Sommige mensen zijn in hun afkeer van overheidsoptreden echt fanatiek. Zo moet ik terugdenken aan een karikatuur over de huidige bankencrisis. Je ziet twee uitgemergelde figuren met een baard van veertien dagen door een woestijn kruipen met hun tong tot aan hun knieën. En daar zegt één van de twee met een boos gezicht: "geen sprake van dat we ons door overheidsoptreden zullen laten redden, laat ons liever bidden om regen".
En dat drukt de twijfels die sommige van mijn recente posts bij het discours van sommige mensen meegaven heel netjes uit. Want als het "domino effect" reëel is, dan gedragen al die mensen die met een serieus gezicht voorstellen de banken maar te laten falen zich zoals de twee in de cartoon. Misschien geloven die mensen wel echt in goddelijke instanties, maar even goed zijn ze absurd. Maar ik blijf de hele tijd erkennen: laat zien waarom al die vrees over "domino effect" onterecht is, en ik zal meteen mijn ongelijk inzien.
Intussen knaagt hier het wantrouwen dat allerlei mensen de redenering ongeveer als volgt laten gaan. (a) Overheidsoptreden is in alle omstandigheden en totaal los van enige invloed die de realiteit op onze opinies zou kunnen hebben verkeerd. (b) Als we dat zo uitdrukken dan is de kans niet alleen reëel dat andere mensen opmerken dat dat niet zeer snugger klinkt (omdat het naar een religieus dogma ruikt) maar dat (veel erger nog) we dat zelf zullen opmerken. En dus passen we per (c) de hele realiteit maar aan onze opinie aan, inclusief het laten verdwijnen van het "domino effect" alsof het er nooit geweest was.
Een beetje zoals die twee in de woestijn nog liever bidden voor reden dan erkennen dat er weinig hulp Gods te verwachten valt, want daaruit zou volgen dat de overheid helicopters moet sturen - en dàt kunnen we toch niet hebben, nietwaar?
En het is heus niet alleen het "domino effect" dat wordt herschreven. We zagen al passeren hoe er een gejammer opstijgt over de aandeelhouders van de banken die door de overheid worden uitgekocht. Maar ik ben zelf aandeelhouder van verschillende banken (oh, op "kleine spaarder niveau", hoor, maak je vooral geen illusies), en ik kan getuigen: wij aandeelhouders van banken hebben de laatste tijd zeer, zeer weinig winst gemaakt op onze aandelen. Verlies hebben wij gemaakt met heelder sloten rode inkt, in het bijzonder op de banken waar de overheid ons zogezegd is komen uitkopen...
En dus vraag ik me af: waar halen ze dat soort stoten vandaan? Waarom kramen ze dat soort dingen uit waar ze zelf, mits de allereerste les internationaal bankieren te verwerken, de fouten konden uithalen? En tot nader order - het moment waarop ze me overtuigen dat mijn vrees voor "domino effect" vrees voor een luchtspiegeling is - voel ik dat knagende wantrouwen dat ze dat doen omdat ze wel degelijk "marktfundamentalisten" zijn.
maandag 13 oktober 2008
zaterdag 11 oktober 2008
Wat leert de politieke filosofie van het creationisme?
Het boek Genesis zegt dat God de soorten heeft geschapen, en dat sindsdien de leden van de soorten zich voortplanten, "elk binnen hun soort". Maar als we dat toepassen op poedels (1) krijgen we aanzienlijke problemen. Wie "natuurlijke selectie" (2) begrijpt, en beseft dat artificiële selectie daar een bijzonder geval van is, weet dat er tussen pakweg 6,000 jaar geleden en nu een lange lijn is geweest die vertrekkend van wolven generatie per generatie tot honden is geëvolueerd, en binnen die honden zelfs tot poedels. Dus als je met Genesis aanneemt dat elke generatie opnieuw de individuen tot dezelfde soort behoorden, dan moet je concluderen dat poedels eigenlijk wolven zijn.
Terwijl, als je aanneemt dat woorden als "poedels", "wolven", en zelfs "soorten" alleen maar klanken zijn die we nogal willekeurig op bepaalde verschijnselen plakken, je onmogelijk kan zeggen hoeveel generaties geleden precies de jongste generatie geen "wolven" meer moesten heten, maar wel "honden". Maar je kan tenminste erkennen dat poedels geen wolven "zijn", en er toch van afstammen. Natuurlijk moet je dan ook concluderen dat Genesis het mis heeft.
Dat laatste is nu iets dat voor sommige mensen onmogelijk kan. Voor het gedraai en gekronkel dat je te zien krijgt wanneer je dit opmerkt zouden ze dan ook toegangsticketten moeten verkopen. Zomaar ineens is er de "soortgrens"! Zeker kunnen er binnen soorten verschuivingen optreden, zo vernemen we, maar die kunnen nooit "de soortgrens" doorbreken. Alleen, er is geen enkele reden om het bestaan van die "soortrens" aan te nemen (wel integendeel), en dus is die niets anders dan een pseudo-intellectuele projectie van een drogredenering naar de realiteit. En dat is jammer omdat er een hoop tijd en moeite verloren gaat om (vaak telkens en telkens opnieuw) het bestaan van die "soortgrens" te weerleggen.
Volgens mij heeft de politieke filosofie met soortgelijke verschijnselen af te rekenen. Een eenvoudig voorbeeld vinden we rond "racisme". Je kan zonder veel moeite een tabel maken die een verband toont tussen huidskleur en welvaart van een volk (3). Aangezien er een grote emotionele behoefte (denk terug aan het boek Genesis) bestaat om te denken dat blanken superieur zijn tegenover zwarten, zien veel mensen dat verband maar meteen als een causaal verband - en een theorie is geboren.
Alleen, behalve die grote behoefte is er helemaal geen reden om inderdaad een causaal verband aan te nemen: zoals je ook meteen merkt als het thema ergens weer eens actueel is. Desgevraagd krijg je altijd weer de tabel zelf voorgeschoteld, maar als je op zoek bent naar de oorzaak van een verschijnsel is alleen maar opnieuw aan het verschijnsel herinneren vanzelfsprekend niet goed genoeg. En dus kruipt er een hoop tijd en moeite in het blootleggen van drogredeneringen, die beter kon gebruikt kunnen worden om de werkelijke oorzaken van armoede en rijkdom op het spoor te komen.
En zo lijkt het me momenteel te zijn met de financiële crisis. Dom links zit zo wanhopig te wachten op de finale crisis van het kapitalisme dat je nauwelijks moet hopen dat ze zelfs maar zullen proberen de crisis op te lossen. Maar omdat dom links er al een tijdje impotent bijzit is het relevanter te kijken naar wat er gebeurt aan de andere kant van het spectrum, dat immers op het moment van schrijven in de VS aan de macht is.
Het dogma, vergelijkbaar met het boek Genesis voor de creationisten, is bij dom rechts dat overheidsoptreden zelfs nog verkeerd is als het alternatief is dat je jezelf terug naar de middeleeuwen bombardeert. Dus geloven ze dat we maar beter "de banken failliet kunnen laten gaan"... En zelfs nadat de regering Bush het één (1) keer geprobeerd heeft en er prompt een storm losbarstte dat zelfs Bush het onmiddellijk doorhad houden ze nog vol. (Dat laatste doet me ergens aan denken, maar ik weet niet meer zo direct wat...)
Hoe dan ook zitten we momenteel met een ontroerende eendracht, van luciede links over alles wat je maar in het centrum kan proppen via luciede (en delen van dom) rechts tot en met de regering Bush: er is dringend overheidsinterventie nodig, omdat het alternatief een INKZWART scenrario (4) is. Vanzelfsprekend pleiten luciede links, liberaal rechts en heel dat centrum - zoals nogal vanzelf spreekt - ervoor dat overheidsoptreden dan heel goed in de gaten te houden, zeer voorzichtig te zijn, zeker geen mislukte bankiers of onvoorzichtige beleggers uit te kopen... Je simpele gezond verstand is eigenlijk redelijk goed in staat zich in te beelden waar heel dat spectrum voor pleit.
Maar sommige mensen zijn blijkbaar zo bevreesd voor de erkenning dat overheidsoptreden nodig is - lees: dat de vrije markten het in hun eentje niet zullen oplossen - dat ze nog liever de boel laten imploderen dan dat dogma aan te tasten. Ik wil gerust sympathie hebben voor hun emotionele problemen. Maar ik ben niet bereid er de boel voor te laten imploderen. Net zomin ik bereid ben omwille van de emoties van de creationisten te verkondigen dat de Aarde plat is.
----------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/12/socratische-dialoog-met-poedels.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/05/nogmaals-natuurlijke-selectie.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/01/racisme-misdrijf-opinie-of-theorie.html
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/10/en-dan-nu-een-inktzwart-scenario.html
Terwijl, als je aanneemt dat woorden als "poedels", "wolven", en zelfs "soorten" alleen maar klanken zijn die we nogal willekeurig op bepaalde verschijnselen plakken, je onmogelijk kan zeggen hoeveel generaties geleden precies de jongste generatie geen "wolven" meer moesten heten, maar wel "honden". Maar je kan tenminste erkennen dat poedels geen wolven "zijn", en er toch van afstammen. Natuurlijk moet je dan ook concluderen dat Genesis het mis heeft.
Dat laatste is nu iets dat voor sommige mensen onmogelijk kan. Voor het gedraai en gekronkel dat je te zien krijgt wanneer je dit opmerkt zouden ze dan ook toegangsticketten moeten verkopen. Zomaar ineens is er de "soortgrens"! Zeker kunnen er binnen soorten verschuivingen optreden, zo vernemen we, maar die kunnen nooit "de soortgrens" doorbreken. Alleen, er is geen enkele reden om het bestaan van die "soortrens" aan te nemen (wel integendeel), en dus is die niets anders dan een pseudo-intellectuele projectie van een drogredenering naar de realiteit. En dat is jammer omdat er een hoop tijd en moeite verloren gaat om (vaak telkens en telkens opnieuw) het bestaan van die "soortgrens" te weerleggen.
Volgens mij heeft de politieke filosofie met soortgelijke verschijnselen af te rekenen. Een eenvoudig voorbeeld vinden we rond "racisme". Je kan zonder veel moeite een tabel maken die een verband toont tussen huidskleur en welvaart van een volk (3). Aangezien er een grote emotionele behoefte (denk terug aan het boek Genesis) bestaat om te denken dat blanken superieur zijn tegenover zwarten, zien veel mensen dat verband maar meteen als een causaal verband - en een theorie is geboren.
Alleen, behalve die grote behoefte is er helemaal geen reden om inderdaad een causaal verband aan te nemen: zoals je ook meteen merkt als het thema ergens weer eens actueel is. Desgevraagd krijg je altijd weer de tabel zelf voorgeschoteld, maar als je op zoek bent naar de oorzaak van een verschijnsel is alleen maar opnieuw aan het verschijnsel herinneren vanzelfsprekend niet goed genoeg. En dus kruipt er een hoop tijd en moeite in het blootleggen van drogredeneringen, die beter kon gebruikt kunnen worden om de werkelijke oorzaken van armoede en rijkdom op het spoor te komen.
En zo lijkt het me momenteel te zijn met de financiële crisis. Dom links zit zo wanhopig te wachten op de finale crisis van het kapitalisme dat je nauwelijks moet hopen dat ze zelfs maar zullen proberen de crisis op te lossen. Maar omdat dom links er al een tijdje impotent bijzit is het relevanter te kijken naar wat er gebeurt aan de andere kant van het spectrum, dat immers op het moment van schrijven in de VS aan de macht is.
Het dogma, vergelijkbaar met het boek Genesis voor de creationisten, is bij dom rechts dat overheidsoptreden zelfs nog verkeerd is als het alternatief is dat je jezelf terug naar de middeleeuwen bombardeert. Dus geloven ze dat we maar beter "de banken failliet kunnen laten gaan"... En zelfs nadat de regering Bush het één (1) keer geprobeerd heeft en er prompt een storm losbarstte dat zelfs Bush het onmiddellijk doorhad houden ze nog vol. (Dat laatste doet me ergens aan denken, maar ik weet niet meer zo direct wat...)
Hoe dan ook zitten we momenteel met een ontroerende eendracht, van luciede links over alles wat je maar in het centrum kan proppen via luciede (en delen van dom) rechts tot en met de regering Bush: er is dringend overheidsinterventie nodig, omdat het alternatief een INKZWART scenrario (4) is. Vanzelfsprekend pleiten luciede links, liberaal rechts en heel dat centrum - zoals nogal vanzelf spreekt - ervoor dat overheidsoptreden dan heel goed in de gaten te houden, zeer voorzichtig te zijn, zeker geen mislukte bankiers of onvoorzichtige beleggers uit te kopen... Je simpele gezond verstand is eigenlijk redelijk goed in staat zich in te beelden waar heel dat spectrum voor pleit.
Maar sommige mensen zijn blijkbaar zo bevreesd voor de erkenning dat overheidsoptreden nodig is - lees: dat de vrije markten het in hun eentje niet zullen oplossen - dat ze nog liever de boel laten imploderen dan dat dogma aan te tasten. Ik wil gerust sympathie hebben voor hun emotionele problemen. Maar ik ben niet bereid er de boel voor te laten imploderen. Net zomin ik bereid ben omwille van de emoties van de creationisten te verkondigen dat de Aarde plat is.
----------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/12/socratische-dialoog-met-poedels.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/05/nogmaals-natuurlijke-selectie.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/01/racisme-misdrijf-opinie-of-theorie.html
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/10/en-dan-nu-een-inktzwart-scenario.html
donderdag 9 oktober 2008
En dan nu... Een INKTZWART scenario!
Laat me van bij het begin zeggen, ik geloof er geen woord van.
Maar wat zou er zoal kunnen misgaan, als het werkelijk totaal in het honderd loopt? Het begint er dus (1) mee dat jij, met je rekening bij de kerngezonde bank ABC, ontdekt dat ABC tegoeden had van DEF, die een betaling verwacht van GHI (enz. enz.) tot blijkt dat UVW een grote som geld niet terugkrijgt van XYZ. Ineens wil niemand UVW de sommen voorschieten die ze zelf nodig hebben om RST te betalen (vermits ze die van XYZ alvast niet meer terugkrijgen) uit schrik die sommen nooit meer terug te zien, zodat RST ook zonder valt, hetgeen OPQ in moeilijkheden brengt...
... En toen je je kerngezonde bank ABC vroeg om de electriciteitsrekening te betalen aan een bedrijf bij bank 123 accepteerde 123 de fondsen niet omdat ze die dan hadden moeten voorschieten, en de vrees voor wanbetaling door DEF aan ABC maakte dat ze het niet vertrouwden dat voorschot ooit terug te zien. En floep! Zomaar ineens! Aangezien een heel groot deel van het "geld" bestaat uit bankoperaties, en alle bankoperaties allemaal tegelijk uitdoven... is het alsof van het ene moment op het andere al het geld uit de wereld, op enkele zeer schaarse kruimels na, zomaar wordt weggetoverd!
