er blijkbaar toch nog om culinaire redenen uit vliegt? De "dilettant zit er een tikje niet-begrijpend op te kijken"...

En zo hebben we alles bij elkaar toch wel een deugddoende week achter de rug. Nauwelijks een krant of nieuws, dus vraag me niet wat er gebeurd is. Ik zie dat er een "redding" van Griekenland is geweest, en dat het sindsdien alweer grote crisis is: zucht. Maar ik heb er niets over te melden, want ik heb het niet gevolgd. Binnenkort is het drie jaar geleden dat de crisis begon, en anderhalf jaar geleden dat er met het failliet van Lehman een voorlopig hoogtepunt kwam. Hoe lang zal de wereldeconomie nog dit soort koortsaanvallen kunnen weerstaan? Een vlugge blik op het web leert dat de linker- en de rechterkant nog altijd hun voorspelbare kreten lanceren ("het is de schuld van de markten" vs "het is de schuld van de overheid") en dat ze er allebei nog altijd even oppervlakkig uitzien. Misschien zal de waarheid wel zijn dat de overheden de tijd hebben gekocht waarmee de economie, en dus de markten, voldoende kracht konden opdoen om alsnog de schulden af te betalen? (Want waarmee de economie dat had moeten doen als de overheden "de banken failliet had laten gaan"; dat heeft de rechterkant me nog altijd niet willen vertellen...) Dat is tenminste wat we allemaal vurig kunnen hopen (zelfs zij die dan enkele ideologische pluimen moeten laten; en zelfs als ze dat zelf nog altijd niet door hebben), en daarmee zijn we ongeveer weer bij de stress die herneemt na een welgekomen vakantie...

De euro in crisis

Kijk, als Geert Noels het al beter heeft gezegd dan ik zou kunnen, dan doen we gewoon mee:

http://www.econoshock.be/2010/is-griekenland-belangrijker-dan-de-euro/#comments

Te onthouden is Geerts ontsteltenis over hoe de "politieke ingreep" de euro onder geweldige druk zet, tot het punt dat "de mensen hun vertrouwen in de instellingen en papiergeld verliezen". Ik signaleer terzijde dat daar heel andere assumpties inzitten dan de "overheid is slecht" en "fiat money" slogans waar ook zijn commentariaat onder gebukt gaat, maar terzijde. Het punt is hier dat politiekers een goed project (zoals de euro) kunnen verknoeien, en dat ze niet nalaten het ook te doen.

Sta me ook toe op te merken dat Geert gelijk krijgt van een echte nobelprijswinnaar:

http://krugman.blogs.nytimes.com/2010/05/04/default-devaluation-or-what/

Krugmans punt is dat een simpele schuld"herschikking" (lees: default) ook maar in zeer beperkte mate zou helpen. Wat je nodig hebt is een project; een antwoord op de vraag hoe Griekenland al die schulden (oude en nieuwe) moet terugbetalen. Ik weet uit het blote hoofd niet waar Griekenland geld aan verdient: toerisme, neem ik aan, en scheepvaart... Maar ik ken het land erg slecht, meer kan ik niet bedenken. Terwijl je dat wel zou moeten weten als je inkomsten wil vergelijken met uitgaven...

Maar soit. Dat er een project moet zijn, dat het er momenteel niet is, en dat het zou helpen indien Griekenland de euro zou verlaten en devalueren; dat zijn allemaal punten die we Geert al hebben zien voorstellen.

Ook fraai vind het voorstel om toch maar niet de speculanten de schuld te geven: we hebben geen speculanten nodig om het vertrouwen aan te tasten, dat doen we heus wel zelf. Kijk, ik weet er (na zeventien jaar in de markten) genoeg van om te weten hoe absurd al dat "het is de schuld van de overheid" gedoe is, en ik weet er genoeg van om te beseffen dat het gedrag van de ("sommige") speculanten best wel in vraag gesteld mag (en zou moeten) worden, maar dat is nog iets heel anders dan maar meteen de veroordeling uit te spreken. Soms, inderdaad, zorgen "we" (of wie dacht je dat al die politiekers telkens weer verkozen heeft?) daar echt wel zelf voor. Ik had het niet beter kunnen zeggen. Een volle vijf op mijn schaal van kwotering, "briljant". Je vindt de url bovenaan deze post...

Maar wie bedreigt nu wie??

Na de "nieuwe crisis van de oude kwaal" (jaja, Franquin: een mens moet zijn Brusselse klassiekers kennen) België heb ik twee postjes geschreven (1), en in de commentaren daarbij kwam het tot een concersatie tussen lezer Serge en lezer Axxyanus. Respectievelijk een Franstalige en een Vlaamse Brusselaar. Nu klonk Axxyanus' laatste reply wel een tikje bitter - maar ik vermoed dat veel Vlamingen dat alleen maar normaal zullen vinden. Het was namelijk een reply op de mededeling van Serge - en ik denk echt dat de meeste Vlamingen nu best even gaan zitten - dat de Franstaligen bezorgd zijn over de toekomst van hun cultuur.

