Een Tijger bij de Staart

In de ideale wereld kon ik nu over de grote Russische november 1942 offensieven bij Stalingrad enkele verhalen vertellen om, even beduusd en onhandig als altijd, iets van de ontzettende hel te evoceren die zich daar heeft afgespeeld. Helaas, met wat ik vind op het internet en de (noodgedwongen populariserende) boeken die ik heb, kan ik dat niet. Je kan zeggen dat op 19 november, doorheen de dikke mist en de sneeuwbuien de kanonnen begonnen te bulderen, en dat even later de Roemenen, Italianen en Hongaren die op die punten de Duitse linies bemanden een enorme massa tanks en infanterie over zich zagen rollen. Maar ik vind niet echt verhalen die genoeg overzicht meegeven en tegelijk genoeg gedetailleerd zijn om iets mee te geven van de ontzettende chaos die er moet geheerst hebben, alsook de eerste paniek, of de eerste overrompeling.

Gedurende enkele dagen bleven de Duitsers - we praten nog steeds over dat ongelofelijk machtige zesde leger - de aanval ook bekijken in termen van "het langverwachte winteroffensief" dat hen "zoals verwacht" op hun zwakke plekken een eind terug zou slaan. Je vindt communiqués terug in termen van "hopelijk snijden ze die weg niet af want de bevoorrading..." etc. En ook "hopelijk komt die spoorlijn niet in het nauw want (alweer) de bevoorrading..." etc.

Maar natuurlijk waren de Duitse legerstaven veel en veel beter dan jij en ik in het trekken van lijnen en pijlen over kaarten, laat staan in het trekken van conclusies. Dus na enkele dagen zagen ze zelf ook wel hoe die zwarte pijlen waar ik het vorige keer over had (1) evolueerden, en de paniek en chaos die nu losbrak - wel, het is een uitdaging om het met een klavier te beschrijven.

Uiteindelijk valt er altijd wel een mouw aan te passen. Je moet goed bedenken: dat Duitse zesde leger, oneindig machtig, oneindig capabel, oneindig goed georganiseerd, ongelofelijk ervaren in de strijd... In feite wisten de Russen niet, nog altijd, wat ze tegenover zich hadden. Ik schrijf het nu uit het blote hoofd, dus "correct me if I'm wrong", maar ik dacht dat ze rekenden een 60,000 man te omsingelen - en het waren er uiteindelijk 300,000. Eén van de boeken die ik er over heb is het veelzeggendst in zijn stilzwijgen. Je leest netjes over de dagen tussen 19 en 30 november, wanneer het eerste stof gaat liggen en iedereen kan zien dat de omsingeling geslaagd is. Het volgende dat je leest gaat over de operaties van januari 1,943 - en je zit al drie bladzijden verder voor je beseft: tussen november en januari zit toch ook nog december? Terwijl een ander van die boeken het afhandelt met één zin, "de Russen ontdekten dat ze een tijger bij de staart hadden". Het punt is dat de omsingelde Duitsers er voor de Russen bepaald geen wandeling van gemaakt hebben, daar in de sneeuw bij Stalingrad.

Op dit moment in de slag moet je evenwel beroep doen op disciplines als psychologie. Het cliché zegt dat de twee dictators Hitler en Stalin een omgekeerde mentale evolutie doormaakten. Stalin begon met het idee dat hij alles moest controleren, en naarmate hij de soldaten met de miljoenen tegelijk verloor besefte hij dat hij de gevechten aan zijn generaals moest overlaten. Hitler boekte dank zij zijn uiterst professionele generaals enorme successen, maar naarmate tegenslagen zich aandienden wilde hij meer en meer zelf de controle overnemen. Er zullen bibliotheken volgeschreven zijn over de vraag hoe het was afgelopen als de tijger nu ook eens had geklauwd. Maar het moment is gekomen om de show weg te geven...