Dat blijft niet lang beperkt tot jij die in gebreke blijft tegenover je electriciteitsleverancier. In een theoretisch zwartste scenario gebeuren er quasi helemaal geen transacties meer, aangezien er geen middelen meer zijn om ze te betalen. De bakker heeft geen meel kunnen kopen om brood te bakken, de electriciteitsmaatschappij heeft geen geld om petroleum te kopen of salarissen te betalen, en dus kunnen ze geen electriciteit leveren, die de mensen trouwens toch niet kunnen betalen, want al het geld was zomaar ineens weggetoverd.
Dat geeft het soort scenario's waarin de wereld werkelijk stilstaat, en mensen beginnen te verhongeren. Nadat er eerst een periode is geweest waarin de warenhuizen zijn geplunderd, alsook de velden, welteverstaan. Je denkt misschien dat je wat goudstukken in een sok hebt zitten en dat je het daarmee een tijdje uitzingt. Maar als de velden en warenhuizen zijn leeggeplunderd en de bakker geen meel heeft kunnen kopen om brood te bakken - wat is je goud dan meer waard dan het goud van iemand die gevangen in een put op een kist vol zit te verhongeren?
Maar zelfs in mijn zwartgalligste momenten geloof ik niet dat het zo ver zou komen. Laat me trouwens signaleren dat ik laatst een postje heb geplaatst waarin ik juist geld aan het zetten was op veel optimistischer ideeën (2). Maar het is wel eens interessant om je af te vragen wat er zou gebeuren...
Om te beginnen denk ik dat de overheid geld zou drukken. Dat is taboe in onze liberale middens, maar vergeet niet, er is juist een enorme hoeveelheid geld (in de vorm van bankdeposito's) zomaar ineens verdwenen - dus waarom niet? Ook is een middel met onaangename nevenwerkingen nog altijd beter dan de patiënt laten overlijden. Met dat geld zouden ambtenaren betaald worden die toch nog rekeningen zouden kunnen betalen, zodat er toch nog leveranciers zijn die grondstoffen kunnen aankopen... Even aannemend dat die ambtenaren ook nog nuttig werk zouden doen - en de boel ligt toch niet helemààl plat.
Op het eerste zicht denk ik dat vastgoed helemaal geen bescherming biedt. Als er geen geld is om het te kopen zullen de prijzen crashen om er de appels en eieren bij te doen verbleken. Er is trouwens ook geen geld om het te huren - behalve dan enkele ambtenaren die het gedrukte geld van de overheid in handen kregen: maar een bescheiden begin is beter dan niets. Een uitzondering op dat vastgoed lijkt me overigens de grootgrondbezitter wiens velden beplant zijn met oogstrijpe gewassen, en waar de kippen en varkens over de erven lopen. Natuurlijk zal onze grootgrondbezitter een stevig uit de kluiten gewassen familie nodig hebben om dat allemaal te beschermen, maar toch... Als hij op het idee komt een privélegertje aan te werven die hij betaalt in patatjes, dan zijn er alweer een paar gezinnen die niet van honger hoeven om te komen.
Ook merkte iemand ergens (ik vermoed dat het in één van de draden van LVB zal geweest zijn, maar ik weet het echt niet meer) op dat je al snel een ruilhandel zou zien ontstaan. De kapper knipt haren, en de dokter luistert naar "ààààààà..." in ruil voor worteltjes uit de hof van de buur of een paar eieren van twee huizen verder.
OK, ik geef toe dat als de activiteit zou beperkt blijven tot wat ik kan verzinnen we inderdaad nog niet veel verder dan de middeleeuwen zouden raken. Maar het is misschien eens goed te proberen wat we ons zoal bij dat soort wereld kunnen inbeelden. Sta me toe nogmaals te wijzen op de post in voetnoot (2), waar ik vertel dat ik (letterlijk) mijn geld zet op herstel...
---------------------------------
UPDATE: uit de Tijd: "IJslandse kronen wisselen kan intussen niet meer. Aangezien er geen IJslandse banken meer zijn om valutatransacties te clearen, is er ook geen handel (...)".
See?
------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/domino-effect-zie-ik-nu-iets-over-het.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/10/middelen.html
Maar wat zou er zoal kunnen misgaan, als het werkelijk totaal in het honderd loopt? Het begint er dus (1) mee dat jij, met je rekening bij de kerngezonde bank ABC, ontdekt dat ABC tegoeden had van DEF, die een betaling verwacht van GHI (enz. enz.) tot blijkt dat UVW een grote som geld niet terugkrijgt van XYZ. Ineens wil niemand UVW de sommen voorschieten die ze zelf nodig hebben om RST te betalen (vermits ze die van XYZ alvast niet meer terugkrijgen) uit schrik die sommen nooit meer terug te zien, zodat RST ook zonder valt, hetgeen OPQ in moeilijkheden brengt...
... En toen je je kerngezonde bank ABC vroeg om de electriciteitsrekening te betalen aan een bedrijf bij bank 123 accepteerde 123 de fondsen niet omdat ze die dan hadden moeten voorschieten, en de vrees voor wanbetaling door DEF aan ABC maakte dat ze het niet vertrouwden dat voorschot ooit terug te zien. En floep! Zomaar ineens! Aangezien een heel groot deel van het "geld" bestaat uit bankoperaties, en alle bankoperaties allemaal tegelijk uitdoven... is het alsof van het ene moment op het andere al het geld uit de wereld, op enkele zeer schaarse kruimels na, zomaar wordt weggetoverd!
Dat blijft niet lang beperkt tot jij die in gebreke blijft tegenover je electriciteitsleverancier. In een theoretisch zwartste scenario gebeuren er quasi helemaal geen transacties meer, aangezien er geen middelen meer zijn om ze te betalen. De bakker heeft geen meel kunnen kopen om brood te bakken, de electriciteitsmaatschappij heeft geen geld om petroleum te kopen of salarissen te betalen, en dus kunnen ze geen electriciteit leveren, die de mensen trouwens toch niet kunnen betalen, want al het geld was zomaar ineens weggetoverd.
Dat geeft het soort scenario's waarin de wereld werkelijk stilstaat, en mensen beginnen te verhongeren. Nadat er eerst een periode is geweest waarin de warenhuizen zijn geplunderd, alsook de velden, welteverstaan. Je denkt misschien dat je wat goudstukken in een sok hebt zitten en dat je het daarmee een tijdje uitzingt. Maar als de velden en warenhuizen zijn leeggeplunderd en de bakker geen meel heeft kunnen kopen om brood te bakken - wat is je goud dan meer waard dan het goud van iemand die gevangen in een put op een kist vol zit te verhongeren?
Maar zelfs in mijn zwartgalligste momenten geloof ik niet dat het zo ver zou komen. Laat me trouwens signaleren dat ik laatst een postje heb geplaatst waarin ik juist geld aan het zetten was op veel optimistischer ideeën (2). Maar het is wel eens interessant om je af te vragen wat er zou gebeuren...
Om te beginnen denk ik dat de overheid geld zou drukken. Dat is taboe in onze liberale middens, maar vergeet niet, er is juist een enorme hoeveelheid geld (in de vorm van bankdeposito's) zomaar ineens verdwenen - dus waarom niet? Ook is een middel met onaangename nevenwerkingen nog altijd beter dan de patiënt laten overlijden. Met dat geld zouden ambtenaren betaald worden die toch nog rekeningen zouden kunnen betalen, zodat er toch nog leveranciers zijn die grondstoffen kunnen aankopen... Even aannemend dat die ambtenaren ook nog nuttig werk zouden doen - en de boel ligt toch niet helemààl plat.
Op het eerste zicht denk ik dat vastgoed helemaal geen bescherming biedt. Als er geen geld is om het te kopen zullen de prijzen crashen om er de appels en eieren bij te doen verbleken. Er is trouwens ook geen geld om het te huren - behalve dan enkele ambtenaren die het gedrukte geld van de overheid in handen kregen: maar een bescheiden begin is beter dan niets. Een uitzondering op dat vastgoed lijkt me overigens de grootgrondbezitter wiens velden beplant zijn met oogstrijpe gewassen, en waar de kippen en varkens over de erven lopen. Natuurlijk zal onze grootgrondbezitter een stevig uit de kluiten gewassen familie nodig hebben om dat allemaal te beschermen, maar toch... Als hij op het idee komt een privélegertje aan te werven die hij betaalt in patatjes, dan zijn er alweer een paar gezinnen die niet van honger hoeven om te komen.
Ook merkte iemand ergens (ik vermoed dat het in één van de draden van LVB zal geweest zijn, maar ik weet het echt niet meer) op dat je al snel een ruilhandel zou zien ontstaan. De kapper knipt haren, en de dokter luistert naar "ààààààà..." in ruil voor worteltjes uit de hof van de buur of een paar eieren van twee huizen verder.
OK, ik geef toe dat als de activiteit zou beperkt blijven tot wat ik kan verzinnen we inderdaad nog niet veel verder dan de middeleeuwen zouden raken. Maar het is misschien eens goed te proberen wat we ons zoal bij dat soort wereld kunnen inbeelden. Sta me toe nogmaals te wijzen op de post in voetnoot (2), waar ik vertel dat ik (letterlijk) mijn geld zet op herstel...
---------------------------------
UPDATE: uit de Tijd: "IJslandse kronen wisselen kan intussen niet meer. Aangezien er geen IJslandse banken meer zijn om valutatransacties te clearen, is er ook geen handel (...)".
See?
------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/domino-effect-zie-ik-nu-iets-over-het.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/10/middelen.html
woensdag 8 oktober 2008
De Financiële Tsunami en de Struisvogelpolitiek
Er zijn twee (en slechts twee) soorten "analyses" over hoe het nu verder moet met de financiële crisis: luciede gekakel en dom gekakel. Luciede gekakel herken je aan de vorm “er is niemand die het weet maar ik zou willen opmerken dat…”. Dom gekakel herken je aan varianten op het thema “zoals ik altijd heb gezegd (…) en bijgevolg is de oplossing (…) en wanneer gaan de anderen dat nu eindelijk doorhebben”. Maar meer dan gekakel is er helaas niet; zoals de grootste specialist in hydrologie niet veel kan zeggen als hij de tsunami op zich ziet afkomen.
Eén van de dingen die ik probeer op “luciede gekakel” niveau te brengen is het concept “domino effect” (1). De vraag die ik stelde luidt: “zie ik iets over het hoofd?”, gevolgd door een vrij gedetailleerd verhaal waarop iedereen iets mocht antwoorden. In de mate dat je niet echt een antwoord vindt stel ik voor dat je minstens rekening houdt met wat daar staat.
Het is van (zeer, zeer groot) belang voor discussies die woeden tot in de Amerikaanse regering, maar ook op blogs zoals bij LVB (2). Tegenover “domino effect” staat het discours dat we de banken met foute investeringen en dus insolvabele balansen maar failliet moeten laten gaan. Daar wil ik, steeds op het niveau van “luciede gekakel” (“correct me if I’m wrong”) het volgende beeld bij meegeven.
Als je kijkt naar een sector als, pakweg, de staalindustrie, dan kan je die zien als een vloot van individuele schepen die allemaal varen op de stroom van de (staal)economie. Als er zijn die hebben geïnvesteerd in de technologie van het verleden en daarom op de fles gaan is dat heel erg voor werknemers, beleggers, leveranciers, en de rest. Maar, zegt de (IMHO onberispelijke) economische theorie, als je dan belastinggeld gebruikt om die te beschermen, dan beloon je foute economische beslissingen en eindig je met een productie apparaat dat de producten van het verleden maakt: een slabakkende economie.
Dus laten “we” die ondernemingen zinken, en de resterende 95% van de vloot vaart verder met een moderne, efficiënte productie, waarover de mensen zo tevreden zijn dat ze er hun geld voor willen betalen. En desnoods, als het bijvoorbeeld over producenten van middeleeuwse kanonskogels gaat, gaat heel de industrie voor de bijl, omdat we nu eenmaal niet willen dat veel mensen middeleeuwse kanonskogels produceren.
Per analogie willen de aanhangers van “laat de insolvabele banken failliet gaan” met de gezonde banken verder varen, en zo het systeem weer rechttrekken. Mijn probleem is dat zonder antwoord op de “domino effect” vraag het “vlootbeeld” fout is. Veel meer dan een vloot individuele schepen maakt “domino effect” van de banksector één enkel schip met diverse compartimenten. Waar het desnoods mogelijk is om een brandende kist of reddingsloep overboord te smijten is het niet mogelijk om een heel compartiment van een schip af te zagen en verder te varen alsof er niets aan de hand is. Het is voor iedereen: pompen of verzuipen.
Maar zolang mensen eerder in termen van een vloot dan van een schip denken is het niet moeilijk dat ze dat “verzuipen” niet erg serieus nemen. En dan zie je ze met een uitgestreken gezicht beweren dat ze “domino effect” héél goed begrepen hebben en met een verschil van nauwelijks twee zinnen moeten ze komen vragen “hoe solvabele banken een liquiditeitsprobleem zouden kunnen hebben”.
Tja.
Steeds op het niveau van “luciede gekakel” wil ik suggereren dat dat “verzuipen” heel reëel is, en veel, veel erger dan wat veel mensen zich daarbij lijken voor te stellen. Als er na een fatsoenlijk “domino effect” helemaal géén banken meer over zijn (het is één enkel schip, remember?) – waarmee beelden ze zich in dat ze hun rekeningen gaan betalen? Als ze denken een hoop euro’s cash te hebben afgehaald – waarmee denken ze dat de bakker die zijn rekeningen niet heeft kunnen betalen hun brood zal bakken? Als je werknemer bent van een bedrijf – waarmee denken ze dat dat bedrijf je salaris zal betalen? Vooropgesteld dat ze nog iets kunnen verdienen aan producten waarvoor ze ofwel geen grondstoffen kunnen kopen, ofwel geen klanten kunnen vinden die de producten kunnen kopen. En de staat, hoe zal die pensioenen, salarissen en uitkeringen betalen als er geen bankrekeningen zijn?
Enzovoort.
Pas wanneer we dat goed en wel laten doordringen zijn we gewapend om een oordeel te vellen over “het geld dat de belastingbetaler moet ophoesten” en si en la. Niemand ontkent dat dat heel erg is. Niemand ontkent dat we geen banken moeten uitbetalen om gigafouten te maken. Maar een hoop mensen, van de regering Bush tot Paul Krugman, denkt dat de belastingbetaler wel beter af is als hij moet betalen om tenminste de middeleeuwen af te wenden, dan wanneer hij om redenen van ideologische zuiverheid alsnog die middeleeuwen wordt in gebombardeerd.
Op dat moment komt er meestal iets dat voorspellingen over “Armageddon” alleen maar paniekzaaierij zijn. Maar als ze niet kunnen antwoorden op “domino effect” kunnen ze ook niet antwoorden op de bedenking dat het niet volstaat iets “paniekzaaierij” te noemen om er ook “paniekzaaierij” van te maken.
Sommige mensen zitten zo wanhopig te wachten op een gelijk dat ze al twee eeuwen nooit hebben kunnen halen (“het kapitalisme eindigt onvermijdelijk met een crisis”; resp. “het is allemaal de schuld van overheidsinterventie”) dat ze nog liever het hele schip laten zinken dan de kans te laten glippen om dat gelijk eindelijk te halen. En ik zou het van mijn kant jammer vinden als we om ideologische redenen een zichtbaar aanstormende tsunami als “paniekzaaierij” zouden afdoen. De technische term, denk ik, is “struisvogelpolitiek”.
