Een "tragedy of the commons" probleem.

Tom Bonte is een blogger van een twintig jaar die (a) nadenkt op een fatsoenlijk niveau en (b) daarbij een vrij brede waaier van onderwerpen aansnijdt. Dus ik ga geregeld een kijkje nemen. Nadat hij van Blogger was overgegaan op Wordpress leek het blog tot mijn spijt stilgevallen, maar ineens ontdek ik dat hij niet zo tevreden was over Wordpress en opnieuw op Blogspot zit. Ik heb mijn links maar weer aangepast: de hemel weet dat we niet te veel blogs hebben die nu al inhoud hebben, en mogelijk nog veel potentiëel.

En misschien ben ik al te laat, want Tom heeft intussen een Engelstalig blog gemaakt dat "How to save the human race" heet:

http://howtosavethehumanrace.blogspot.com/

Zeg nu zelf, het is eens iets anders dan het zoveelste blog om de wedervaren van onze alfamannetjes te commentariëren. Dus ik wens hem veel geluk, en mocht blijken dat dit de nieuwe blog wordt dan zal ik de link wel opnieuw aanpassen...

Intussen is er een artikel verschenen over "key is individual responsibility" (1). Het kan zijn dat onze meningen hier zullen verdeeld raken - maar dat is alleen maar voor ideologisch vervuilde ideeën een probleem. Hoe dan ook, bij het lezen dacht ik meteen aan allerlei van onze eigen liberale principes...

Natuurlijk, zeggen die principes, is individuele aansprakelijkheid een belangrijke sleutel. Het probleem is in feite een variant op "Prisoner's Dilemma" (2). Het is zelfs een letterlijk voorbeeld van een "tragedy of the commons". Als een weiland - zoals in de middeleeuwen vaak het geval was - een gemeenschappelijk bezit is, dan is het met andere woorden juist geen individueel bezit: en dan heeft iedereen er belang bij eerst het gemeenschappelijk gebied leeg te grazen, en dan pas de eigen weilanden. En als iedereen zijn dieren naar de gemeenschappelijke gronden stuurt, en niemand zich geroepen voelt om er de nodige bewarende maatregelen te nemen: dan eindig je met overbegrazing en uitputting.

En op het einde heb je een kustlijn van beto... oeps, ik verwar met het verhaal uit mijn post van voetnoot (2). Ik bedoel: vervang nu "weiland" door ineens de hele planeet; denk aan hoe de exploitatie kan leiden tot uitputting en je ziet het verband met "hoe de mensheid redden".

Er zijn verschillende manieren om het probleem aan te pakken, en in sommige gevallen zijn eigendomsrechten het antwoord. Op het eerste zicht hielpen die niet bij het volbouwen van de kustlijn met beton: we zijn niet fanatiek, dus we willen er wel rekening mee houden. Maar een leuk voorbeeld zijn twee gevallen waarin de mensheid dierlijke hulpbronnen exploiteert: vis en vee.

Het grootste deel van ons vee leeft onder een regime van zeer strikte eigendomsrechten. De eigenaars van het vee weten welke maatregelen ze moeten nemen om niet zoveel dieren te slachten dat er geen meer bijkomen, plus nog een hoop andere onderdelen van goede zorgzaamheid... En in de wereld van de eigendomsrechten is er teveel melk, vlees, boter, eieren (enzovoort), en niet te weinig.

Het grootste deel van de vis die we vangen leeft in scholen in de zee, en er is niemand die er eigendomsrechten op heeft. En dus zien we weer de "tragedy of the commons". Iedereen heeft er belang bij zoveel mogelijk te vissen, en niemand heeft er belang bij bewarende maatregelen te nemen. Immers, die maatregelen zijn kosten, en zonder eigendomsrechten gaan de opbrengsten naar iedereen... En de wereld lijdt vreselijk onder overbevissing. Of hoe eigendomsrechten door het spel van de verdeling van de opbrengsten en de kosten voor "individuele responsibilizering" zorgen...

Dus ja, dat concept is zeker erg belangrijk. Over het hoe we dat dan moeten doen zal nog wel wat discussie nodig zijn. Maar daarvoor is het nieuwe blog van Tom alvast een goed begin.

------------------------------------
(1) http://howtosavethehumanrace.blogspot.com/2009/11/key-is-individual-responsibility.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/02/dingen-die-iedereen-zou-moeten-weten_13.html

De nieuwe computer is gearriveerd...

