Geert Noels: "Griekenland moet uit de euro"!

In een commentaar op zijn eigen blog zegt Geert Noels wat mensen zoals ik niet eens durven denken: "er is geen alternatief. Griekenland moet uit de euro."

http://www.econoshock.be/2010/greek-madness/comment-page-1/#comment-64150

Nota bene: "er is geen alternatief". Ik weet niet of ik duidelijk heb gemaakt wat voor een bocht dit voor veel mensen (waaronder, nogmaals, ikzelf) betekent. Maar ik begin meer en meer te vrezen dat Geert gelijk zal hebben. Want één van de grote problemen die samenhangen met een uitstap uit de euro is zich nu al aan het voordoen.

Beeld je maar eens in dat het ons overkwam; zeg dat België uit de euro moet wegens begrotingsproblemen. Wat zal er dan zoal gebeuren? Wel, net zoals destijds alle Belgische franken zijn omgezet in euro's, zullen nu alle euro's omgezet worden tegen een nieuwe lokale munt. Je kan wel op je vingers natellen dat het eerste wat er met die nieuwe munt zal gebeuren is dat die devalueert tegen de euro. En dus kan je twee dingen doen...

Het eerste dat je kan doen is dat je alle euro's die je maar kan vinden vastgrabbelt, en plaatst in buitenlandse banken, waar je geld niet automatisch in lokale munt zal worden omgezet. Zodat jij na de omzetting nog steeds over je harde euro's beschikt: winst! En het tweede dat je kan doen is dat je alle euro's die je maar kan ontlenen ook werkelijk ontleent, en die in buitenlandse banken gaat plaatsen, en je wacht tot na de omzetting, en je betaalt je gedevalueerde lokale schuld terug met je hard gebleven buitenlandse euro's, en er zal een aardig sommetje overblijven. Een héél aardig sommetje.

In beide gevallen krijg je massale kapitalen die het land verlaten. Hoe harder de mensen geloven dat het zal gebeuren, hoe meer ze bovenstaande spelletjes zullen spelen, en we vernemen dat er al 10 miljard euro het land heeft verlaten:

http://www.tijd.be/nieuws/markten/Griekse_overheidspapier_zet_crash_verder_.8901346-442.art

Het gevolg is dat de Griekse banken hun geld zien wegvloeien naar het buitenland, en dat in een atmosfeer waarin de gezondheid van Griekenland, en dus ook de banken vanzelf al onder druk stond. Kortom, de toestand begint heel erg op een vicieuze cirkel te lijken, en zoals Geert zelf op televisie verklaarde, iets dat niet kan blijven duren zal niet blijven duren. Bijvoorbeeld met dat probleem "dat zich nu al aan het voordoen is": dat is nog steeds die kapitaalvlucht die nu al aan de gang is. Op één of andere manier eindigt dat allemaal met een luide knal. En als de minste van alle knallen er op neerkomt dat Griekenland de euro verlaat, dan zal het waarschijnlijk dat zijn dat er ook zal gebeuren.

Nu denk ik ook nog altijd dat het niet zonder slag of stoot zal verlopen. Dat zijn nog steeds de oude argumenten: de euro is een politiek project etc etc, en daar zit best nog heel veel kracht in. Maar toch... Op een bepaald moment zijn de krachten van de crisis die losbreken nog sterker dan de krachten van de status quo, en dan krijgen we alsnog die luide knal.

Ik had het nooit voor mogelijk gehouden; in feite kan ik het nog altijd niet geloven; maar die zelfverzekerdheid van destijds... Sta me tenminste toe er aan te herinneren dat ik in een vorige post (1), toen ik ook schreef dat ik er niet veel van geloofde, erbij gezegd heb dat we het niet kunnen weten. Laat hij die dat er bij zijn eigen beweersels ook durft bijzetten de eerste steen werpen...

-------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2010/02/de-speculanten-komen-er-aan.html

"Seven years late, billions of dollars short"...

De titel slaat op een uitdrukking die ik van Brad Delong heb overgenomen ("short" is de manier om in de financiële markten te zeggen dat je iets verkocht hebt. Per definitie staat daar iets tegenover dat je gekocht hebt. De uitdrukking is ook gaan betekenen dat wat je gekocht hebt van geen kanten waard is wat je ervoor gegeven hebt, en zo betekent "short" ook, zoals hier, "tekort"). En ook via Brad DeLong komen we terecht bij een videoclip waarin drie Republikeinse senatoren in een soort panelgesprek verklaren dat vandaag "iedereen in het Amerikaans Congres het er over eens is dat de Irakoorlog een vergissing (sic) was":

http://delong.typepad.com/sdj/2010/04/worth-reading-2-matt-corley-gop-congressmen-say-that-everyone-in-congress-would-agree-that-iraq-was-a-mistake.html

Dus iedereen in het Congres heeft het nu door? Dus ook alle Republikeinen? OK, dus inderdaad "seven years late", en zoals eentje zelf opmerkt, blijkbaar "trillions of dollars short", maar het lijkt er op dat dus nu zelfs de Republikeinen in het algemeen het door hebben?