------------------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/domino-effect-zie-ik-nu-iets-over-het.html
(2) http://lvb.net/item/6609
Eén van de dingen die ik probeer op “luciede gekakel” niveau te brengen is het concept “domino effect” (1). De vraag die ik stelde luidt: “zie ik iets over het hoofd?”, gevolgd door een vrij gedetailleerd verhaal waarop iedereen iets mocht antwoorden. In de mate dat je niet echt een antwoord vindt stel ik voor dat je minstens rekening houdt met wat daar staat.
Het is van (zeer, zeer groot) belang voor discussies die woeden tot in de Amerikaanse regering, maar ook op blogs zoals bij LVB (2). Tegenover “domino effect” staat het discours dat we de banken met foute investeringen en dus insolvabele balansen maar failliet moeten laten gaan. Daar wil ik, steeds op het niveau van “luciede gekakel” (“correct me if I’m wrong”) het volgende beeld bij meegeven.
Als je kijkt naar een sector als, pakweg, de staalindustrie, dan kan je die zien als een vloot van individuele schepen die allemaal varen op de stroom van de (staal)economie. Als er zijn die hebben geïnvesteerd in de technologie van het verleden en daarom op de fles gaan is dat heel erg voor werknemers, beleggers, leveranciers, en de rest. Maar, zegt de (IMHO onberispelijke) economische theorie, als je dan belastinggeld gebruikt om die te beschermen, dan beloon je foute economische beslissingen en eindig je met een productie apparaat dat de producten van het verleden maakt: een slabakkende economie.
Dus laten “we” die ondernemingen zinken, en de resterende 95% van de vloot vaart verder met een moderne, efficiënte productie, waarover de mensen zo tevreden zijn dat ze er hun geld voor willen betalen. En desnoods, als het bijvoorbeeld over producenten van middeleeuwse kanonskogels gaat, gaat heel de industrie voor de bijl, omdat we nu eenmaal niet willen dat veel mensen middeleeuwse kanonskogels produceren.
Per analogie willen de aanhangers van “laat de insolvabele banken failliet gaan” met de gezonde banken verder varen, en zo het systeem weer rechttrekken. Mijn probleem is dat zonder antwoord op de “domino effect” vraag het “vlootbeeld” fout is. Veel meer dan een vloot individuele schepen maakt “domino effect” van de banksector één enkel schip met diverse compartimenten. Waar het desnoods mogelijk is om een brandende kist of reddingsloep overboord te smijten is het niet mogelijk om een heel compartiment van een schip af te zagen en verder te varen alsof er niets aan de hand is. Het is voor iedereen: pompen of verzuipen.
Maar zolang mensen eerder in termen van een vloot dan van een schip denken is het niet moeilijk dat ze dat “verzuipen” niet erg serieus nemen. En dan zie je ze met een uitgestreken gezicht beweren dat ze “domino effect” héél goed begrepen hebben en met een verschil van nauwelijks twee zinnen moeten ze komen vragen “hoe solvabele banken een liquiditeitsprobleem zouden kunnen hebben”.
Tja.
Steeds op het niveau van “luciede gekakel” wil ik suggereren dat dat “verzuipen” heel reëel is, en veel, veel erger dan wat veel mensen zich daarbij lijken voor te stellen. Als er na een fatsoenlijk “domino effect” helemaal géén banken meer over zijn (het is één enkel schip, remember?) – waarmee beelden ze zich in dat ze hun rekeningen gaan betalen? Als ze denken een hoop euro’s cash te hebben afgehaald – waarmee denken ze dat de bakker die zijn rekeningen niet heeft kunnen betalen hun brood zal bakken? Als je werknemer bent van een bedrijf – waarmee denken ze dat dat bedrijf je salaris zal betalen? Vooropgesteld dat ze nog iets kunnen verdienen aan producten waarvoor ze ofwel geen grondstoffen kunnen kopen, ofwel geen klanten kunnen vinden die de producten kunnen kopen. En de staat, hoe zal die pensioenen, salarissen en uitkeringen betalen als er geen bankrekeningen zijn?
Enzovoort.
Pas wanneer we dat goed en wel laten doordringen zijn we gewapend om een oordeel te vellen over “het geld dat de belastingbetaler moet ophoesten” en si en la. Niemand ontkent dat dat heel erg is. Niemand ontkent dat we geen banken moeten uitbetalen om gigafouten te maken. Maar een hoop mensen, van de regering Bush tot Paul Krugman, denkt dat de belastingbetaler wel beter af is als hij moet betalen om tenminste de middeleeuwen af te wenden, dan wanneer hij om redenen van ideologische zuiverheid alsnog die middeleeuwen wordt in gebombardeerd.
Op dat moment komt er meestal iets dat voorspellingen over “Armageddon” alleen maar paniekzaaierij zijn. Maar als ze niet kunnen antwoorden op “domino effect” kunnen ze ook niet antwoorden op de bedenking dat het niet volstaat iets “paniekzaaierij” te noemen om er ook “paniekzaaierij” van te maken.
Sommige mensen zitten zo wanhopig te wachten op een gelijk dat ze al twee eeuwen nooit hebben kunnen halen (“het kapitalisme eindigt onvermijdelijk met een crisis”; resp. “het is allemaal de schuld van overheidsinterventie”) dat ze nog liever het hele schip laten zinken dan de kans te laten glippen om dat gelijk eindelijk te halen. En ik zou het van mijn kant jammer vinden als we om ideologische redenen een zichtbaar aanstormende tsunami als “paniekzaaierij” zouden afdoen. De technische term, denk ik, is “struisvogelpolitiek”.
------------------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/domino-effect-zie-ik-nu-iets-over-het.html
(2) http://lvb.net/item/6609
dinsdag 7 oktober 2008
Zin en Onzin van de debatten
Vanavond, lokale tijd, volgt er een tweede debat tussen de kandidaten voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen, Obama en McCain. Op een paar kleine nieuwsberichten uit de financiële wereld na staan de kranten en websites er vol mee. En zoals gewoonlijk is de spektakelwaarde zeer groot.
Maar het eigenlijk belang is minimaal. We worden natuurlijk gebombardeerd met berichten over hoe Kennedy won tegen Nixon, gebaseerd op debatten (anders verkoop je veel minder artikels over het onderwerp, of wat dacht je?), maar dat is (a) maar ten dele waar, en (b) iets dat de hedendaagse campagnes ook weten. En dus gaan er gigantische inspanningen naar het vermijden van de soort fouten die er in die dagen nog gebeurden, zodat de debatten practisch even goed niet gehouden konden worden.
Zoals je kan zien aan het feit dat vier jaar geleden Kerry nogal duidelijk de debatten won, maar toch de verkiezing verloor. En als hij had gewonnen had iedereen gezegd dat het door precies deelfde debatten kwam, waarmee hij in werkelijkheid verloor.
Niet teveel van wakker liggen, dus. Laten we nog eens een kijkje nemen op de site waarover ik het eerder had:
http://www.electoral-vote.com/
En in het bijzonder de grafiek:
http://www.electoral-vote.com/evp2008/Pres/ec_graph-2008.html
Gegeven dat gebeurtenissen zich met enkele dagen vertraging in bewegingen vertalen is de consensus dat Obama de wind in de zeilen heeft omdat de economie nu zwaar op het voorplan zit, en dat komt McCain niet ten goede. Ik weet het niet: daarvoor ken ik er lang niet genoeg van; het zal wel, zeker? Interessanter is dat Obama weer zwaar op kop ligt. Wat je volgens mij te zien krijgt is dat de twee partijen kort na hun conventie een "bounce" krijgen, die een paar weken later weer verdwijnt: eigenlijk zoals voorspeld door alle kenners van het onderwerp. Vanaf dan gaat het om de vraag hoe het publiek reageert op de naderende verkiezingen, in combinatie met de concrete gebeurtenissen. Momenteel lijkt het er op dat het publiek daarop reageert door voor Obama te kiezen. En behoudens zéér onverwachte gebeurtenissen zal het niet het strikt georchestreerde gebeuren van deze nacht (onze tijd) zijn dat daar veel verandering in zal brengen.
Maar het eigenlijk belang is minimaal. We worden natuurlijk gebombardeerd met berichten over hoe Kennedy won tegen Nixon, gebaseerd op debatten (anders verkoop je veel minder artikels over het onderwerp, of wat dacht je?), maar dat is (a) maar ten dele waar, en (b) iets dat de hedendaagse campagnes ook weten. En dus gaan er gigantische inspanningen naar het vermijden van de soort fouten die er in die dagen nog gebeurden, zodat de debatten practisch even goed niet gehouden konden worden.
Zoals je kan zien aan het feit dat vier jaar geleden Kerry nogal duidelijk de debatten won, maar toch de verkiezing verloor. En als hij had gewonnen had iedereen gezegd dat het door precies deelfde debatten kwam, waarmee hij in werkelijkheid verloor.
Niet teveel van wakker liggen, dus. Laten we nog eens een kijkje nemen op de site waarover ik het eerder had:
http://www.electoral-vote.com/
En in het bijzonder de grafiek:
http://www.electoral-vote.com/evp2008/Pres/ec_graph-2008.html
Gegeven dat gebeurtenissen zich met enkele dagen vertraging in bewegingen vertalen is de consensus dat Obama de wind in de zeilen heeft omdat de economie nu zwaar op het voorplan zit, en dat komt McCain niet ten goede. Ik weet het niet: daarvoor ken ik er lang niet genoeg van; het zal wel, zeker? Interessanter is dat Obama weer zwaar op kop ligt. Wat je volgens mij te zien krijgt is dat de twee partijen kort na hun conventie een "bounce" krijgen, die een paar weken later weer verdwijnt: eigenlijk zoals voorspeld door alle kenners van het onderwerp. Vanaf dan gaat het om de vraag hoe het publiek reageert op de naderende verkiezingen, in combinatie met de concrete gebeurtenissen. Momenteel lijkt het er op dat het publiek daarop reageert door voor Obama te kiezen. En behoudens zéér onverwachte gebeurtenissen zal het niet het strikt georchestreerde gebeuren van deze nacht (onze tijd) zijn dat daar veel verandering in zal brengen.
maandag 6 oktober 2008
Grote Klaas en Kleine Klaas
Heel lang geleden toen de dieren nog spraken vertelde een bevriende jongedame me dat ze het sprookje Van de Kleine Zeemeermin van Anderssen altijd zo prachtig had gevonden. Tranen met tuiten had ze gehuild! Dat vond ik vreemd genoeg om het ook eens te lezen, en toen begon ik het pas echt vreemd te vinden. Maar het verslag daarvan staat al op een andere plaats op het internet:
http://users.skynet.be/koen.robeys/pages/zeemeermin.html
Nu moet je weten dat er destijds een echte filosoof was die bij het zien van mijn analyse werkelijk boos werd – terwijl ik toch tot de dag van vandaag volhoud dat je stekeblind moet zijn om de Freudiaanse symboliek die ik beschreef niet te zien. Maar misschien bevestig ik daarmee alleen maar de diagnose van die echte filosoof, die verklaarde dat ikzelf de naam filosoof niet waard was.
Hoe dan ook, ineens schiet me te binnen dat ik ooit soortgelijke dingen bedacht rond een ander sprookje van Anderssen, namelijk Grote Klaas en Kleine Klaas. Daaruit copiëer ik de volgende twee fragmenten:
“Er stond een grote tafel gedekt met wijn en vlees en overheerlijke vis. De boerin en de koster zaten aan tafel en verder helemaal niemand. Ze schonk zijn glas vol en hij viel meteen op de vis aan, want daar hield hij van.”
Dus, de boerin en de koster maken het gezellig en even later komt het tweede fragment:
“Toen hoorde hij dat er op de landweg iemand kwam aanrijden, op weg naar het huis. Het was de man van de boerin, die thuiskwam. Dat was een beste man, maar hij had een eigenaardige ziekte: hij kon er niet tegen om kosters te zien. Als hij een koster onder ogen kreeg, werd hij woedend. De koster was dan ook bij de vrouw op bezoek gekomen omdat hij wist dat haar man niet thuis was, en die goede vrouw had hem het lekkerste voorgezet dat ze in huis had. Toen ze de man hoorden aankomen schrokken ze erg, en de vrouw vroeg de koster in een grote lege kist te kruipen die in de hoek stond. Hij deed dat, want hij wist immers dat die arme man niet tegen kosters kon. De vrouw verstopte vlug al het lekkere eten en de wijn in haar bakoven. want als de man dat zag zou hij vast vragen wat dat te betekenen had.”
Nu kan het aan mij liggen, maar ik heb het gevoel dat ik hier een hoop symptomen (thuiskomende man, opschrikkende echtgenote plus bezoeker, bezoeker kruipt vlug in een kast en echtgenote ruimt vlug alle sporen af) al eerder heb gehoord. En ja, de context zag er heel anders uit, en alweer lijkt me dat Freud niet ver weg is.
Maar misschien ben ik alleen maar een verwrongen geest die er in slaagt in de mooiste en zuiverste sprookjes laaghartige motieven te vinden.
http://users.skynet.be/koen.robeys/pages/zeemeermin.html
Nu moet je weten dat er destijds een echte filosoof was die bij het zien van mijn analyse werkelijk boos werd – terwijl ik toch tot de dag van vandaag volhoud dat je stekeblind moet zijn om de Freudiaanse symboliek die ik beschreef niet te zien. Maar misschien bevestig ik daarmee alleen maar de diagnose van die echte filosoof, die verklaarde dat ikzelf de naam filosoof niet waard was.
Hoe dan ook, ineens schiet me te binnen dat ik ooit soortgelijke dingen bedacht rond een ander sprookje van Anderssen, namelijk Grote Klaas en Kleine Klaas. Daaruit copiëer ik de volgende twee fragmenten:
“Er stond een grote tafel gedekt met wijn en vlees en overheerlijke vis. De boerin en de koster zaten aan tafel en verder helemaal niemand. Ze schonk zijn glas vol en hij viel meteen op de vis aan, want daar hield hij van.”
Dus, de boerin en de koster maken het gezellig en even later komt het tweede fragment:
“Toen hoorde hij dat er op de landweg iemand kwam aanrijden, op weg naar het huis. Het was de man van de boerin, die thuiskwam. Dat was een beste man, maar hij had een eigenaardige ziekte: hij kon er niet tegen om kosters te zien. Als hij een koster onder ogen kreeg, werd hij woedend. De koster was dan ook bij de vrouw op bezoek gekomen omdat hij wist dat haar man niet thuis was, en die goede vrouw had hem het lekkerste voorgezet dat ze in huis had. Toen ze de man hoorden aankomen schrokken ze erg, en de vrouw vroeg de koster in een grote lege kist te kruipen die in de hoek stond. Hij deed dat, want hij wist immers dat die arme man niet tegen kosters kon. De vrouw verstopte vlug al het lekkere eten en de wijn in haar bakoven. want als de man dat zag zou hij vast vragen wat dat te betekenen had.”