... maar toevallig is het zo dat we in het spel van betere en minder goede nachten (alleen al het feit dat er "betere nachten" zijn is een enorme opluchting) een moeilijke week aan het doormaken zijn. En dus blijf ik nog even stil. Je zal misschien gezien hebben dat de frequentie de laatste weken weer de goede richting uitgaat, en ik hoop echt dat we minstens het verbeterde niveau zullen kunnen aanhouden, maar als de computer de hele tijd had gewerkt had ik deze week nauwelijks meer geschreven.

Ik pas.

Computerprobleem

Mijn computer is een oud beestje en toen hij onder verspreiding van een brandlucht crashte was de beslissing snel genomen. Ergens in de volgende week arriveert er een nieuwe. Tot het zover is ben ik afhankelijk van een toevallig passerende portable. En dus even geen bloggerij.

Onderwerpen genoeg, nochtans: Dubai heeft het weer eens gedaan! Eerst bouwen ze de "hoogste toren van de wereld" en X tijd later vragen ze betalingsuitstel aan. Van dit verhaal bestaat stilaan een lange lijst...

Maar het zal voor een andere keer zijn.

"Linkse" en "Rechtse" Economische Geschiedenis

Laat me zoals steeds kaderen in dat beeld van de "geschiedenis" die aanvangt zesduizend jaar geleden (1). Als je ziet hoe de beweging zich vanuit Azië zeer langzaam verspreidt, en pas in het "Vierde Millennium" werkelijk voet aan grond krijgt in Europa, dan weet je: Europa is een laatkomer in het geopolitieke spel van opkomende een neergaande beschavingen. En toch is de Europeïsche beschaving, wanneer het "Zesde Millennium" aan zijn einde is gekomen (nu, dus) de dominante beschaving van de planeet. Dat verandert niet als je op je vingers kan natellen dat die dominantie stilaan alweer op zijn einde loopt... (2)

Het punt is dat je kan verwachten dat alle serieuze economische historici de opkomst van Europa zullen situeren in een periode die erg laat is in verhouding tot het verloop van de wereldgeschiedenis. Want zeker, je vindt wel eens iemand die doet alsof de wereldgeschiedenis begint met de Grieken en na een donkerder periode weer hervat met de Renaissance (3), maar de feiten spreken voor zich.

Dus zit ik al een tijdje geïntrigeerd te kijken naar het spektakel van al die "serieuze" historici die de opkomst van Europa erg laat situeren, terwijl je toch nog dat oerklassieke onderscheid tussen (politiek) "links" en "rechts" gemakkelijk terugvindt. Je weet natuurlijk dat Braudel en Pomeranz "links" zijn, en Landes en Maddison "rechts", maar dat is niet hetzelfde als zomaar kunnen zeggen aan welk criterium je dat in hun werk kan zien.

Welnu, mijn theorie is dat je dat kan zien aan het punt waarop ze het begin van de opkomst van Europa situeren. Nogmaals, in vergelijking met de wereldgeschiedenis zelf ("zesduizend jaar geleden gebeurde er in het Tweestromenland iets vreemds, toen...") situeren ze dat begin allemaal erg laat. Maar binnen die "erg late" periode zoeken de "rechtse" historici het begin van de opkomst van Europa eerder vroeg, en de "linkse" historici zoeken het eerder laat.

Als ik terug Hobson neem (3) vind ik dat "laat situeren" terug op een schaal die me zelfs doet betwijfelen of ik hem wel bij de "serieuze" historici reken - maar er waren toch ook wel enkele heel sterke punten (4). Maar als je Kenneth Pomeranz (6) erbij neemt krijg je een bijzonder serieuze analyse, waarop veel "rechtse" critici hebben geprobeerd weerwoord te bieden, maar in mijn eerlijke opinie: vaak zonder veel resultaat. En daar krijg je een verhaal van "het Zesde Millennium" waarin Europa er tot pakweg 1,750 niet fundamenteel anders bijligt dan China en zelfs andere delen van de wereld, en pas dan loskomt van het niveau dat het altijd met die andere delen heeft gedeeld. En een Fernand Braudel wijdt toch ook lange (maar zeer interessante) analyses aan hoe het "kapitalisme" ergens rond de zestiende eeuw nog maar een heel geïsoleerd systeem was, dat in de handeldrijvende economie al begon te werken, maar in de landbouw en de industrie zijn tijd nog enkele eeuwen moest afwachten (7).