Dat maakt extra interessant dat er tot de dag van vandaag mensen zijn die het nog steeds niet doorhebben. Nee, ik heb geen url's bewaard om het te bewijzen: dus als je niet gelooft dat dat mogelijk is, dan mag dat van mij. Deze post dient eigenlijk meer ter registratie. Als ik alsnog iemand vindt die blijft volhouden wat een briljant licht Bush was, dan kan ik altijd eens vergelijken met "de Aarde is plat" (en de evolutietheorie is weerlegd, en de honger in de wereld is de schuld van het kapitalisme, en vele, vele andere...).

En natuurlijk rijzen er veel vragen. Beste Republikeinen, zouden jullie iemand kunnen opnoemen die jullie dit zeven jaar geleden al vertelde? Zou het nuttig kunnen zijn een overzichtje te maken van de redenen waarom dat nooit eerder in sommige zéér harde koppen is doorgedrongen? Ik bedoel maar, stel je maar eens voor dat je rekening houdt met de mogelijkheid dat het niet zomaar een "vergissing" (want zo noemen we het) was, maar een tikje ernstiger (wat denk je van "een oorlog beginnen tegen een land dat niemand had aangevallen en niemand had bedreigd"?); zou het dan geen goed idee zijn de volgende keer te vermijden dat je er wéér inloopt?

En by the way, zou het stilaan niet eens tijd worden om nog eens terug te denken aan wat jullie allemaal uitgekraamd hebben, destijds? Mochten jullie, bijvoorbeeld, iets willen terugnemen over "weasel", of "hysterische, extreem-linkse, anti-Amerikaanse pseudo-intellectuelen", dan lijkt dit me misschien wel een goed moment te zijn?

Zoals ik ook al eerder van Brad Delong heb overgenomen: iedereen die zich voor de Irakoorlog heeft uitgesproken, en die ooit nog serieus wil genomen worden in de internationale politiek, doet er goed aan te antwoorden op de volgende twee vragen:

Wanneer had je door dat de Irakoorlog een "vergissing" was?
Wanneer heb je dat publiek (url?) toegegeven?

Niemand thuis, zeker?

De Klokken van Rome

Kleuter Sarah:"Ma' papa? Papa?"
Papa: "Ja, Saartje?"
Kleuter Sarah: "Ma' papa, hoe krijgt de Paashaas die papiertjes rond die paaseitjes?"

GVD! En zeggen dat de mensen zich vroeger beklaagden omdat ze van die zeer gemakkelijke vragen kregen, zoals waar de kindjes vandaan komen.

Maar goed. Morgen is het een grote dag. Morgen komt de Paashaas. Morgen komen de Klokken van Rome. Ineens herinner ik me dat ik bij een recente vorige Pasen televisiebeelden zag van de Paus die er ook mee bezig bleek te zijn, en naar aanleiding daarvan zagen we de nodige klokken beieren. En wil je geloven dat ik bijna een krop in mijn keel kreeg, toen ik door de ogen van de toenmalige peuter Sarah naar die klokken keek en besefte: dat zijn nu werkelijk "de Klokken van Rome"?

Oostenrijkse School vs. Keynes bij Geert Noels

Het was bankholiday vandaag, en met een nacht die duurde van 23.00 tot 06.00 uur - onafgebroken! - was het één van onze beste nachten in vele, vele weken. Maar ik heb véél slaapgebrek opgestapeld en bovendien ben ik snipverkouden, dus ik moet met andermans pluimen zwaaien...