Nu kan het aan mij liggen, maar ik heb het gevoel dat ik hier een hoop symptomen (thuiskomende man, opschrikkende echtgenote plus bezoeker, bezoeker kruipt vlug in een kast en echtgenote ruimt vlug alle sporen af) al eerder heb gehoord. En ja, de context zag er heel anders uit, en alweer lijkt me dat Freud niet ver weg is.
Maar misschien ben ik alleen maar een verwrongen geest die er in slaagt in de mooiste en zuiverste sprookjes laaghartige motieven te vinden.
vrijdag 3 oktober 2008
Waren Karl Popper en Friedrich Hayek “links”?
Er zijn verschillende stellingen waarmee ik me al de woede – zeg gerust: razernij – van dom rechts op de hals heb gehaald. Als ik het feit dat Bush beweert dat er een verband was tussen 9/11 en de Irakoorlog onvoldoende vind om te maken dat er ook werkelijk een verband is – het dak komt naar beneden. Toen ik ooit herinnerde aan een zeer simpele historische realiteit, namelijk dat in het jaar 1,000 AD de Islam een hoogstaande beschaving droeg terwijl Europa was teruggevallen tot quasi-barbarij – het werd de gelegenheid waarin ik de uitdrukking “loeien en schelden” aan de uitdrukking “dom rechts” begon te koppelen (1).
De twee stellingen waarover ik het hier wil hebben zijn respectievelijk dat het absurd is om Hitler “links” te noemen (2) en verder dat het Marxisme - zeg maar “het internationaal-socialisme” – in tegenstelling tot het nationaal-socialisme een humanitaire (maar daarom niet minder mislukte) ideologie was. Over die twee is niet alleen dom rechts zwaar gevallen (3). Wat ik dan ook al geregeld heb gedaan is tonen dat mijn beweringen niet zomaar een persoonlijke opinie zijn, waarmee ik alleen maar de zoveelste “spreekbuis van links” ben die de slachtingen van het communisme wil goedpraten. Zo toonde de “Was Hitler Links” post met citaten van Fiedrich Hayek dat de pogingen om die bewering aan Hayek toe te schrijven een hopeloos geval van verdraaiing was, zodat er niet veel meer dan een lege kreet overbleef. En laat ik nu in Popper zitten bladeren en enkele fragmenten terugvinden over de “humanitaire Marxistische ideologie” in... The Open Society and its Enemies! De bijbel van Reagan en Thatcher!
Kijk hier, Popper, OSE II chapter 13:
“It is tempting to dwell upon the similarities between Marxism, the Hegelian left-wing, and its fascist counterpart. Yet it would be utterly unfair to overlook the difference between them. Although their intellectual origin is nearly identical, there can be no doubt of the humanitarian impulse of Marxism. Moreover, in contrast to the Hegelians of the right-wing, Marx made an honest attempt to apply rational methods to the most urgent problems of social life.”
Je ziet: Popper laat uit het Hegelianisme twee stromingen vertrekken: De linkerzijde (zie je het staan? Zie je het staan?) is die van het Marxisme en de fascistische zijde is “its counterpart”; een beetje verder “of the right-wing”. Dus, vrienden en vijanden, je vindt géén steun bij Hayek voor het “Hitler is links” gekreet en je vindt die steun ook niet bij Popper; wel integendeel. Ik twijfel er niet aan dat je die steun wel bij de auteurs van dom rechts vindt, maar niet, NIET, N – I - E – T, bij auteurs van luciede, liberaal rechts als Popper en Hayek.
Maar het staat iedereen nog altijd vrij zijn kamp te kiezen, natuurlijk, daar niet van.
Mar laat ik nog een stap verder gaan, Popper, OSE II chapter 24
“Marx was a rationalist. With Socrates, and with Kant, he believed in human reason as the basis of the unity of mankind. But his doctrine that our opinions are determined by class interest hastened the decline of this belief. Like Hegel’s doctrine that our ideas are determined by national interests and traditions, Marx’s doctrine tended to undermine the rationalist belief in reason. Thus threatened both from the right and from the left, a rationalist attitude to social and economic questions could hardly resist when historicist prophecy and oracular irrationalism made a frontal attack on it.”
Dus het Marxisme is niet alleen een humanitaire, maar ook een rationalistische filosofie, met de groeten van “de bijbel van Reagan en Thatcher”! Het heeft voor ons, “Hayek-liberalen” (als ik mezelf even zo mag noemen) wel iets ironisch Popper te zien beschrijven hoe een rationalistisch, humanitaristisch denken aan zijn eigen contradicties is tenonder gegaan, maar goed, dat tenondergaan was te tragisch (zeg gerust: te wreed) om er nog erg om te kunnen lachen. Intussen komen we dicht bij Friedrich Hayek, wiens Road to Serfdom dat thema vaak behandelde. Als iemand me een euro belooft voor elk citaat waarin Hayek in dat boek zijn waardering uitspreekt voor de “humanitaire” bedoelingen van het (linkse) “internationaal socialisme” en zijn afkeer van hoe het in het (rechtse) “nationaal-socialisme is omgeslagen”...
Vanzelfsprekend mag iedereen er heel andere opinies op nahouden dan ik. Maar ik denk dat we er goed aan doen in het oog te houden dat die heel andere opinies dan niet aan de kant staan van Popper en Hayek. Ik denk dat het belangrijk is er op te wijzen dat die andere opinies integendeel aan een kant staan waar Popper en Hayek heel uitdrukkelijk tegen gewaarschuwd hebben (4). En hoe hard sommige mensen ook graag gaan loeien en schelden over hoe “links” ik ben wanneer ik deze standpunten verdedig: laat het geregistreerd zijn dat ze dat alleen maar kunnen volhouden als Popper en Hayek ook “links” zijn.
--------------------------------
(1) Zie http://lvb.net/item/1978#15952 en latere uitwisselingen
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/01/was-hitler-links.html
(3) zie vanaf http://lvb.net/item/2603#18985
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/01/friedrich-hayek-zooo-actueel.html
De twee stellingen waarover ik het hier wil hebben zijn respectievelijk dat het absurd is om Hitler “links” te noemen (2) en verder dat het Marxisme - zeg maar “het internationaal-socialisme” – in tegenstelling tot het nationaal-socialisme een humanitaire (maar daarom niet minder mislukte) ideologie was. Over die twee is niet alleen dom rechts zwaar gevallen (3). Wat ik dan ook al geregeld heb gedaan is tonen dat mijn beweringen niet zomaar een persoonlijke opinie zijn, waarmee ik alleen maar de zoveelste “spreekbuis van links” ben die de slachtingen van het communisme wil goedpraten. Zo toonde de “Was Hitler Links” post met citaten van Fiedrich Hayek dat de pogingen om die bewering aan Hayek toe te schrijven een hopeloos geval van verdraaiing was, zodat er niet veel meer dan een lege kreet overbleef. En laat ik nu in Popper zitten bladeren en enkele fragmenten terugvinden over de “humanitaire Marxistische ideologie” in... The Open Society and its Enemies! De bijbel van Reagan en Thatcher!
Kijk hier, Popper, OSE II chapter 13:
“It is tempting to dwell upon the similarities between Marxism, the Hegelian left-wing, and its fascist counterpart. Yet it would be utterly unfair to overlook the difference between them. Although their intellectual origin is nearly identical, there can be no doubt of the humanitarian impulse of Marxism. Moreover, in contrast to the Hegelians of the right-wing, Marx made an honest attempt to apply rational methods to the most urgent problems of social life.”
Je ziet: Popper laat uit het Hegelianisme twee stromingen vertrekken: De linkerzijde (zie je het staan? Zie je het staan?) is die van het Marxisme en de fascistische zijde is “its counterpart”; een beetje verder “of the right-wing”. Dus, vrienden en vijanden, je vindt géén steun bij Hayek voor het “Hitler is links” gekreet en je vindt die steun ook niet bij Popper; wel integendeel. Ik twijfel er niet aan dat je die steun wel bij de auteurs van dom rechts vindt, maar niet, NIET, N – I - E – T, bij auteurs van luciede, liberaal rechts als Popper en Hayek.
Maar het staat iedereen nog altijd vrij zijn kamp te kiezen, natuurlijk, daar niet van.
Mar laat ik nog een stap verder gaan, Popper, OSE II chapter 24
“Marx was a rationalist. With Socrates, and with Kant, he believed in human reason as the basis of the unity of mankind. But his doctrine that our opinions are determined by class interest hastened the decline of this belief. Like Hegel’s doctrine that our ideas are determined by national interests and traditions, Marx’s doctrine tended to undermine the rationalist belief in reason. Thus threatened both from the right and from the left, a rationalist attitude to social and economic questions could hardly resist when historicist prophecy and oracular irrationalism made a frontal attack on it.”
Dus het Marxisme is niet alleen een humanitaire, maar ook een rationalistische filosofie, met de groeten van “de bijbel van Reagan en Thatcher”! Het heeft voor ons, “Hayek-liberalen” (als ik mezelf even zo mag noemen) wel iets ironisch Popper te zien beschrijven hoe een rationalistisch, humanitaristisch denken aan zijn eigen contradicties is tenonder gegaan, maar goed, dat tenondergaan was te tragisch (zeg gerust: te wreed) om er nog erg om te kunnen lachen. Intussen komen we dicht bij Friedrich Hayek, wiens Road to Serfdom dat thema vaak behandelde. Als iemand me een euro belooft voor elk citaat waarin Hayek in dat boek zijn waardering uitspreekt voor de “humanitaire” bedoelingen van het (linkse) “internationaal socialisme” en zijn afkeer van hoe het in het (rechtse) “nationaal-socialisme is omgeslagen”...
Vanzelfsprekend mag iedereen er heel andere opinies op nahouden dan ik. Maar ik denk dat we er goed aan doen in het oog te houden dat die heel andere opinies dan niet aan de kant staan van Popper en Hayek. Ik denk dat het belangrijk is er op te wijzen dat die andere opinies integendeel aan een kant staan waar Popper en Hayek heel uitdrukkelijk tegen gewaarschuwd hebben (4). En hoe hard sommige mensen ook graag gaan loeien en schelden over hoe “links” ik ben wanneer ik deze standpunten verdedig: laat het geregistreerd zijn dat ze dat alleen maar kunnen volhouden als Popper en Hayek ook “links” zijn.
--------------------------------
(1) Zie http://lvb.net/item/1978#15952 en latere uitwisselingen
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/01/was-hitler-links.html
(3) zie vanaf http://lvb.net/item/2603#18985
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/01/friedrich-hayek-zooo-actueel.html
donderdag 2 oktober 2008
Kom, we gaan samen een "derivaat" maken!
Laten we aannemen dat we na een fatsoenlijk aantal jaren sparen een zeker kapitaal bijeen hebben: we noemen het "100". En zeg dat de interest die je op een jaar kan verdienen 5% is. Een tikje duwen en trekken, waarschijnlijk, maar zeer beslist die orde van grootte.
En zeg nu dat je van mening bent dat de dollar binnen het jaar zal dalen tegen de euro. Zeg dat de prijs voor één euro 1.4000 USD is op één jaar, en dat dat de termijnkoers is die je vandaag kan afspreken (1). Maar als je een termijnverkoop van USD tegen EUR uitvoert (en dat kan, zoals je in die eerdere post kon lezen, zelfs als je geen dollars bezit) en de dollar stijgt toch, dan kan je serieus in je vingers snijden.
Gelukkig is er nog een ander soort derivaat, en dat is een optie. Hoewel ik hier thuis zonder de relevante software zit te schrijven durf ik beweren dat de aankoop van het recht om binnen een jaar dollars te verkopen tegen euro's, en dat tegen mijn voorbeeldprijs van 1.4000, iets van een 5% van het kapitaal zal kosten. Jaja, 't is wat met duwen en trekken, maar het zal er niet belachelijk ver naast zijn: de rente die je tegenwoordig verdient op een jaar komt praktisch neer op de prijs die je betaalt om voor dezelfde looptijd die optie te kopen. Dus...
Je belegt geen 100, maar wel 95 op een jaar waarna je 5% rente ontvangt zodat je (met een klein beetje duwen en trekken) opnieuw 100 hebt. En je koopt met de resterende 5 een optie om voor heel de tegenwaarde dollars te verkopen. En ziet ende kijkt, je hebt een kapitaalgegarandeerd fonds dat je op het einde minstens je 100 teruggeeft, plus de daling van de dollar tegen de euro uitbetaalt!
Want ga maar na. Als de dollar helemaal niet daalt, dan vervalt de optie waardeloos, maar je hebt nog je 95 kapitaal en dankzij de rente heb je na een jaar de ingezette 5 terug: samen (MWDET) 100. Als de dollar toch daalt krijg je na het jaar ook je 95 kapitaal plus de (MWDET) 5 rente terug, plus je oefent je optie uit en de winst is binnen. En die structuur heb je helemaal zelf gemaakt! Ik signaleer dat een beweging in EUR/USD met tien percent op een goeie week iets is waar we de laatste tijd niet van opkijken.
Wel? Is dat nu geen mooi product? Het is kapitaalgegarandeerd, het laat toe in te spelen op (door jou) verwachte dollarbewegingen en je risico blijft beperkt tot wat je in die tijd toch aan rente verdient! Er zitten géén addertjes onder het gras (en geloof me, in ons werk haal je addertjes uit veel gecomliceerder dingen zonder je hand om te draaien) en toch zit er (hijg!) een optie in!
En omdat je er al lang niet meer de standaardbedragen van de wisselmarkt voor nodig hebt maar met het zakcentje van de student toch niet genoeg hebt om het ook eens te proberen, kan je er als bank gemakkelijk een beleggingsfonds van maken, en je derivaat wordt toegankelijk voor iedereen die maar wat spaargeld heeft. Ik zou wel eens willen weten wat iemand die dààr een probleem mee heeft zoal aan argumenten kan verzinnen.
Moraal van het verhaal: alles hangt af van wat er in zit. Als je werkelijk een optie plus een deposito bij een solide bank hebt - en er is geen ideologisch (lees: dom) links of rechts die uit respectievelijk "het zijn de doodspijnen van het kapitalisme" of "het is de schuld van de overheid" ook solide banken willen failliet laten gaan (en dat verandert niet wanneer ze fronsend naar deze zin zitten te kijken omdat ze dat nu eenmaal zelf niet door hebben) - dan heb je een waterdicht, solide beleggingsproduct dat je toelaat aan beleggingen te denken die tot voor kort ondenkbaar waren.
Maar anderzijds, als je geld integendeel zit in hypotheekleningen aan mensen die de leningen niet kunnen terugbetalen, alsook een verzekeringspremie aan een maatschappij die de kredieten garandeert maar zelf ook op de fles is, dan zou het wel eens serieus kunnen gaan stinken.
Natuurlijk moeten we ons nu, op heel serieuze schaal, afvragen hoe het komt dat er in dergelijke producten dat soort rommel kon verstopt zitten zonder dat iemand iets in de gaten had. Maar op basis van het feit dat er best wel eens crimineel misbruik in het spel kon zijn de hele filosofie van herverpakken en verdelen van risico's willen verbieden... Dat komt neer op het verbieden van aardappelmessen omdat iemand zich in zijn vingers heeft gesneden.