Aan het andere eind van het spectrum heb je dan de "rechtse" historici. Een David Landes vertelt dan enthousiaste verhalen over de technologische ontwikkelingen die zich ergens rond het jaar 1,000 AD in Europa begonnen af te spelen - maar dan wel op een manier die niet verzandt zoals soortgelijke dingen in andere beschavingen zijn afgelopen. North & Thomas (8): zelfde verhaal, maar nog veel gedetailleerder.

OK, ik ben een complete dilettant in de geschiedenis, dus ik zit gewoon te raden. Maar toch, even aannemend dat ik dat toch juist gezien heb ("Dream, dream, dream...") wat is de reden waarom "rechtse" historici de opkomst van Europa "vroeg" (namelijk tot duizend jaar geleden; de laatste zestien percent van de totaal verstreken tijd) ) situeren, terwijl "linkse" historici het eerder "laat" (tot amper 250 jaar geleden; enkele percenten van de totaal verstreken tijd) zien. Hmmmm?

Zonder er al erg hard te hebben over nagedacht is het eerste dat me te binnen schiet het onderscheid "nationalisme vs internationalisme". Links houdt van verhalen in termen van "volkeren aller landen" en ziet overal in de geschiedenis tekenen van dingen die mensen samen hebben bereikt. Dus de Europeanen hebben veel bereikt, maar ze hebben ook veel geleerd van de Arabieren, en van de Chinezen, en van de Indiërs (dubbel punt, open de aanhalingstekens). Terwijl rechts van verhalen houdt waarin met vlaggen wordt gezwaaid; en eigen vlag eerst, natuurlijk. Dus de Europeanen hebben veel van de Arabieren en de Chinezen en de Indiërs geleerd, maar ze hebben toch ook heel wat zelf bereikt (dubbel punt, open de aanhalingstekens).

De waarheid is dat beide kampen een punt hebben, maar dat is dan ook waarom het "serieuze" historici zijn, die met elkaar kunnen praten, debatteren, standpunten uitwisselen, iets van elkaar leren, of toch minstens oppikken etcetera.

Maar ik zei het al: ik ben een complete dilettant in geschiedenis. Ik zou best openstaan voor argumenten ("voorbeelden") die tonen dat je de"links-rechts" breuklijn in de economische geschiedsschrijving helemaal niet kan aflezen uit mijn criteria; of ook, als je het wel kan, dat daar heel andere dingen aan ten grondslag liggen dan wat ik hier beweer.

-------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/05/het-zevende-millennium.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/06/het-einde-van-het-europesche.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/10/hobson-ik-begin-het-af-te-schrijven.html
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/10/marxiaans-maar-niet-slecht.html
(5) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/10/hobson-enkele-interessante-passages.html
(6) Pomeranz, The Great Divergence, China, Europe, and the Making of the Modern World Economy (2,000)
(7) Braudel, Les jeux de l'Echange, Civilisation Matérielle, Economie et Capitalisme XV° - XVIII° Siècle (1,979)
(8) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/09/rechts-maar-toch-goed-north-thomas.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2009/11/de-geschiedenis-in-een-formule.html

De Grote Sinterklaas Show

Kleuter Sarah keek er al sinds weken; wat zeg ik: màànden naar uit: de Grote Sinterklaas Show. Toevallig ook op de dag dat mama jarig was: de feestelijkheden zouden niet opkunnen, die dag.

Omdat we de voormiddagsessie hadden gekozen moesten we al even vroeg op als op een werkdag. Maar de zaterdagavond was ook al tot een behoorlijk uur in een vrolijke familiesfeer doorgebracht, dus we vreesden wel een beetje voor humeurige reacties. "We gaan naar de Sinterklaas Show!" hoorde ik mijn vrouw met het goede nieuws proberen, maar we hadden ons voor niets bezorgd gemaakt. "Mama jarig! Mama jarig! Mama jarig!" schalde het door het huis, en ik was maar net op tijd om me enthousiast (maar vals) bij het "lang zal ze leven!" aan te sluiten.

Alles kwam goed en om 09.00 uur vertrokken we bij (en met) tante Inge, in het gezelschap van vier kleuters en één peuter, de tram op. Of onze plannen erg geheim waren weet ik niet, maar dat ze al heel snel niet meer geheim waren weet ik wel zeker. Want het kleuterschap was nog maar net geïnstalleerd in de stoeltjes of uit de vier kleuters steeg een "Zie ginds komt de Stoomboot" op om de stoomfluit zelf te doen afdruipen. En dat de tramrit zelf deel van de pret was werd bevestigd toen kleuter Sarah een intens vergenoegd "Leuk, hé Tine!" losliet.