Terwijl de Duitse legers de Russen nog altijd de ene enorme nederlaag na de andere toebrachten, had de Führer in Berlijn beslist: we geven geen meter grond op. We trekken geen soldaat weg uit de gevechten om Stalingrad: dat zou alleen maar de vijand bevestigen in zijn idee dat hij een succes had behaald. En dus klauwde de tijger niet. De enige manoeuvres die de Duitse tanks en infanterie - met divisies tegelijk - konden uitvoeren, potentiëel krachtige zetten in de hitte van de gevechten, werden op veel hogere niveau's tegengesproken door de manoeuvres van heelder korpsen, zoals bepaald in de hoofdkwartieren van Berlijn. Het resultaat was in eerste instantie chaos en geblunder, maar niet omdat de Duitse officieren hun hoofd hadden verloren. Veel meer omdat ze niet mochten doen wat ze zeer goed wisten dat ze moesten doen.

En zo raakte de Slag om Stalingrad, hoewel die in duurtijd nog maar de helft van zijn levensduur had bereikt, beslist in die dagen van eind november, begin december 1,943. Het Zesde leger raakte afgesneden van zijn bevoorrading, en bij temperaturen van tientallen graden onder nul raakten het voedsel, de medicijnen en de ammunitie op. De militaire ramp die zich afspeelde was één van de redenen waarom ik helemaal aan het begin van de serie schreef dat het misschien wel hèt beslissende hoogtepunt van heel de Tweede Wereldoorlog was: het Zesde Leger, zowel in kwantiteit als kwaliteit... zomaar verloren, weg, verdwenen, kwijt.

Probeer je je even D-day (2) in te beelden waarbij geen soldaten van veertien jaar de kusten van West Europa bezetten, maar wel de veteranen van het Zesde Leger. Ik zal je mijn opinie, en niets meer dan mijn opinie geven: D-day zou gewoon niet gebeurd zijn. Europa zou veel langer Duits gebleven zijn, en misschien zou de militaire dictatuur intussen al lang gevallen zijn, of misschien ook niet, maar in elk geval: een andere wereld.

Maar het Zesde Leger stond dus niet op de kusten van West Europa, destijds bij D-Day. Naast de militaire ramp deed zich ook nog de ontzettende humanitaire ramp voor, die de tweede helft van De Slag om Stalingrad was. Ik schreef al eerder, tussen de enorme rook- en stofwolken en de loeiende vlammen die opstegen uit de slag om de Mamaev Kurgan en de oevers van de Volga en fabrieken in het noorden. Hoe gruwelijk het allemaal ook al was, hoezeer het daarmee alleen al één van de bloederigste, vreselijkste episodes van de Tweede Wereldoorlog was geworden: in humanitaire termen was het allemaal nog maar een voorspel.

Want inderdaad, de bevoorrading...

----------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2010/10/stalingrad-de-omsingeling.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/06/op-de-stranden-van-colleville-sur-mer.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/06/hier-liggen-hun-lijken-als-zaden-in-t.html

Who cares, als het "minder slecht" is?

Woensdagochtend zullen we wakker worden met de resultaten van een Amerikaanse "midterm" verkiezing, dat wil zeggen, om de twee jaar wordt een deel van het parlement herkozen zonder dat er gelijktijdig presidentsverkiezingen zijn. Sinds enkele maanden ziet het er naar uit dat de resultaten rampzalig zullen zijn voor de Democraten. Zo rampzalig dat ze zelfs hun meerderheid dreigen kwijt te raken - terwijl dààr werkelijk één en ander van zware storm voor nodig is.

Een sinds maanden aanzwellende orkaan, zeg maar. En af en toe, zonder dat daar in de peilingen veel redenen voor te vinden zijn, lees je artikelen waarin staat dat het mogelijk allemaal "minder slecht" zal zijn dan verwacht. Bijvoorbeeld, hier:

http://us.cnn.com/2010/POLITICS/10/31/election.final.predictions/index.html?hpt=T2

Alleen, zoals het artikel er zelf meteen bijzegt, dit is vermodelijk meer strategie dan iets anders. De Democraten moeten proberen hun kiezers te overtuigen dat ze nog iets kunnen doen, en de Republikeinen moeten proberen de verwachtingen niet te hoog te spannen, kwestie van niet te winnen met een aardverschuiving en er toch nog als "verliezers" uit te zien.