------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/iets-over-financile-derivaten.html
En zeg nu dat je van mening bent dat de dollar binnen het jaar zal dalen tegen de euro. Zeg dat de prijs voor één euro 1.4000 USD is op één jaar, en dat dat de termijnkoers is die je vandaag kan afspreken (1). Maar als je een termijnverkoop van USD tegen EUR uitvoert (en dat kan, zoals je in die eerdere post kon lezen, zelfs als je geen dollars bezit) en de dollar stijgt toch, dan kan je serieus in je vingers snijden.
Gelukkig is er nog een ander soort derivaat, en dat is een optie. Hoewel ik hier thuis zonder de relevante software zit te schrijven durf ik beweren dat de aankoop van het recht om binnen een jaar dollars te verkopen tegen euro's, en dat tegen mijn voorbeeldprijs van 1.4000, iets van een 5% van het kapitaal zal kosten. Jaja, 't is wat met duwen en trekken, maar het zal er niet belachelijk ver naast zijn: de rente die je tegenwoordig verdient op een jaar komt praktisch neer op de prijs die je betaalt om voor dezelfde looptijd die optie te kopen. Dus...
Je belegt geen 100, maar wel 95 op een jaar waarna je 5% rente ontvangt zodat je (met een klein beetje duwen en trekken) opnieuw 100 hebt. En je koopt met de resterende 5 een optie om voor heel de tegenwaarde dollars te verkopen. En ziet ende kijkt, je hebt een kapitaalgegarandeerd fonds dat je op het einde minstens je 100 teruggeeft, plus de daling van de dollar tegen de euro uitbetaalt!
Want ga maar na. Als de dollar helemaal niet daalt, dan vervalt de optie waardeloos, maar je hebt nog je 95 kapitaal en dankzij de rente heb je na een jaar de ingezette 5 terug: samen (MWDET) 100. Als de dollar toch daalt krijg je na het jaar ook je 95 kapitaal plus de (MWDET) 5 rente terug, plus je oefent je optie uit en de winst is binnen. En die structuur heb je helemaal zelf gemaakt! Ik signaleer dat een beweging in EUR/USD met tien percent op een goeie week iets is waar we de laatste tijd niet van opkijken.
Wel? Is dat nu geen mooi product? Het is kapitaalgegarandeerd, het laat toe in te spelen op (door jou) verwachte dollarbewegingen en je risico blijft beperkt tot wat je in die tijd toch aan rente verdient! Er zitten géén addertjes onder het gras (en geloof me, in ons werk haal je addertjes uit veel gecomliceerder dingen zonder je hand om te draaien) en toch zit er (hijg!) een optie in!
En omdat je er al lang niet meer de standaardbedragen van de wisselmarkt voor nodig hebt maar met het zakcentje van de student toch niet genoeg hebt om het ook eens te proberen, kan je er als bank gemakkelijk een beleggingsfonds van maken, en je derivaat wordt toegankelijk voor iedereen die maar wat spaargeld heeft. Ik zou wel eens willen weten wat iemand die dààr een probleem mee heeft zoal aan argumenten kan verzinnen.
Moraal van het verhaal: alles hangt af van wat er in zit. Als je werkelijk een optie plus een deposito bij een solide bank hebt - en er is geen ideologisch (lees: dom) links of rechts die uit respectievelijk "het zijn de doodspijnen van het kapitalisme" of "het is de schuld van de overheid" ook solide banken willen failliet laten gaan (en dat verandert niet wanneer ze fronsend naar deze zin zitten te kijken omdat ze dat nu eenmaal zelf niet door hebben) - dan heb je een waterdicht, solide beleggingsproduct dat je toelaat aan beleggingen te denken die tot voor kort ondenkbaar waren.
Maar anderzijds, als je geld integendeel zit in hypotheekleningen aan mensen die de leningen niet kunnen terugbetalen, alsook een verzekeringspremie aan een maatschappij die de kredieten garandeert maar zelf ook op de fles is, dan zou het wel eens serieus kunnen gaan stinken.
Natuurlijk moeten we ons nu, op heel serieuze schaal, afvragen hoe het komt dat er in dergelijke producten dat soort rommel kon verstopt zitten zonder dat iemand iets in de gaten had. Maar op basis van het feit dat er best wel eens crimineel misbruik in het spel kon zijn de hele filosofie van herverpakken en verdelen van risico's willen verbieden... Dat komt neer op het verbieden van aardappelmessen omdat iemand zich in zijn vingers heeft gesneden.
------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/iets-over-financile-derivaten.html
woensdag 1 oktober 2008
Middelen
"Middelen" is een soort beleggerstechniek waarmee je op een minimum van tijd een maximum aan verliezen kan opstapelen. Ook vrees ik dat ik het zelf op een manier gebruik die er in vergelijking met deskundige handen zal uitzien als een baksteen naast een blok marmer. Maar toch...
Het idee is, we weten allemaal: "never catch a falling knife" (1). Wanneer de beurzen zakken als bakstenen, dan is de verleiding groot om te kopen. En iedereen die de jongste weken de vallende messen probeerde op te vangen weet nu waar die uitdrukking op slaat.
Met "middelen" wordt nu bedoeld dat je na een dure (altijd achteraf bekeken, natuurlijk) aankoop op het intussen lager niveau bijkoopt, om zo de gemiddelde aankoopprijs dichterbij te brengen. En ja, het werkt prachtig als de inzinking tijdelijk is, maar als het aandeel definitief keldert heb je alleen maar "goed geld slecht geld achterna gestuurd". En ik heb het zelf zien gebeuren, op internetforums, dat er mekaar zaten op te jutten om aandelen te blijven bijkopen, tot het hele boeltje voor een appel en een ei werd overgenomen.
Desondanks lijkt het me een mogelijke manier om toch nog te proberen vallende messen op te rapen. Dat is precies wat ik beschreef in de post waarin ik mezelf tot "Meesterbelegger" (2) heb uitgeroepen. Mijn waakzaam oog was een snel vallend (industriëel) aandeel op het spoor gekomen, en in het volste besef dat het mis kan gaan heb ik beslist dat ik 2% van mijn spaargeld mocht vergokken.
Een eerste aankoop van 0.50% van dat spaargeld en KNOTS! De volgende dag kwam er slecht nieuws uit en het was al meteen "een belegging voor de lange termijn". Bij de vorige post was de twee aankoop van 0.50 ook al de mist ingegaan, en zaten we op 15% verlies op heel het pak.
Maar ach, 1.00% van mijn spaargeld die 0.85% wordt - daar wordt een mens niet arm van, wel? Zo kwam het wegstemmen van het reddingsplan van de VS en de derde schijf van 0.50% ging er in (en er aan)... en momenteel zitten we aan een verlies van 19%.
Maar in vergelijking met de koersen van drie weken geleden heb ik ze toch echt goedkoop, hoor!
Mijn punt is, bij een verdere daling koop ik ze nog een laatste keer bij, en als ze alsnog failliet gaan... 2% van mijn spaargeld vergokt, op voorhand beslist, en geen cent meer. De techniek van het middelen als iets om voor een beperkt risico iets te proberen.
Maar natuurlijk is het ook mogelijk dat de crisis overwaait, of toch minstens dat de reële economie niet zo zwaar wordt getroffen als de afgang van het aandeel suggereert. In dat geval kan je minimaal verwachten dat gewoon het herstel voor een startpositie van enkele tientallen percenten in de plus zorgt. De techniek van het middelen om iets op de kop te tikken waar ze vorig jaar veelvouden van de prijs voor betaalden. Ik zou zeggen, als je zelf iets kan missen, probeer het ook eens: wie weet help je mee de crisis overwaaien...
---------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/01/dont-catch-falling-knife.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/een-meesterbelegger.html
Het idee is, we weten allemaal: "never catch a falling knife" (1). Wanneer de beurzen zakken als bakstenen, dan is de verleiding groot om te kopen. En iedereen die de jongste weken de vallende messen probeerde op te vangen weet nu waar die uitdrukking op slaat.
Met "middelen" wordt nu bedoeld dat je na een dure (altijd achteraf bekeken, natuurlijk) aankoop op het intussen lager niveau bijkoopt, om zo de gemiddelde aankoopprijs dichterbij te brengen. En ja, het werkt prachtig als de inzinking tijdelijk is, maar als het aandeel definitief keldert heb je alleen maar "goed geld slecht geld achterna gestuurd". En ik heb het zelf zien gebeuren, op internetforums, dat er mekaar zaten op te jutten om aandelen te blijven bijkopen, tot het hele boeltje voor een appel en een ei werd overgenomen.
Desondanks lijkt het me een mogelijke manier om toch nog te proberen vallende messen op te rapen. Dat is precies wat ik beschreef in de post waarin ik mezelf tot "Meesterbelegger" (2) heb uitgeroepen. Mijn waakzaam oog was een snel vallend (industriëel) aandeel op het spoor gekomen, en in het volste besef dat het mis kan gaan heb ik beslist dat ik 2% van mijn spaargeld mocht vergokken.
Een eerste aankoop van 0.50% van dat spaargeld en KNOTS! De volgende dag kwam er slecht nieuws uit en het was al meteen "een belegging voor de lange termijn". Bij de vorige post was de twee aankoop van 0.50 ook al de mist ingegaan, en zaten we op 15% verlies op heel het pak.
Maar ach, 1.00% van mijn spaargeld die 0.85% wordt - daar wordt een mens niet arm van, wel? Zo kwam het wegstemmen van het reddingsplan van de VS en de derde schijf van 0.50% ging er in (en er aan)... en momenteel zitten we aan een verlies van 19%.
Maar in vergelijking met de koersen van drie weken geleden heb ik ze toch echt goedkoop, hoor!
Mijn punt is, bij een verdere daling koop ik ze nog een laatste keer bij, en als ze alsnog failliet gaan... 2% van mijn spaargeld vergokt, op voorhand beslist, en geen cent meer. De techniek van het middelen als iets om voor een beperkt risico iets te proberen.
Maar natuurlijk is het ook mogelijk dat de crisis overwaait, of toch minstens dat de reële economie niet zo zwaar wordt getroffen als de afgang van het aandeel suggereert. In dat geval kan je minimaal verwachten dat gewoon het herstel voor een startpositie van enkele tientallen percenten in de plus zorgt. De techniek van het middelen om iets op de kop te tikken waar ze vorig jaar veelvouden van de prijs voor betaalden. Ik zou zeggen, als je zelf iets kan missen, probeer het ook eens: wie weet help je mee de crisis overwaaien...
---------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/01/dont-catch-falling-knife.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/een-meesterbelegger.html
dinsdag 30 september 2008
"Domino effect", vervolg
Hier komt een artikel met wat ik gisteren ongeveer bedoelde (1):
http://edition.cnn.com/2008/POLITICS/09/29/miron.bailout/index.html
Natuurlijk begrijp ik dat hij niet op mijn post antwoordt, en dat dus de term “domino effect” er niet in voorkomt. Maar we komen enkele andere dingen te weten; feit of opinie... Wie zal het zeggen?
Bijvoorbeeld: het was de schuld van de overheid! Nu heb ik al meer gehoord dat de Amerikaanse overheid per regulering heeft opgelegd dat minder goede ontleners toch kredieten moesten krijgen, dus laten we dat aannemen. Dan wil ik eerst signaleren dat het zeer, zeer beslist waar blijft dat er enorm veel andere partijen en instanties in gebreke zijn gebleven; van mensen die zelf hadden moeten weten dat ze de leningen niet aankonden, over bankiers, derivatenspecialisten, verzekeringsmaatschappijen, toezichthouders en vele, vele andere. Maar als we er dan toch één enkele factor willen uit isoleren, namelijk de overheid; wat ik nog niet begrepen heb is hoe we precies uit het feit dat het de overheid is die “het gedaan heeft” afleiden dat het niet de overheid is die er voor moet opdraaien. Als iemand er meer van begrijpt: laat het weten!
Of moet ik daarvoor de volgende passage nemen:
”The fact that government bears such a huge responsibility for the current mess means any response should eliminate the conditions that created this situation in the first place, not attempt to fix bad government with more government.”
In dat geval ben ik niet zo overtuigd. De redenering zou dan zijn: (a) de overheid heeft het gedaan, maar (b) de overheid moet er niet voor opdraaien, omdat (c) dat (nog meer) overheidsoptreden zou impliceren. Dat zou volgens mij per religieus dogma opleggen dat wat er ook gebeurt het in ieder geval geen overheidsoptreden mag zijn. Maar waar ik wel akkoord ga dat we overheidsoptreden zeer kritisch mogen en moeten bekijken is dat iets heel anders dan een verbod bij dogma. Maar ik sta open voor andere perspectieven!
Een ander belangrijk argument is dat falingen niet betekenen dat “de betrokken ondernemingen verdwijnen”, maar wel dat “ze in andere handen overgaan”. Ik biecht op dat ik deze Amerikaanse rechtsfiguur niet ken. Bij mijn beste weten zou hier in België faling in ieder geval betekenen dat de schuldeisers van de betrokken banken hun geld kwijt zijn (voor zover de overheid niet optreedt om ze terug te betalen, natuurlijk). En dat is precies waar het “domino effect” van de post van gisteren kan ontstaan.
Maar daarover rept het artikel met geen woord: het bange vermoeden bekruipt me dan ook des te meer dat ik iets zeer simpels over het hoofd zie. Want als iets dat volgens mij ongeveer het allerallereerste relevante onderwerp is in zeer geleerde beschouwingen niet voorkomt, dan moet je wel haast geloven dat de reden daarvoor te simpel is om er woorden aan vuil te maken!
Wat het artikel dan weer wel zegt over het “nadeel” van falingen is het volgende:
“Talk of Armageddon, however, is ridiculous scare-mongering. If financial institutions cannot make productive loans, a profit opportunity exists for someone else. This might not happen instantly, but it will happen.”
De theorie zegt blijkbaar dat het vooral de kredietcrash die uit falingen resulteert die de economie om zeep zal helpen, maar die theorie is “lachwekkende angstzaaierij”. De lezer ziet: als de banken niet langer die kredieten zullen geven, dan zal iemand anders het doen, want die kredieten zijn immers winstgevend? En als iets winstgevend is, dan zal iemand het doen: de vrije markt lost het altijd op!
Nu zien we wel de toegeving dat het misschien niet “onmiddellijk” zal gebeuren, maar dan toch later. In “the long run”, zeg maar, en wie zou nu op het idee komen “the long run” af te wimpelen? Laat staan in vraag te stellen dat sommige kredieten, misschien, bijvoorbeeld, ook niet zo heel winstgevend kunnen zijn? The long run en de vrije markt zijn een ijzeren garantie dat de economie ook in de short run niet in elkaar zal klappen, en wie het tegendeel beweert doet aan “lachwekkende angstzaaierij”.
(Maar goed dat dit argument niet uit de hoek van de regering Bush komt, want anders had het wel eens iets minder overtuigend kunnen klinken dan het overduidelijk bedoeld is.)