De show zelf was een daverend succes. Zelfs voor de verzuurde papa! De ervaren ouder die ik intussen ben was natuurlijk al voorbereid op het feit dat je dit soort dingen met heel andere ogen bekijkt als er een peuter op je schoot zit (1), maar toch. De realiteit is dat die kerels van Studio 100 het toch maar knap voor mekaar hebben. Een hele serie figuren waar allemaal DVD's, CD's, poppen, boeken, puzzels tot brooddozen toe van gemaakt worden, en het verkoopt als zoete broodjes. En dat komt niet omdat het een hoop bucht is. Het verkoopt integendeel omdat het, voor wat het wil doen, toch wel iets voorstelt. En de snobs onder ons, die ogendraaiend om zoveel infantiliteit wegklikken wil ik voorstellen: doe het dan maar eens na. Maak maar eens uit het niets een hele serie kinderprogramma's, en verdien er nu ook maar eens geld mee.

Intussen zit je daar met je nichtjes en je eigen kleuter en peuter in een daverend klank en licht spel, en ikzelf die met veel plezier Mahler en Rachmaninov kan verteren voelde soms een emotie prikken (is dat "ontzag"? Is dat "ontroering"? Nog iets anders?) wanneer weer eens één of andere overbekende melodie het optreden van Kabouter Plop of Piet Piraat aankondigde. Ik vraag me af wie de muziek schrijft, daar bij Studio 100, want zoveel serieën hebben, en allemaal met een reeks meezingers ("Hey, waar is de chocolade?") om Abba er als een stel Zweden te doen uitzien: dat zal wel niet uit de lucht komen vallen?

Een eerste Zwarte Piet die alvast verscheen en het podium opklom deed me huiveren om zoveel mysterie, en de aanblik van kleuter Sarah die op haar stoel klom en armzwaaiend (alweer) het "Zie ginds komt de Stoomboot" meedreunde (onze verlegen peuter van 18 maanden geleden...!) deed me beseffen waarom. Of de presentator die "de volgende gast" aankondigt, en met het zinnetje "een echte superheld" een enthousiast "ha, Saartje zal blij zijn" in me doet opkomen, waarna de eerste klanken van "liefste dagboek ik draag veel geheimen met me mee" beginnen en de vier kleuters èn de peuter rechtveren en heel het Mega Mindy repertorium kunnen meezingen...

En ze hebben er echt aan gewerkt, aan hun show, want er komt een telefoontje van Sinterklaas binnen, die opbiecht zichzelf "op het hoogste dak van Antwerpen" zo in de knoei te hebben gemanoeuvreerd dat hij niet meer zal kunnen langskomen; en de zaal breekt in een ontzet "oh" uit. Alleen, toevallig staat "agent Mieke" op het podium, en kijk, de begeleidende muziek van "het is tijd voor Mega Mindy" klinkt al, en nog even later rijdt de Sint vergezeld van al zijn knechten èn Mega Mindy triomfantelijk het sportpaleis binnen. OK, het is geen plot om John Le Carré's "The Spy who Came in from the Cold" te beconcurreren, maar ik weet niet of je daarmee dichte drommen enthousiaste toeschouwers naar het Sportpaleis krijgt.

En dan krijgt Sinterklaas zijn grote Boek open, en hij vraagt "zijn jullie braaf geweest" en kleuter Sarah zit al hevig ja te knikken voor de hele zaal een daverende bevestiging doet opstijgen. En "hebben jullie goed geluisterd naar mama en papa?" en alweer zit kleuter Sarah meegesleept ja te knikken. En dan laat Sinterklaas zijn verdict "er zijn dit jaar geen stoute kinderen" los en de opluchting en verrukking staan op haar gezichtje te lezen.

Men heeft u gezegd dat alle grote filosofen vrijgezellen waren, of heel af en toe heel ongelukkig getrouwd (Socrates! Marx! Bertrand Russell!). Maar ik zeg u dat de grootste filosoof die niet naast zijn kleuter naar de Sinterklaas Show van Studio 100 heeft gekeken nog een paar aspecten van het universum niet heeft gezien.

---------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/04/door-andere-ogen.html

Verzuurde post! Koen de intoleranticus! Misschien beter niet lezen!