Veel belangrijker is echter dat met of zonder Democratische meerderheid de verkiezing Obama als een teleurstelling aanwijst. Natuurlijk hebben we allemaal altijd geweten: de puinhoop was zo groot dat er nu eenmaal geen mirakels zijn. En verder, waar je nog maar pas een "anti-patriot" of een "anti-Amerikaan" was als je hoopte dat de President van de Verenigde Staten zou falen, dan is dat laatste vandaag de dag gewoon het enige item op de politieke agenda van de Republikeinen.

Maar zelfs als je denkt, zoals ik, dat het niet waar is dat "alle presidenten nu eenmaal tegen harde oppositie in te roeien hebben", omdat je denkt dat de polarisatie altijd maar erger wordt, blijft het feit dat ondanks de enormiteit van de puinhoop, en ondanks het fanatisme van de tegenstand, Obama een teleurstelling was. Hij had een waterdichte parlementaire meerderheid, die eerst is aangetast door een soort nonchalance, en die nu misschien wel, of misschien niet, verloren gaat: en wat dan nog?

Verschillende mensen hebben er op gewezen dat Obama zijn voorstellen enorm verwaterd heeft in een poging een soort consensus te bereiken, met mensen waarvan je na één poging kon zien dat ze de afgezanten waren van de creationisten en consoorten. Dus ik ga akkoord dat je het één of twee keer probeert, en ik vind dat je vanaf dan, als je daar de middelen toe hebt, je eigen gang moet gaan. En als ze dan allemaal nog harder van "communist" beginnen te gillen, dan zou ik nog harder over "Romneycare" beginnen. Dat, en de volgende url, natuurlijk:

http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2010/03/obamas-communistische-inspiratiebron.html

Dus stel nu maar dat "het allemaal zo erg niet is": Wat? Dan? Nog? Ik vrees dat er alleen maar nog ergere polarisering op komst is, in alle varianten, en dus nog ergere verlamming. Paradoxaal genoeg kan je het drama vandaag niet beter illustreren dan met het feit dat zelfs onder het slechtste resultaat de kans dat Obama binnen twee jaar herkozen raakt quasi 100% is.

Nu is de reden dat dat een drama is niet dat Obama het zo "slecht" gedaan heeft - er is nu eenmaal een hemelsbreed verschil tussen "een teleurstelling" en "het niveau van George W Bush". De reden is wel dat de Republikeinen zo volop bezig zijn met die "intellectuele troonsafstand" (1) van ze. Het huidige succes van de Republikeinen is gebaseerd op de "Tea Party"! De momenteel belangrijkste kandidaat is Sarah Palin (2)! Kan je je inbeelden dat er bij de Republikeinen een serieuze kandidaat zou opstaan; bijvoorbeeld één die weet wat het belang, maar ook de beperkingen, van vrije markten is? Eén die beseft dat "het Westen" met een merkwaardig managementprobleem zit, namelijk hoe je de overgang voorbereidt van een wereld waarin jij de enige supermacht bent naar een wereld waarin je (op zijn best) één belangrijke stem tussen vele anderen bent? Maar wacht, de lijst is lang, en ik dwaal er mee af.

Hoe dan ook, het is een drama als je moet hopen dat Obama zal herkozen worden, niet omdat hij nog beter is dan een serieuze Republikeinse kandidaat, maar omdat we de komende vier jaar iemand nodig hebben om veto's te stellen tegen de clownerijen van iemand als Bush - of erger.

Van mij zou Obama gerust mogen herkozen worden tegen een serieuze tegenkandidaat. Het zou betekenen dat de volgende twee jaar de economische crisis alsnog begint te verbeteren en dat er één en ander aan beleid begint te werken. En hij zou ook mogen verliezen tegen die serieuze kandidaat (en ik zou blijven met een zekere sympathie aan hem terugdenken), want dat zou betekenen dat die fatsoenlijke kandidaat er is.

Terwijl zoals het er nu uitziet de Amerikaanse politiek niet uit die enorme puinhoop van gillen en schreeuwen wegraakt, en dan doet het er echt niet toe of de Democraten nu hun impotente meerderheid behouden of niet. Who cares, als hen dat toch lukt?

----------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2010/03/de-intellectuele-troonsafstand-van.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2009/08/ikzelf-verklaar-hierbij-plechtig.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2010/02/een-gedroomd-schot-op-doel.html