Mijn conclusie is eens te meer: ikzelf vrees vooral het “domino effect” dat de belastingbetaler, in zijn vermomming van spaarder oneindig veel meer kan kosten dan een paar duizend dollar per persoon. En als dat reëel is, terwijl het artikel er met geen woord van rept, dan zou ik me afvragen: moest er misschien iets onder het tapijt geveegd worden omdat anders het heilige taboe van de overheidsinmenging overtreden wordt?
Maar nogmaals ik erken dat het probleem met veel grotere waarschijnlijkheid niet zal zitten zitten bij de helft van de wereld, maar wel bij ikzelf die iets heel simpels over het hoofd zie. Dat is de reden waarom ik er opnieuw over begin, natuurlijk. Ik leer zo graag altijd bij!
----------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/domino-effect-zie-ik-nu-iets-over-het.html
http://edition.cnn.com/2008/POLITICS/09/29/miron.bailout/index.html
Natuurlijk begrijp ik dat hij niet op mijn post antwoordt, en dat dus de term “domino effect” er niet in voorkomt. Maar we komen enkele andere dingen te weten; feit of opinie... Wie zal het zeggen?
Bijvoorbeeld: het was de schuld van de overheid! Nu heb ik al meer gehoord dat de Amerikaanse overheid per regulering heeft opgelegd dat minder goede ontleners toch kredieten moesten krijgen, dus laten we dat aannemen. Dan wil ik eerst signaleren dat het zeer, zeer beslist waar blijft dat er enorm veel andere partijen en instanties in gebreke zijn gebleven; van mensen die zelf hadden moeten weten dat ze de leningen niet aankonden, over bankiers, derivatenspecialisten, verzekeringsmaatschappijen, toezichthouders en vele, vele andere. Maar als we er dan toch één enkele factor willen uit isoleren, namelijk de overheid; wat ik nog niet begrepen heb is hoe we precies uit het feit dat het de overheid is die “het gedaan heeft” afleiden dat het niet de overheid is die er voor moet opdraaien. Als iemand er meer van begrijpt: laat het weten!
Of moet ik daarvoor de volgende passage nemen:
”The fact that government bears such a huge responsibility for the current mess means any response should eliminate the conditions that created this situation in the first place, not attempt to fix bad government with more government.”
In dat geval ben ik niet zo overtuigd. De redenering zou dan zijn: (a) de overheid heeft het gedaan, maar (b) de overheid moet er niet voor opdraaien, omdat (c) dat (nog meer) overheidsoptreden zou impliceren. Dat zou volgens mij per religieus dogma opleggen dat wat er ook gebeurt het in ieder geval geen overheidsoptreden mag zijn. Maar waar ik wel akkoord ga dat we overheidsoptreden zeer kritisch mogen en moeten bekijken is dat iets heel anders dan een verbod bij dogma. Maar ik sta open voor andere perspectieven!
Een ander belangrijk argument is dat falingen niet betekenen dat “de betrokken ondernemingen verdwijnen”, maar wel dat “ze in andere handen overgaan”. Ik biecht op dat ik deze Amerikaanse rechtsfiguur niet ken. Bij mijn beste weten zou hier in België faling in ieder geval betekenen dat de schuldeisers van de betrokken banken hun geld kwijt zijn (voor zover de overheid niet optreedt om ze terug te betalen, natuurlijk). En dat is precies waar het “domino effect” van de post van gisteren kan ontstaan.
Maar daarover rept het artikel met geen woord: het bange vermoeden bekruipt me dan ook des te meer dat ik iets zeer simpels over het hoofd zie. Want als iets dat volgens mij ongeveer het allerallereerste relevante onderwerp is in zeer geleerde beschouwingen niet voorkomt, dan moet je wel haast geloven dat de reden daarvoor te simpel is om er woorden aan vuil te maken!
Wat het artikel dan weer wel zegt over het “nadeel” van falingen is het volgende:
“Talk of Armageddon, however, is ridiculous scare-mongering. If financial institutions cannot make productive loans, a profit opportunity exists for someone else. This might not happen instantly, but it will happen.”
De theorie zegt blijkbaar dat het vooral de kredietcrash die uit falingen resulteert die de economie om zeep zal helpen, maar die theorie is “lachwekkende angstzaaierij”. De lezer ziet: als de banken niet langer die kredieten zullen geven, dan zal iemand anders het doen, want die kredieten zijn immers winstgevend? En als iets winstgevend is, dan zal iemand het doen: de vrije markt lost het altijd op!
Nu zien we wel de toegeving dat het misschien niet “onmiddellijk” zal gebeuren, maar dan toch later. In “the long run”, zeg maar, en wie zou nu op het idee komen “the long run” af te wimpelen? Laat staan in vraag te stellen dat sommige kredieten, misschien, bijvoorbeeld, ook niet zo heel winstgevend kunnen zijn? The long run en de vrije markt zijn een ijzeren garantie dat de economie ook in de short run niet in elkaar zal klappen, en wie het tegendeel beweert doet aan “lachwekkende angstzaaierij”.
(Maar goed dat dit argument niet uit de hoek van de regering Bush komt, want anders had het wel eens iets minder overtuigend kunnen klinken dan het overduidelijk bedoeld is.)
Mijn conclusie is eens te meer: ikzelf vrees vooral het “domino effect” dat de belastingbetaler, in zijn vermomming van spaarder oneindig veel meer kan kosten dan een paar duizend dollar per persoon. En als dat reëel is, terwijl het artikel er met geen woord van rept, dan zou ik me afvragen: moest er misschien iets onder het tapijt geveegd worden omdat anders het heilige taboe van de overheidsinmenging overtreden wordt?
Maar nogmaals ik erken dat het probleem met veel grotere waarschijnlijkheid niet zal zitten zitten bij de helft van de wereld, maar wel bij ikzelf die iets heel simpels over het hoofd zie. Dat is de reden waarom ik er opnieuw over begin, natuurlijk. Ik leer zo graag altijd bij!
----------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/domino-effect-zie-ik-nu-iets-over-het.html
maandag 29 september 2008
"Domino effect" (Zie ik nu iets over het hoofd???)
Soms, als ik hoor wat er allemaal wordt uitgekraamd over de kredietcrisis denk ik: zie ik nu echt iets heel simpels over het hoofd, of zien heelder volksstammen Homo sapiens, van commentatoren op blogs of usenet tot en met gerespecteerde Amerikaanse opiniemakers en politici, iets heel simpels over het hoofd?
Het punt waarover ofwel ik, ofwel die volksstammen anderen iets heel simpels over het hoofd zien heet “domino effect”. Iedereen ziet meteen voor zich: het rijtje dominostenen naast elkaar, allemaal (op één na, dan) onberispelijk stabiel, tot die ene omvervalt en de structuur van de rij alle andere stenen doet vallen.
Volgens mij (“last time I checked” heet het in mooi Amerikaans, wanneer je er sarcastisch over durft doen) is dat een mooie omschrijving van de normale toestand in de banksector. Kijk, in de ontwikkelde economie heeft praktisch iedereen, plus tonnen instellingen, bedrijven, organizaties,... een bankrekening. Gigantisch veel geldverkeer loopt via die rekeningen. Dus K moet de electriciteit betalen, en stort op de rekening van de leverancier. Vaak heeft die een rekening bij een andere bank dan K. Dus vraagt K zijn bank ABC geld te geven aan bank DEF, waar de leverancier zijn rekening heeft, en waarop dat geld moet terechtkomen.
Nu gebeurt dat – wat? Miljoenen keren per dag? Miljarden keren? Of tenminste voor vele miljarden euro’s? In ieder geval, het is alle dagen een enorme operatie van betalingen van iedereen aan iedereen, en op het einde wordt er een totaal opgemaakt waarbij netto enkele banken aan enkele anderen een verschil moeten overmaken. De ene dag moet ABC nog een miljard aan DEF, de andere dag is het omgekeerd, en zo ook met en tussen de banken GHI en JKL en MNO enzovoort. Vaak zal het afrekenen van verschillen een vorm aannemen waarbij ABC dat verschil doodeenvoudig uitleent aan (of ontleent van; alnaargelang de richting waarin het verschil zit) van DEF, en de kous is af. De volgende dag gaat dat terug te betalen verschil gewoon bij de pot.
En soms is het bedrag dat ABC aan DEF moet zo groot dat het op de “limieten” botst, omdat nu eenmaal niemand een “oneindig” groot bedrag wil uitstaan hebben op om het even welke tegenpartij, hoe kredietwaardig ook. In dat geval heeft ABC al ruim op voorhand, uit de tientallen banken waar ze die dag niet veel op hebben openstaan GHI uitgekozen, die ze verzoeken de ontbrekende fondsen in naam van ABC te betalen aan DEF. Het gevolg is dat ABC nu een schuld heeft bij GHI om te kunnen betalen aan DEF. Dat kan je nu met tientallen en honderden kruiselingse schulden aanvullen, en het resultaat is een enorme spaghetti – maar het werkt.
En het is nog lang niet gedaan. Elke bank heeft ook nog een hoop kredieten gegeven, in allerlei vormen en kleuren, aan een hoop tegenpartijen, die allemaal op bepaalde dagen interesten en kapitalen moeten terugbetalen. En ook dat geld komt vaak via andere banken binnen, en dus gaat dat ook allemaal in die enorme pot en als we niet oppassen wordt het op de duur nog onoverzichtelijk!
Maar beeld je nu in dat bank XYZ in moeilijkheden zit. Bijvoorbeeld, iedereen weet dat één of ander groot bedrijf een groot krediet niet kan terugbetalen. XYZ moet dus zoals iedereen geld betalen aan iedereen maar... er is niemand die nog geld wil geven aan XYZ! Niemand zet nog geld op zijn spaarboekje, want wie weet ben je het kwijt? Dus XYZ moet nu netto grote bedragen betalen, en dus beroep doen op andere banken om die sommen voor te schieten. Alleen... ook die andere banken hebben geen zin om het voor te schieten, want ook die vrezen hun voorschotten nooit meer terug te zien.
En dus kan XYZ niet betalen. Alleen, het gaat met quasi zekerheid over enorme bedragen, omdat de normale verschillen tussen inkomend en uitgaand al enorm waren, terwijl er in dit geval heel weinig inkomend meer was. Dus zijn er nu banken (UVW en RST) die van XYZ enorme bedragen hadden moeten krijgen, maar ze niet kregen en dus zelf op tekorten zitten die ze aan anderen moeten vragen voor te schieten. Nu volstaat het dat de tekorten veroorzaakt door XYZ op hun beurt UVW en RST in problemen brengen, en ook zij kunnen geen geld meer vinden, hetgeen op zijn beurt weer nieuwe banken in problemen brengt...
En op het einde hoeft er maar één bank insolvabel te zijn om een heel lange serie mee te slepen in een val zonder einde: “domino effect”.
En “last time I checked” was dat nog steeds een heel gewone beschrijving van de internationale banksector. Bovendien vertoont de huidige crisis veel symptomen van precies dat (“geruchten over liquiditeitstekorten”, “XYZ kon wel eens de volgende zijn” en dat soort stoten). Dat maakt dat ik me afvraag: is dat allemaal ineens niet langer waar?
Of als het toch waar is, wat bezielt dan een enorme waaier commentatoren om te zitten kniezen over “belastinggeld om slechte bankiers te redden”? Kan iemand me om te beginnen één (1), één enkel voorbeeld, een heel kleintje zou volstaan, geven van een bank die het laatste jaar door de overheid van de ondergang is gered, waarbij de aandeelhouders daar ook maar één eurocent aan verdiend hebben?
Mag ik aannemen dat niemand daar ook maar één enkel voorbeeld van kan geven? Fijn, kan dan dat gejammer over dat "belastinggeld voor de rijken" ophouden? De problemen zijn heus groot genoeg om zonder oorverdovend gekwaak al, uimmmm, “interessant” te zijn.
En verder, steeds aannemen dat “domino effect” inderdaad reëel is, kan iemand me even uitleggen waarom het geld dat de belastingbetaler verliest om dat “domino effect” te vermijden (en dus niet om “welfare to the rich” te beoefenen) zoveel erger is dan de heel, heel veel grotere sommen die de spaarders zullen verliezen als alle serieuze banken mee de afgrond ingaan, nog steeds via dat “domino effect”? En gewoon “en pasant”, als praktische oefening voor den lezer; zou daar erg veel verschil opzitten, tussen “de belastingbetaler” en “de spaarder”?
Het zou een goede zaak zijn als iemand me behulpzaam kon vertellen dat (en waarom) we van dat “domino effect” niet langer moeten wakker liggen, alsook waarom de bevolking veel minder zou verliezen als al de banken failliet gingen (zodat iedereen al zijn geld kwijt is) dan wanneer er met belastinggeld enkele van faling gered werden. Want als dat niet kan, dan vrees ik dat een hoop doorgaans luciede geesten bezig zijn bijzonder domme propaganda te verkopen en/of na te praten.
---------------------------------------
Ik zie een url die mijn punt lijkt te bevestigen, maar als niet geregistreerde lezer kan ik het niet checken:
http://online.wsj.com/article/SB122266132599384845.html?mod=testMod
Voor wat het waard is, dan maar...
Het punt waarover ofwel ik, ofwel die volksstammen anderen iets heel simpels over het hoofd zien heet “domino effect”. Iedereen ziet meteen voor zich: het rijtje dominostenen naast elkaar, allemaal (op één na, dan) onberispelijk stabiel, tot die ene omvervalt en de structuur van de rij alle andere stenen doet vallen.
Volgens mij (“last time I checked” heet het in mooi Amerikaans, wanneer je er sarcastisch over durft doen) is dat een mooie omschrijving van de normale toestand in de banksector. Kijk, in de ontwikkelde economie heeft praktisch iedereen, plus tonnen instellingen, bedrijven, organizaties,... een bankrekening. Gigantisch veel geldverkeer loopt via die rekeningen. Dus K moet de electriciteit betalen, en stort op de rekening van de leverancier. Vaak heeft die een rekening bij een andere bank dan K. Dus vraagt K zijn bank ABC geld te geven aan bank DEF, waar de leverancier zijn rekening heeft, en waarop dat geld moet terechtkomen.
Nu gebeurt dat – wat? Miljoenen keren per dag? Miljarden keren? Of tenminste voor vele miljarden euro’s? In ieder geval, het is alle dagen een enorme operatie van betalingen van iedereen aan iedereen, en op het einde wordt er een totaal opgemaakt waarbij netto enkele banken aan enkele anderen een verschil moeten overmaken. De ene dag moet ABC nog een miljard aan DEF, de andere dag is het omgekeerd, en zo ook met en tussen de banken GHI en JKL en MNO enzovoort. Vaak zal het afrekenen van verschillen een vorm aannemen waarbij ABC dat verschil doodeenvoudig uitleent aan (of ontleent van; alnaargelang de richting waarin het verschil zit) van DEF, en de kous is af. De volgende dag gaat dat terug te betalen verschil gewoon bij de pot.
En soms is het bedrag dat ABC aan DEF moet zo groot dat het op de “limieten” botst, omdat nu eenmaal niemand een “oneindig” groot bedrag wil uitstaan hebben op om het even welke tegenpartij, hoe kredietwaardig ook. In dat geval heeft ABC al ruim op voorhand, uit de tientallen banken waar ze die dag niet veel op hebben openstaan GHI uitgekozen, die ze verzoeken de ontbrekende fondsen in naam van ABC te betalen aan DEF. Het gevolg is dat ABC nu een schuld heeft bij GHI om te kunnen betalen aan DEF. Dat kan je nu met tientallen en honderden kruiselingse schulden aanvullen, en het resultaat is een enorme spaghetti – maar het werkt.