De rij was lang, en er waren een hoop met een kraakstem uitgesproken "en dan ook nog's" en het koppel voor mij was van een leeftijd die me deed vermoeden dat het ook niet efficiënt ging zijn - en dus zag ik weer zuchtend de zeer, zeer schaarse ogenblikken vrije tijd wegtikken... misschien herinner je je wel een eerdere post over dit onderwerp (1).

Bij die eerdere post maakte lezer Axxyanus de bedenking dat het vooral ergerlijk was dat gepensioneerden, die immers op elke dag van de week kunnen winkelen, om één of andere reden toch altijd in de rij gaan staan wanneer werkende mensen wel moeten winkelen. Werkende mensen die per definitie weinig tijd hebben, en als ze (bijvoorbeeld: drie) kleine kinderen hebben - dat wil je niet weten. En ik, destijds, heb op mijn beurt geprobeerd eerder tolerant op die bedenking van Axxyanus te reageren: ik moet af en toe toch zeker eens apart doen?

Het koppel had de hele tijd staan lameren (zoals dat heet in goed Vlaams: de klemtoon ligt op de tweede lettergreep) en kwam aan de beurt. "Wa moette gaa ebbe?" vroeg de mevrouw aan de meneer.

Kom, ik geef het toe. De gedachte aan euthanasie kwam in me op. En ik geef dus toe: dat was totaal misplaatst! Dat was kompleet door de bocht! Iedereen die mij nu vergelijkt met Hitler heeft per "Godwin's Law" weliswaar de discussie verloren, maar toch ook een punt. Maar het was gebeurd voor ik mezelf gecensureerd had, en het enige wat me overbleef was me afvragen welke kracht er nodig was om dat soort gedachten vanuit mijn onderbewustzijn mijn Ueber-Ich te doen verschalken.

Maar dat is eigenlijk simpel. Wat er nodig is is een koppel dat perfect op een veel rustiger moment kan gaan winkelen, en dat minuten en minuten in een rij staat te lameren, om zich pas wanneer het hun beurt is af te vragen wat ze eigenlijk willen kopen.

Het zou me niets verbazen als ze geregeld deelnamen in een bepaald soort discussie. Hoe is het mogelijk, zegt die discussie, dat de jonge mensen van tegenwoordig geen kinderen meer willen: wat een egoisme, wat een zelfzucht, in onze tijd was dat allemaal toch veel beter.

Want in dat geval zou ik daar wel eens willen bijzijn. In dat geval zou ik een beschrijving maken van een leven waarin je elke dag om 06.00 uur opstaat, files, kindjes, en heel veel jachten en jagen om het allemaal een beetje op tijd voor elkaar te krijgen, zodat je al een halve dagtaak achter de rug hebt wanneer je op je bureau arriveert. Vervolgens wijd je je aan je "echte" dagtaak, waarvoor je een vergoeding ontvangt die zeer zwaar wordt belast, zodat gepensioneerde mensen ook een inkomen hebben om te gaan uitgeven in winkels: dat lijkt me echt een veel betere wereld dan die van amper een eeuw geleden. Niet al te laat in de namiddag (dank u wel, kapitalisme!) mag je alweer verdwijnen, waarna je je haast en haast en haast door het verkeer om toch op tijd de baby en de peuter en de kleuter af te halen ("papa waarom ben je vandaag zo lang weggebleven?") en wanneer je ermee thuis komt begint de dagtaak pas goed.

Maar we worden al erg efficiënt tegenwoordig, en het komt al geregeld voor dat de laatste potjes en flesjes afgewassen in de kast staan en de voorbereidingen voor morgen allemaal klaar staan en dat het nauwelijks 21.00 uur is! En om de vijf dagen begint er weer een week-end, waarin je weliswaar niet kan bijslapen (trefwoorden: "baby"; "peuter", "kleuter"), maar waarin je tenminste - een beetje (?) vrije? tijd...? uimmm, hèbt?

Niet, dus, als je veel van die tijd moet doorbrengen in een rij waarin mensen voor wiens uitkering je zwaar bent belast tussen de zeeën van tijd die ze hebben juist datzelfde moment kiezen om te gaan winkelen, en dan eerst de hele tijd staan te lameren, om zich pas als ze aan de beurt zijn af te vragen wat ze eigenlijk moeten hebben, natuurlijk.