Geert Noels stelt zich op zijn blog een vraag van het kaliber "waarom heb ik er zelf niet aan gedacht":

http://www.econoshock.be/2010/what-did-the-austrians-do-wrong/

Neem aan dat het een niet onredelijke vereenvoudiging is de huidige economische crisis, en beter nog, ons beleidsantwoord daarop, uit te drukken in ofwel een "Keynesiaans" verhaal, ofwel een "Oostenrijkse School" verhaal. Dat lijkt mij inderdaad niet onredelijk; niet omdat ik Keynes of de "Oostenrijkers" zou herkennen als ik hun theorieën zie, maar op basis van het politiek discours dat ik hoor rond de huidige toestand. In dat geval moet je vaststellen dat het beleid, en dit quasi-wereldwijd, in grote mate Keynesiaans is. Dat wil zeggen, overheden grijpen op grote schaal in om een (bij veronderstelling) marktfalen te corrigeren en een recessie te bestrijden. Terwijl de Oostenrijkse School de crisis ziet als een typische recessie die volgt op een soort misgelopen monetair experiment, zodat het bestrijden van de recessie neerkomt op het bestrijden van het genezingsproces.

Aangenomen, dus, dat je het met deze tweedeling moet doen, vraagt Geert zich af: waarom heeft Keynes het op deze schaal gehaald, en wat hebben de "Oostenrijkers" fout gedaan om op deze schaal niet in het verhaal voor te komen?

En dat is een uitstekende vraag! Natuurlijk is het ook zo dat we in één van die "complexe onderwerpen die gemakkelijk om politieke redenen kunnen misbruikt worden" terechtkomen (1). En dus komen er een hoop reacties die "Keynes" aanvallen, en "Oostenrijk" verdedigen, niet "omdat het klopt met de feiten maar omdat het klopt met de ideologie". Gelukkig zijn er ook veel meer bedachtzame reacties, waarvan ik onthoud dat het allebei om onvolkomen modellen gaat, en dat de band met de realiteit niet altijd zeer duidelijk is. Helemaal mijn punt, eigenlijk: "complexe wetenschappen"!

Voor mij is het allemaal een nogal pragmatische kwestie. Op een bepaald brak die enorme crisis uit, op een bepaald moment barstte die met een nog eens extra hevigheid pas goed los, en als de maatregelen die toen genomen moesten worden "Keynes" waren, dan is dat maar zo. Ik wil honderd keer "neo-liberaal" zijn, maar ik wil geen fundamentalist zijn. En dus is het feit dat we "Keynes" toepassen in mijn ogen niet zozeer een kwestie van "wat hebben de Oostenrijkers verkeerd gedaan", maar eerder van "waarom is vandaag "Keynes" toepasselijk, en de "Oostenrijkers" niet?".

Maar daarmee ben ik aan het muggenziften over die uitstekende vraag die iemand anders heeft bedacht, en mij deed vragen waarom ik er niet zelf een blogpost over had gemaakt. Ik wilde niet de slechte verliezer uithangen; ik wilde Geerts voorzet gebruiken om een punt te maken. Volgens mij is er gedaan wat er moest gedaan worden - en nota bene, dat is al voor een stuk gebeurd onder de regering Bush. Het is toegelaten om dat te willen ontkennen omdat je anders een ideologische pluim verliest, maar ik zou er toch maar voorzichtig mee zijn.

---------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2010/02/complexe-wetenschappen-en-politieke.html

Als afsluiter bij een drukke maand...

Ik was van plan vandaag helemaal niets te posten. Het zijn nog altijd moeilijke tijden. De gewone litanie, plus baby Simon heeft windpokken. Harde tijden dus...

Maar ik zie tot mijn enorme verbazing dat je al terug moet gaan tot november 2,007 om op één maand nog zoveel posts op mijn blog te zien. "Onkruid drijft boven" is, geloof ik, de uitdrukking. Een mens past zich geleidelijk aan aan de omstandigheden; zo traag als het gaat klaart de hemel geleidelijk toch op en iets van de "rust" van een normaal leven herstelt zich, heel af en toe, een heel klein beetje...

En Speels maar Serieus staat terug vol!

Toch vrees ik voor een vertraging de volgende dagen. De vorige dagen ben ik blijven posten tegen zeer veel "weerstand" (fysieke vermoeidheid) in. Voor vandaag had ik het eigenlijk al opgegeven; alleen dat verbazingwekkend aantal posts haalt me uit mijn slaap. En momenteel ziet het er niet naar uit dat het onmiddellijk zal verbeteren...

Stijgende levensverwachting: maar is het "welvaart"?

Bij een recente post (1) ontspon zich een discussie over de "welvaart in het Westen", en daarbij wilde lezer Tonny weten of levensverwachting wel de "heilige koe" was die ik "er van maak". Het punt is natuurlijk dat ik al evenmin een heilige koe maak van een goede graadmeter als iemand die een kilometerteller gebruikt om te weten hoe snel hij rijdt een heilige koe maakt van kilometertellers. Maar dat is alleen maar een goede vergelijking als levensverwachting inderdaad een goede graadmeter is van welvaart. Dus...