En het is nog lang niet gedaan. Elke bank heeft ook nog een hoop kredieten gegeven, in allerlei vormen en kleuren, aan een hoop tegenpartijen, die allemaal op bepaalde dagen interesten en kapitalen moeten terugbetalen. En ook dat geld komt vaak via andere banken binnen, en dus gaat dat ook allemaal in die enorme pot en als we niet oppassen wordt het op de duur nog onoverzichtelijk!
Maar beeld je nu in dat bank XYZ in moeilijkheden zit. Bijvoorbeeld, iedereen weet dat één of ander groot bedrijf een groot krediet niet kan terugbetalen. XYZ moet dus zoals iedereen geld betalen aan iedereen maar... er is niemand die nog geld wil geven aan XYZ! Niemand zet nog geld op zijn spaarboekje, want wie weet ben je het kwijt? Dus XYZ moet nu netto grote bedragen betalen, en dus beroep doen op andere banken om die sommen voor te schieten. Alleen... ook die andere banken hebben geen zin om het voor te schieten, want ook die vrezen hun voorschotten nooit meer terug te zien.
En dus kan XYZ niet betalen. Alleen, het gaat met quasi zekerheid over enorme bedragen, omdat de normale verschillen tussen inkomend en uitgaand al enorm waren, terwijl er in dit geval heel weinig inkomend meer was. Dus zijn er nu banken (UVW en RST) die van XYZ enorme bedragen hadden moeten krijgen, maar ze niet kregen en dus zelf op tekorten zitten die ze aan anderen moeten vragen voor te schieten. Nu volstaat het dat de tekorten veroorzaakt door XYZ op hun beurt UVW en RST in problemen brengen, en ook zij kunnen geen geld meer vinden, hetgeen op zijn beurt weer nieuwe banken in problemen brengt...
En op het einde hoeft er maar één bank insolvabel te zijn om een heel lange serie mee te slepen in een val zonder einde: “domino effect”.
En “last time I checked” was dat nog steeds een heel gewone beschrijving van de internationale banksector. Bovendien vertoont de huidige crisis veel symptomen van precies dat (“geruchten over liquiditeitstekorten”, “XYZ kon wel eens de volgende zijn” en dat soort stoten). Dat maakt dat ik me afvraag: is dat allemaal ineens niet langer waar?
Of als het toch waar is, wat bezielt dan een enorme waaier commentatoren om te zitten kniezen over “belastinggeld om slechte bankiers te redden”? Kan iemand me om te beginnen één (1), één enkel voorbeeld, een heel kleintje zou volstaan, geven van een bank die het laatste jaar door de overheid van de ondergang is gered, waarbij de aandeelhouders daar ook maar één eurocent aan verdiend hebben?
Mag ik aannemen dat niemand daar ook maar één enkel voorbeeld van kan geven? Fijn, kan dan dat gejammer over dat "belastinggeld voor de rijken" ophouden? De problemen zijn heus groot genoeg om zonder oorverdovend gekwaak al, uimmmm, “interessant” te zijn.
En verder, steeds aannemen dat “domino effect” inderdaad reëel is, kan iemand me even uitleggen waarom het geld dat de belastingbetaler verliest om dat “domino effect” te vermijden (en dus niet om “welfare to the rich” te beoefenen) zoveel erger is dan de heel, heel veel grotere sommen die de spaarders zullen verliezen als alle serieuze banken mee de afgrond ingaan, nog steeds via dat “domino effect”? En gewoon “en pasant”, als praktische oefening voor den lezer; zou daar erg veel verschil opzitten, tussen “de belastingbetaler” en “de spaarder”?
Het zou een goede zaak zijn als iemand me behulpzaam kon vertellen dat (en waarom) we van dat “domino effect” niet langer moeten wakker liggen, alsook waarom de bevolking veel minder zou verliezen als al de banken failliet gingen (zodat iedereen al zijn geld kwijt is) dan wanneer er met belastinggeld enkele van faling gered werden. Want als dat niet kan, dan vrees ik dat een hoop doorgaans luciede geesten bezig zijn bijzonder domme propaganda te verkopen en/of na te praten.
---------------------------------------
Ik zie een url die mijn punt lijkt te bevestigen, maar als niet geregistreerde lezer kan ik het niet checken:
http://online.wsj.com/article/SB122266132599384845.html?mod=testMod
Voor wat het waard is, dan maar...
vrijdag 26 september 2008
Over "business" en toezichthouders
Nick Leeson heeft verklaard dat het niet moeilijk is dat de financiële markten af en toe in de soep draaien, vermits de overheden en toezichtshouders onvoldoende middelen (“geld en expertise”) hebben om te volgen wat er gebeurt. Nick kan het weten, hij heeft destijds met Barings eigenhandig een complete Britse bank om zeep geholpen.
En er zal iets van waar zijn. Ik heb tientallen mensen ontmoet bij wie ik vol ontzag dacht (en nog steeds denk) “als ik ooit een fractie van die mannen hun inzicht in de financiële markten zal hebben, dan zal het zeer, zeer goed zijn". En ze zaten inderdaad allemaal in de "business". Terwijl, als je de ernst ziet waarmee ministers, “gespecializeerde” politiekers en hoge ambtenaren ziet voorstellen om “short-selling” te verbieden… Ineens denk ik terug aan de tijd dat ik solliciatiebrieven verstuurde. Die gingen in alle richtingen tegelijk, en terwijl ik van commerciële banken uitnodigingen kreeg voor interviews kreeg ik van overheidsinstellingen uitnodigingen voor vergelijkende examens.
Als de mensen wiens financieel inzicht ordes van grootte boven dat van mij ligt daar op dezelfde manier op hebben gereageerd als ikzelf, dan hebben de toezichthouders niet eens de kans gehad er één te aan te werven, omdat ze er doodeenvoudig nooit één gezien hebben.
En dat kon wel eens verklaren waarom een aantal toezichthoudende overheden nu een beetje beteuterd staan te kijken. Ze hadden een verbod op “short-selling” ingevoerd. “Short-selling” betekent een aandeel verkopen dat je niet zelf bezit. Denk aan de post van enkele dagen geleden (1): je kan vandaag afspreken dat je ergens in de toekomst iets zal uitwisselen (bijvoorbeeld: aandelen tegen geld) aan een prijs die je nu al afspreekt. Als je afspreekt dat je “ergens in de toekomst” aandelen zal leveren die je niet hebt, dan volstaat het dat je ze koopt voor de afgesproken dag aanbreekt, en geen haan die er ooit naar zal kraaien.
Bijvoorbeeld! Aandeel ABCD staat vandaag 100. Je spreekt af dat je het zal leveren binnen drie maanden en binnen drie maanden 100 euro per stuk zal krijgen. Je hoeft daar die aandelen helemaal niet voor te bezitten. Het volstaat dat je tussen nu en drie maanden de aandelen koopt aan een lagere prijs (zoals je tenminste vurig hoopt), en het verschil zit in the pocket; jouw pocket. Maar als “iedereen” dat begint te doen, dan zakt daardoor alleen de prijs (de officiële naam van dit verschijnsel is “de wet van vraag en aanbod”) en dan begint het te lijken op een drukpers van bankbriefjes.
Dus dat gingen de toezichthouders nu verbieden. Alleen, de volgende dag al (!) stond in de krant (!) hoe simpel dat te omzeilen valt.
Er bestaat namelijk zoiets als “mandjes”. Dat betekent een soort gewogen gemiddelde van de waarde van een bepaalde groep aandelen. Dat is nog steeds een "afgeleid product" zoals uit de post van voetnoot (1)! Aangezien de waarde afhangt van de waarde van de aandelen die er in zitten, kan je de waarde van het mandje "afleiden" van de waarde van de aandelen. Zeg dat de Belgische beurs BEL20 3,000 staat. Je kan dan een aantal exmplaren van alle aandelen uit de BEL20 kopen, en dat zal gemiddeld (een multiplicator van) 3,000 euro kosten. Het is echter veel gemakkelijker, als je dan toch een staal van de hele beurs wil aankopen, om voor (een veelvoud van) 3,000 een “mandje” te kopen dat die X exemplaren van elk individueel aandeel vertegenwoordigt. Dat is bijvoorbeeld zo als je een pensioenfonds bent, en "veel gemakkelijker" concreet betekent: veel goedkoper voor de spaarders die je vertegenwoordigt.
Je spreekt dus af met een tegenpartij dat je een mandje koopt, en je moet – bijvoorbeeld op een afgesproken datum in de toekomst - 3,000 betalen. Staat de BEL20 op die afgesproken datum 2,900, dan heeft de koper 100 verlies, en die betaalt hij aan de verkoper. Staat de BEL20 3,200, dan heeft de koper 200 winst, en die ontvangt hij van de verkoper. Absoluut bona fide, efficiënter, goedkoper (minder inkomsten voor de kapitalisten!), dus... Wat is er mis mee?
Wel, als iemand die mandjes moet kunnen kopen, dan moet iemand anders ze ook kunnen verkopen. Maar die verkoopt dan "aandelen die hij niet heeft" - het hele concept is immers gebaseerd op een abstract gemiddelde? Dus als dat mag, en een individueel aandeel "short-sellen" mag niet - wat houdt ons dan tegen om wel "mandjes" te verkopen, en alle aandelen van de beurs behalve dat ene gewoon terug te kopen? Netto heeft onze verkoper dan precies dat ene aandeel verkocht, zonder dat hij het had, terwijl de toezichtshouders er stonden op te kijken.
Dat was een trucje dat de volgende dag doodeenvoudig in de krant stond. Ik durf er dan ook grof geld op verwedden dat de bedenkers er geen twee minuten voor nodig hadden. Maar of er veel ooit zin hebben gehad om aan een "vergelijkend examen" bij de toezichthouders deel te nemen...?
--------------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/iets-over-financile-derivaten.html
En er zal iets van waar zijn. Ik heb tientallen mensen ontmoet bij wie ik vol ontzag dacht (en nog steeds denk) “als ik ooit een fractie van die mannen hun inzicht in de financiële markten zal hebben, dan zal het zeer, zeer goed zijn". En ze zaten inderdaad allemaal in de "business". Terwijl, als je de ernst ziet waarmee ministers, “gespecializeerde” politiekers en hoge ambtenaren ziet voorstellen om “short-selling” te verbieden… Ineens denk ik terug aan de tijd dat ik solliciatiebrieven verstuurde. Die gingen in alle richtingen tegelijk, en terwijl ik van commerciële banken uitnodigingen kreeg voor interviews kreeg ik van overheidsinstellingen uitnodigingen voor vergelijkende examens.
Als de mensen wiens financieel inzicht ordes van grootte boven dat van mij ligt daar op dezelfde manier op hebben gereageerd als ikzelf, dan hebben de toezichthouders niet eens de kans gehad er één te aan te werven, omdat ze er doodeenvoudig nooit één gezien hebben.
En dat kon wel eens verklaren waarom een aantal toezichthoudende overheden nu een beetje beteuterd staan te kijken. Ze hadden een verbod op “short-selling” ingevoerd. “Short-selling” betekent een aandeel verkopen dat je niet zelf bezit. Denk aan de post van enkele dagen geleden (1): je kan vandaag afspreken dat je ergens in de toekomst iets zal uitwisselen (bijvoorbeeld: aandelen tegen geld) aan een prijs die je nu al afspreekt. Als je afspreekt dat je “ergens in de toekomst” aandelen zal leveren die je niet hebt, dan volstaat het dat je ze koopt voor de afgesproken dag aanbreekt, en geen haan die er ooit naar zal kraaien.
Bijvoorbeeld! Aandeel ABCD staat vandaag 100. Je spreekt af dat je het zal leveren binnen drie maanden en binnen drie maanden 100 euro per stuk zal krijgen. Je hoeft daar die aandelen helemaal niet voor te bezitten. Het volstaat dat je tussen nu en drie maanden de aandelen koopt aan een lagere prijs (zoals je tenminste vurig hoopt), en het verschil zit in the pocket; jouw pocket. Maar als “iedereen” dat begint te doen, dan zakt daardoor alleen de prijs (de officiële naam van dit verschijnsel is “de wet van vraag en aanbod”) en dan begint het te lijken op een drukpers van bankbriefjes.
Dus dat gingen de toezichthouders nu verbieden. Alleen, de volgende dag al (!) stond in de krant (!) hoe simpel dat te omzeilen valt.
Er bestaat namelijk zoiets als “mandjes”. Dat betekent een soort gewogen gemiddelde van de waarde van een bepaalde groep aandelen. Dat is nog steeds een "afgeleid product" zoals uit de post van voetnoot (1)! Aangezien de waarde afhangt van de waarde van de aandelen die er in zitten, kan je de waarde van het mandje "afleiden" van de waarde van de aandelen. Zeg dat de Belgische beurs BEL20 3,000 staat. Je kan dan een aantal exmplaren van alle aandelen uit de BEL20 kopen, en dat zal gemiddeld (een multiplicator van) 3,000 euro kosten. Het is echter veel gemakkelijker, als je dan toch een staal van de hele beurs wil aankopen, om voor (een veelvoud van) 3,000 een “mandje” te kopen dat die X exemplaren van elk individueel aandeel vertegenwoordigt. Dat is bijvoorbeeld zo als je een pensioenfonds bent, en "veel gemakkelijker" concreet betekent: veel goedkoper voor de spaarders die je vertegenwoordigt.
Je spreekt dus af met een tegenpartij dat je een mandje koopt, en je moet – bijvoorbeeld op een afgesproken datum in de toekomst - 3,000 betalen. Staat de BEL20 op die afgesproken datum 2,900, dan heeft de koper 100 verlies, en die betaalt hij aan de verkoper. Staat de BEL20 3,200, dan heeft de koper 200 winst, en die ontvangt hij van de verkoper. Absoluut bona fide, efficiënter, goedkoper (minder inkomsten voor de kapitalisten!), dus... Wat is er mis mee?
Wel, als iemand die mandjes moet kunnen kopen, dan moet iemand anders ze ook kunnen verkopen. Maar die verkoopt dan "aandelen die hij niet heeft" - het hele concept is immers gebaseerd op een abstract gemiddelde? Dus als dat mag, en een individueel aandeel "short-sellen" mag niet - wat houdt ons dan tegen om wel "mandjes" te verkopen, en alle aandelen van de beurs behalve dat ene gewoon terug te kopen? Netto heeft onze verkoper dan precies dat ene aandeel verkocht, zonder dat hij het had, terwijl de toezichtshouders er stonden op te kijken.
Dat was een trucje dat de volgende dag doodeenvoudig in de krant stond. Ik durf er dan ook grof geld op verwedden dat de bedenkers er geen twee minuten voor nodig hadden. Maar of er veel ooit zin hebben gehad om aan een "vergelijkend examen" bij de toezichthouders deel te nemen...?