En in die wereld, waarin de mensen die gaan werken ook de mensen zijn die zwaar worden belast, èn de mensen die verondersteld worden "veel" kinderen te krijgen, op straffe van beschuldigingen dat ze asociaal en egoisten zijn; in die wereld komen ze niet op het idee dat ze de mensen die dat allemaal moeten doen een béétje kunnen helpen door te weten wat ze willen kopen voor (en niet na) ze aan de beurt zijn, en, veel beter nog, die dingen te gaan kopen wanneer ze daarmee niet de zeer schaarse vrije van de mensen die gaan werken, belastingen betalen en kinderen opvoeden verknoeien.

Want ja, als het allemaal te veel wordt, dan willen de mensen natuurlijk niet meer al die inspanningen leveren. En dat gezeur over de asociale jeugd van tegenwoordig...

Dat zou ik daar allemaal wel eens willen gaan vertellen.

En als ik nu even mag raden: Axxyanus is een werkende mens, zijn partner gaat ook werken, en ze hebben minstens twee kinderen, en die zijn ouder dan die van mij. Wedden?

-------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/03/rij.html

Toch wel een merkwaardige carrière...

Je zal me misschien al genoeg kennen om te weten dat ik niet zo'n hoge dunk heb van politiekers, en dus zag je me niet wild worden van het idee dat onze Herman Van Rompuy de President van Europa kon worden. Maar nu het zo ver is valt me ineens op: wat een vreemde carrière! Van Rompuy is hier nooit meer geweest dan een subtopper. Hij was partijvoorzitter, en hij was een heel redelijke (altijd naar de maatstaven van de politiekers, natuurlijk) Minister van Begroting, maar veel meer heeft niemand er ooit in gezien.

En dus waren we niet verbaasd toen ergens rond het jaar 2,000 Van Rompuy in de coulissen verdween, niet gebuisd, maar wel einde van de rit. En vele jaren later nog een troostprijs als Kamervoorzitter, en toen ineens moest België gedepanneerd worden, en verscheen Van Rompuy als een man die tegelijk een waardevolle éminence grise was, en tegelijk uitblonk in zijn onschadelijkheid; iemand die je tenminste niet kon verdenken van nog veel persoonlijke ambities.

En herinner je je nog hoe hij letterlijk tegen zijn zin Eerste Minister werd, omdat de crisis totaal werd, en omdat de spoeling tussen de politiekers nu eenmaal zo erbarmelijk dun was dat je dan maar naar een vorige generatie teruggrijpt? Een overgangsfiguur, een man die ons nog maar eens moest depanneren, terwijl in de coulissen de (zelfingebeelde, of wat had je gedacht) "echte zwaargewichten" zich zouden opwarmen.

En nu is hij dus de President van Europa.

Je wéét dat je slecht bezig bent wanneer je in je gedachten dingen als "ha, al die beteuterde gezichten van dom rechts" voelt opkomen. Maar geef toe: ze hebben het er weer eens heel erg naar gemaakt. Dus ik kan het niet laten toch een beetje slecht bezig te zijn. Maar iets serieuzer hoop ik dat hij zich nu ontpopt als iemand die (veel) sterker is dan de Europese leiders zich inbeelden, en Europa een nieuwe richting geeft. Want ja, ik vind dat de ideeën van veel mensen over Europa bijzonder oppervlakkig zijn (1), en zelfs contradictorisch (2). Dus als die hun zin niet krijgen lijkt mij dat een goede zaak - en aan iedereen die daar zo hard heeft over lopen loeien: een welgemaand "pak vast"!

Maar ook is het zo dat ik altijd veel plezier heb beleefd aan verhalen waarin het lelijke eendje, door iedereen wegehoond en misprezen, uiteindelijk een prachtige zwaan bleek te zijn. Ja, de hele wereld had ongelijk, maar dat belette ze niet zichzelf Heel Erg Serieus te nemen: daar heb ik altijd zo van gesmuld...

"Suddenly Frodo noticed that a strange-looking weather-beaten man sitting in the shadows near the wall, was also listening intently to the hobbit-talk. He had a tall tankard in front of him, and was smoking a long-stemmed pipe curiously carved. His legs were stretched out before him, showing high boots of supple leather that fitted him well, but had seen much wear and were now caked with mud. A travel-stained cloak of heavy dark-green cloth was drawn close about him, and in spite of the heat of the room he wore a hood that overshadowed his face; but the gleam of his eyes could be seen as he watched the hobbits."

(Tolkien, Lord of the Rings, Book I, chapter IX)
------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/06/europa-de-pannenkoek.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/07/rechts-en-toch-dom.html