Wel, ik zal dadelijk - voor die ene keer dat er zich eens een serieuze conversatie afspeelt op Speels maar Serieus: dank u wel, beste lezers, dank u wel - het punt echt heel ernstig nemen. Maar ik kan toch ook zeggen: ik heb het verschillende keren ter sprake gebracht in real life conversaties, en de meesten (Vlamingen, natuurlijk) dachten echt dat ze het niet goed gehoord hadden. Dat verklaart al een heel stuk van de reactie van Axxyanus. (Op Usenet destijds zou ik begonnen zijn met iets als "dus nu maken we mee dat de Vlamingen (!) de Franstalige Brusselaars bedreigen (!!) in hun cultuur": maar gelukkig gaat het er hier veel beschaafder aan toe.)

Maar je moet er wel het stukje extra informatie bijnemen dat ik heel de kwestie had gekaderd in een splitsing van België. Een splitsing waarin ik postuleer (en Serge neemt het kennelijk aan) dat de Franstalige Brusselaars best wel een grotere afkeer zouden kunnen hebben van de Waalse PS dan van de Vlamingen. En dus dat ze misschien wel liever bij Vlaanderen zouden aansluiten dan bij Wallonië! Remember, "al wat daar voor nodig is is dat Vlaanderen er minder onaantrekkelijk uitziet dan de PS-staat".

Dus ja, ik begrijp perfect dat de Vlamingen die Serges punt hoorden hun ogen uitwreven. Maar is het binnen de context die ik tenslotte zelf had gemaakt echt zo absurd? Als ik vraag "wat zou er moeten gebeuren opdat de Franstalige Brusselaars liever bij Vlaanderen zouden aansluiten dan bij de PS-staat?" - wat had je nu eigenlijk verwacht? Denk je echt dat de Franstalige Brusselaars (Maingain!) van het ene moment op het andere plat op hun buik van bewondering voor de Vlaamse politiek gaan liggen?

Ik had eerder al gezegd: je moet je inbeelden dat je een Franstalige Brusselaar bent. Je moet ophouden, als je tenminste een poging wil doen om te begrijpen wat er aan de hand is, met alles bezien vanuit de Vlaamse reflex. Ik ontken niet dat die Vlaamse reflex best heel terecht kan zijn - ik zie bij Axxyanus geen enkel punt waarvan ik moet denken "nee, dat klopt niet". Ik zat even hard mijn ogen uit te wrijven als iedereen toen ik vernam dat de Franstalige Brusselaars zich door de Vlamingen in cultuur bedreigd voelen. Maar hey, ik had een vraag gesteld en ik heb een antwoord gekregen: gaan we nu zeggen dat het antwoord fout is? Dat kan gewoon niet in deze context...

Dus moeten we misschien even rustig slikken, en bekomen van nu al de tweede verrassing (de eerste was dat de Franstalige Brusselaars misschien wel zouden overwegen bij Vlaanderen aan te sluiten). En dan is het punt dat met een beetje geluk tot onze af en toe nogal verhitte breinen kan doordringen (het kan niet genoeg herhaald worden): een belangrijk obstakel voor de aansluiting van de Franstalige Brusselaars bij Vlaanderen is dat de Franstaligen zich bedreigd voelen in hun cultuur. Kom, geef het maar toe, de aanvaarding van het feit dat de Aarde rond is was minstens zo revolutionair. En intussen weten we het toch maar.

En nu kunnen we twee dingen doen. We kunnen, zoals iemand op de nieuwsgroep be.politics (waar ik het onderwerp ook ter sprake heb gebracht), gewoon zeggen: we willen Brussel helemaal niet, we bouwen er een muur rond en we hopen dat ze mekaar afmaken (of zoiets). Of je kan Brussel misschien toch willen. (Beschouw het als een erezaak: willen we er echt nog onaantrekkelijker uitzien als de Waalse PS-staat?) Dan kan je wéér twee dingen doen.

Je kan vinden dat wij, Vlamingen op zulke massieve schaal gelijk hebben dat die Brusselaars nu maar gewoon hun mond moeten houden etc etc. Ik weet niet wat je precies hoopt te bereiken, maar I wish you good luck. Of misschien moeten we proberen die verzuchting ernstig te nemen? Komaan, nog een erezaak! Laat zien dat wij kunnen wat zij zo overduidelijk niet konden! Geef nu eens het voorbeeld; laat zien wat dat zoal had moeten betekenen, "respect voor een minderheidscultuur" en "maken die zich niet in haar bestaan bedreigd hoeft te voelen"!

Ik geef toe, als je nog een jarenlange wrok hebt te vereffenen, dan zal het niet gaan - en dan zal Brussel een Franstalig onderdeel van een Franstalig post-België zijn. Maar als we nu wel dat goede voorbeeld zouden geven... We zullen tenminste niet moeten meemaken dat we er nog stommer uitzien dan de PS. En bovendien - als we dan toch het goede voorbeeld hebben gegeven hoe je een minderheidscultuur moet respecteren: we zullen in een positie zijn om te eisen dat ze dat voorbeeld zelf ook volgen, nietwaar?

--------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2010/04/het-zal-niet-blijven-zoals-het-is.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2010/04/en-wat-zullen-de-franstalige.html