Je kan beginnen met een grafiek waarop je op de X-as alle leeftijdsgroepen uitzet, en op de Y-as hoeveelheden mensen in die groep. Dus: je hebt zoveel nuljarigen, zoveel éénjarigen, zoveel tweejarigen,... enzovoort. En bovendien moet je erbij zetten hoeveel je er van die groep volgend jaar nog kan verwachten aan te treffen; een beetje zoals in de staafdiagrammen van de verkiezingen wordt getoond hoeveel stemmen een partij haalde in vergelijking met vorige keer.

Een stijging van de levensverwachting vertaalt zich dan in de vraag, voor elke groep, wat er gebeurt met de grafiek van hoeveel je er volgend jaar nog aantreft. En een analyse van die vraag geeft dan weer als resultaat dat belangrijke stijgingen van de levensverwachtingen, over langere duurtijden, uiteen vallen in twee groepen oorzaken. De ene oorzaak is dat in de de groep van de nuljarigen het aantal dat je volgend jaar nog zal aantreffen aanzienlijk stijgt. De tweede oorzaak is dat in alle andere groepen het aantal dat je volgend jaar nog zal aantreffen ook stijgt, zij het aanzienlijk minder. In fatsoenlijk Nederlands: het komt omdat de kindersterfte forst daalt, èn omdat de mensen langer leven.

Nu zijn dat allemaal dingen die je simpel kan te weten komen door eenvoudig iets over het onderwerp te lezen - en tegelijk begrijp ik dat dit onderwerp niet voor veel mensen een hobby is. Maar ook moet je weten dat het dingen zijn die voor sommige visies, op het niveau van "de Aarde is plat", absoluut niet kunnen. Bijvoorbeeld, een dom links dat absoluut moet vasthouden aan "de armoede is de schuld van het kapitalisme" kan onmogelijk hebben dat je aantoont dat de mensheid altijd geleefd heeft in vermorzelende armoede, en dat het enige (maar dan werkelijk ook het enige) systeem dat ooit de productiviteit heeft bereikt om brede lagen van de bevolking uit de armoede te halen uitgerekend het kapitalisme was. Maar de cijfers voor de levensverwachting kan je wel degelijk uit een zeer diverse waaier van bronnen halen, en ze vertellen je precies dat: de hele mensheid heeft de hele geschiedenis lang bij een levensverwachting van in de twintig jaar gezeten, en kort voor de industriële Revolutie was het in sommige plaatsen opgelopen tot tegen de veertig... En sindsdien zitten we bij tachtig.

Dus fijn, bekijk die eerste oorzaak: de kindersterfte daalt dramatisch. In pré-industriëel Europa beliep de kindersterfte, dus het aantal kinderen dat stierf tijdens het eerste levensjaar gedeeld door het totaal aantal geboortes, vele tientallen percenten. Tijdens crisisperiodes (pest, honger, oorlog...) kon het oplopen tot 70 of 80%. Honger, ondervoeding, ziektes, gebrek aan hygiëne... beeld je in dat je dom links bent, en dat je moet ontkennen dat dat een uiting van armoede is; en dat wij die daar allemaal veel minder last van hebben dat "welvaart" kunnen noemen. Je houdt het niet voor mogelijk? Waar was dat ook weer, op het blog van LVB, dat er één na enkele posts discussie in wanhoop kwam verklaren dat de hoge kindersterfte beter was voor de mensen omdat er anders veel ziektes gingen uitbreken! Echt waar, ik zwéér het, het staat er trouwens ongetwijfeld nog ergens op...

En als je niet dom links bent en je staat even stil bij de redenen waarom de kindersterfte crasht (en overigens ook waarom de andere mensen ook minder snel sterven, met andere woorden: ouder worden): dan heb je wel niet veel behoefte om te ontkennen dat betere voeding, betere hygiëne, betere geneeskunde, betere beschutting tegen koude, geprivatizeerd maar zuiver water, en vele, vele andere eigenlijk wel uitingen van grotere welvaart zijn, neem ik aan?

Nu, dat zijn allemaal pogingen om het in een "kort" postje, en uit het blote hoofd, wat intuïtief duidelijk te maken. Het zou me nauwelijks meer tijd kosten om het uit een zeer diverse waaier van bronnen met verwijzingen en citaten te ondersteunen. Maar het is natuurlijk veel saaier, en je krijgt zo snel het verwijt dat je "gezagsargumenten" gebruikt...