--------------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/iets-over-financile-derivaten.html
donderdag 25 september 2008
Die McCain, toch!
Het lijkt er op dat de vorige post over de Amerikaanse verkiezingen (1) dan toch wat voorbarig was. Maar goed dat ik er weer bijschreef dat ik het nauwelijks kon geloven, toen de polls lieten zien dat Obama achterop raakte. Achteraf bezien lijkt het er op dat we gewoon een standaardverhaal hebben gezien. Na de conventies krijgen de kandidaten een "bounce", en na enkele weken ebt die weer weg.
Praktisch aansluitend daarop sloeg de financiële crisis heel nieuwe dimensies in, en John "the fundamentals of our economy are strong" McCain "schort zijn campagne op" (!) (??) wegens... de economische crisis!
Dat is nog eens een kandidaat president met greep op de werkelijkheid!
Maar ik moet er wel bijzeggen, elke kritiek op een kandidaat omdat die ongeschikt is voor zijn job wordt natuurlijk serieus gerelativeerd, omdat we doodeenvoudig kunnen wijzen op de laatste acht jaar, en de wereld is toch ook niet vergaan, nietwaar?
(Nu, als heel het Midden Oosten eind 2,008 een baken van democratie was geweest en de VS de laatste jaren een inflatieloze economische groei van 4% per jaar bij volledige werkgelegenheid en een Dow Jones op 36,000 hadden laten zien mag je er donder op zeggen dat de vergelijkingen tussen Bush en Winston Churchill van geen kanten meer hadden volstaan. U make deze bedenking tussen haakjes verder zelf af...)
Hoe dan ook, als je nu gewoon kijkt naar de realiteit - probeer het desnoods eens bij wijze van experiment - dan moet je toch zeggen: "Obama by a landslide"?
Maar hoewel Obama's kansen er terug een stuk beter uitzien zal de landslide wel een vrome wens blijven. Laten we nog maar eens naar "de site" voor dit onderwerp kijken:
http://www.electoral-vote.com/
Knalrood, toch, die Bush-staten? Je gelooft het haast niet, maar daar stemmen de mensen dus met verschillen van tussen de tien tot meer dan twintig percent op de Republiekeinen, zelfs na acht jaar Bush! Ik denk dat we misschien allemaal wat vaker op vakantie in Kansas en Utah en Idaho moesten gaan, zodat we toch een béétje aanvoelen wat er allemaal gebeurt. Die verhalen over creationisme, dat zijn dus echt geen grappen, hé, dat is allemaal - ècht!
Het heeft iets geks, de manier waarop die mensen het kosmopolitische, vooruitstrevende, liberale Amerika van de wetenschappelijke vooruitgang, de economische welvaart en de politieke vrijheid gegijzeld konden houden, en dat mogelijk nog zullen kunnen, en dat het niet het contact met de werkelijkheid is dat daar veel aan zal veranderen. Maar goed, als je ze enkele jaren geleden mocht geloven waren die kosmopolitische, vooruitstrevende en liberale Amerikanen zo goed als uitgespeeld. Misschien dat John "de economie is gezond" McCain en George "wanted, dead or alive" Bush toch nog voldoende ogen hebben doen opengaan...
-------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/john-mccain-neemt-de-leiding.html
Praktisch aansluitend daarop sloeg de financiële crisis heel nieuwe dimensies in, en John "the fundamentals of our economy are strong" McCain "schort zijn campagne op" (!) (??) wegens... de economische crisis!
Dat is nog eens een kandidaat president met greep op de werkelijkheid!
Maar ik moet er wel bijzeggen, elke kritiek op een kandidaat omdat die ongeschikt is voor zijn job wordt natuurlijk serieus gerelativeerd, omdat we doodeenvoudig kunnen wijzen op de laatste acht jaar, en de wereld is toch ook niet vergaan, nietwaar?
(Nu, als heel het Midden Oosten eind 2,008 een baken van democratie was geweest en de VS de laatste jaren een inflatieloze economische groei van 4% per jaar bij volledige werkgelegenheid en een Dow Jones op 36,000 hadden laten zien mag je er donder op zeggen dat de vergelijkingen tussen Bush en Winston Churchill van geen kanten meer hadden volstaan. U make deze bedenking tussen haakjes verder zelf af...)
Hoe dan ook, als je nu gewoon kijkt naar de realiteit - probeer het desnoods eens bij wijze van experiment - dan moet je toch zeggen: "Obama by a landslide"?
Maar hoewel Obama's kansen er terug een stuk beter uitzien zal de landslide wel een vrome wens blijven. Laten we nog maar eens naar "de site" voor dit onderwerp kijken:
http://www.electoral-vote.com/
Knalrood, toch, die Bush-staten? Je gelooft het haast niet, maar daar stemmen de mensen dus met verschillen van tussen de tien tot meer dan twintig percent op de Republiekeinen, zelfs na acht jaar Bush! Ik denk dat we misschien allemaal wat vaker op vakantie in Kansas en Utah en Idaho moesten gaan, zodat we toch een béétje aanvoelen wat er allemaal gebeurt. Die verhalen over creationisme, dat zijn dus echt geen grappen, hé, dat is allemaal - ècht!
Het heeft iets geks, de manier waarop die mensen het kosmopolitische, vooruitstrevende, liberale Amerika van de wetenschappelijke vooruitgang, de economische welvaart en de politieke vrijheid gegijzeld konden houden, en dat mogelijk nog zullen kunnen, en dat het niet het contact met de werkelijkheid is dat daar veel aan zal veranderen. Maar goed, als je ze enkele jaren geleden mocht geloven waren die kosmopolitische, vooruitstrevende en liberale Amerikanen zo goed als uitgespeeld. Misschien dat John "de economie is gezond" McCain en George "wanted, dead or alive" Bush toch nog voldoende ogen hebben doen opengaan...
-------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/john-mccain-neemt-de-leiding.html
The Starflyer War
“The Starflyer War” is de verzamelnaam van twee boeken van Peter Hamilton, Pandora’s Star en Judas Unchained. Het verhaal speelt zich af in hetzelfde “universum” als The Dreaming Void (1), maar het is vele eeuwen vroeger en de mensheid is nog maar een kuiken in de aangelegenheden van de Melkweg. De “Commonwealth” uit dat latere boek is er ook al, maar de Melkweg is groot. Heel groot. Als je vanuit je paar honderd sterren lang en ver genoeg tuurt, dan zie je al eens iets geks. Dan stuur je al eens een schip voorbij de grenzen van je Gemenebest, en dan open je wel eens een doos die beter gesloten kon blijven: “De Ster van Pandora”; ik vond het toch wel een goed gevonden naam.
Het verzinnen van een geloofwaardige "alien" (als iemand me daar nog eens een fatsoenlijk Nederlands woord voor aan de hand kon doen...) lijkt me wel één van de moeilijkste kunsten van de science fiction. Het is zo gemakkelijk één of ander soort menselijk gedrag uit onze eigen tijd te extrapoleren naar "een andere planeet" en te verklaren dat de betrokkenen kleine groene mannetjes zijn, of onze atavistische angsten in een cliché kleedje te steken ("oh, my god, het zijn zespotige insectoiden!"), en te denken dat je klaar bent... En Hamiltons vondst voor wat we op Pandora's Star aantreffen lijkt me niet één van zijn beste ideeën, maar goed, het is nu zo, en we zullen het er mee moeten doen. En dus is er nu een vijand die het mensdom, op duizend lichtjaar daarvandaan, zo ongunstig gezind is, dat enkel een strijd op leven en dood de beslissing kan brengen.
Flauwe "alien", dus, en als verhaal zo stereotyp als een huis, maar toch. Je kan het zien als de aanleiding om te kunnen plonzen in wat wel een sterk punt (hèt sterk punt, zou ik zeggen) van Hamilton is, namelijk een toekomstige menselijke samenleving die de afstand naar de sterren aan het overwinnen is. Laatst heb ik ergens een kritiek gelezen dat SF auteurs maar zelden de moeite doen om hun toekomstige samenlevingen in een politieke democratie te gieten, en inderdaad: het is ook hier weer prijs. Maar het geeft ook weer gelegenheid om enkele machtige, invloedrijke figuren neer te zetten, die net als iedereen bezorgd zijn om hun kinderen, maar intussen over het lot van werelden beslissen. Er is een enorme cast aan figuren die vaak best wel boeiend zijn, en die dan ook meteen een hoop sub-verhaallijnen meebrengen, die soms wel en soms niet verweven raken...
En natuurlijk zijn er vloten, admiraals, ruimteslagen, "aliens" die veel minder irrationeel zijn dan die ene vijand, intriges, vriendschappen, technologieën... Kom, ik zal maar eens in herhaling vallen. Lang niet slecht voor de liefhebbers van het genre, het leest gemakkelijk en je wil weten wat er verder gebeurt, en er valt toch een beetje na te denken over hoe die toekomstige ontwikkelingen er zoals zouden kunnen uitzien. Een aanrader voor de liefhebber van SF (in het bijzonder van "Space Opera"), maar wie er niet vanzelf aan is zal er ook niet overtuigd van raken. Een best verdienstelijke drie op vijf op de schaal van "Kwotering" (2), dus.
----------------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/08/peter-hamilton-dreaming-void.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/03/kwotering.html
Het verzinnen van een geloofwaardige "alien" (als iemand me daar nog eens een fatsoenlijk Nederlands woord voor aan de hand kon doen...) lijkt me wel één van de moeilijkste kunsten van de science fiction. Het is zo gemakkelijk één of ander soort menselijk gedrag uit onze eigen tijd te extrapoleren naar "een andere planeet" en te verklaren dat de betrokkenen kleine groene mannetjes zijn, of onze atavistische angsten in een cliché kleedje te steken ("oh, my god, het zijn zespotige insectoiden!"), en te denken dat je klaar bent... En Hamiltons vondst voor wat we op Pandora's Star aantreffen lijkt me niet één van zijn beste ideeën, maar goed, het is nu zo, en we zullen het er mee moeten doen. En dus is er nu een vijand die het mensdom, op duizend lichtjaar daarvandaan, zo ongunstig gezind is, dat enkel een strijd op leven en dood de beslissing kan brengen.
Flauwe "alien", dus, en als verhaal zo stereotyp als een huis, maar toch. Je kan het zien als de aanleiding om te kunnen plonzen in wat wel een sterk punt (hèt sterk punt, zou ik zeggen) van Hamilton is, namelijk een toekomstige menselijke samenleving die de afstand naar de sterren aan het overwinnen is. Laatst heb ik ergens een kritiek gelezen dat SF auteurs maar zelden de moeite doen om hun toekomstige samenlevingen in een politieke democratie te gieten, en inderdaad: het is ook hier weer prijs. Maar het geeft ook weer gelegenheid om enkele machtige, invloedrijke figuren neer te zetten, die net als iedereen bezorgd zijn om hun kinderen, maar intussen over het lot van werelden beslissen. Er is een enorme cast aan figuren die vaak best wel boeiend zijn, en die dan ook meteen een hoop sub-verhaallijnen meebrengen, die soms wel en soms niet verweven raken...
En natuurlijk zijn er vloten, admiraals, ruimteslagen, "aliens" die veel minder irrationeel zijn dan die ene vijand, intriges, vriendschappen, technologieën... Kom, ik zal maar eens in herhaling vallen. Lang niet slecht voor de liefhebbers van het genre, het leest gemakkelijk en je wil weten wat er verder gebeurt, en er valt toch een beetje na te denken over hoe die toekomstige ontwikkelingen er zoals zouden kunnen uitzien. Een aanrader voor de liefhebber van SF (in het bijzonder van "Space Opera"), maar wie er niet vanzelf aan is zal er ook niet overtuigd van raken. Een best verdienstelijke drie op vijf op de schaal van "Kwotering" (2), dus.
----------------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/08/peter-hamilton-dreaming-void.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/03/kwotering.html
woensdag 24 september 2008
Een "maat voor complexiteit", vervolg
Laat me nog eens mijn opmerking bij het boek Maps of Time (1) van David Christian hernemen. Die ging over verbanden tussen sterk verschillende onderwerpen, die zelfs voor wie met de onderwerpen zelf vertrouwd is best verrassend zijn. Het voorbeeld ging over hoe met het verstrijken van de tijd (sinds de Big Bang) systemen ontstonden waardoor een toenemende “vrije energie” stroomde. Een gemeenschappelijke noemer voor het ontstaan van sterren, of van beschavingen: het blijft toch iets aparts...
Maar kijk nu mee hoe hij dat idee introduceert:
“(...) the complexity achieved by living organisms can be measured, roughly but quite objectively, by estimating the density of the energy flows that sustain them against the destructive pressures of the second law of thermodynamics” (Maps of Time, hoofdstuk 4 §1)
Dus: binnen de waaier van toenemende complexiteit tussen een atoom en een beschaving is er de regio tussen de simpelste levende structuur (toch al véél complexer dan dat atoom) en een menselijk brein (nog altijd een pak minder complex dan de som van meerdere menselijke breinen, laat staan het spel van alle relaties daartussen). En binnen die regio kan je de hoeveelheid vrije energie zien als een “ruwe maar goede” graadmeter voor... complexiteit! En dat resulteert bij iemand als ik nog niet in de flits op de weg naar Damascus, maar toch in iets dat daar al een beetje op lijkt.
Denk terug aan de post over “een maat voor complexiteit” (2). Eén van de grootste huidige “grote vragen van de mensheid” is het probleem van het ontstaan van het leven. Zelfverklaarde “critici” van de evolutietheorie beweren wel eens dat de theorie een basis ontbreekt omdat die vraag onopgelost is (3). Terwijl ikzelf graag speculeer dat de evolutietheorie integendeel wel eens de oplossing van dat ontstaan van het leven kon bieden.
De redenering ging als volgt. Het mathematische concept “random walk” zegt ons dat een gegeven waarde die doorheen de tijd fluctueert met kleine, willekeurige bewegingen op de lange duur gemiddeld constant blijft. Wanneer er evenwel in een bepaalde richting een grens staat op hoe de waarde kan evolueren, dan zegt hetzelfde mathematisch concept dat het gemiddelde van die waarde met de tijd zal weglopen van die grens. Bijvoorbeeld, als we zeggen dat een waarde nul heeft als ondergrens, dan zal het gemiddelde van die waarde met de tijd groter worden (4).
Dat is volgens Stephen Gould precies wat er aan de hand is in de evolutie van het leven (5). Leven vertoont per generatie kleine variaties, die meer of minder complex kunnen worden. Minder complex dan een bepaald niveau (hij noemt dat “bacterie”) kan het leven echter niet worden: in dat geval is het dood. Maar dan is een toenemende gemiddelde complexiteit van levende structuren precies wat je zou verwachten. (Merk wel op hoe belangrijk het is dat we het steeds over gemiddelde complexiteit hebben. In werkelijkheid is het dominante leven op de planeet nog steeds het allersimpelste leven, namelijk de bacterie. Maar er zijn enkele vertakkingen van het leven, zeer, zeer zeldzaam, die - abstractie makend van soms toch wel erg grote fluctuaties - almaar complexer worden, en dus stijgt inderdaad het gemiddelde.)
Deze poging om om een soort mathematische verklaring te geven aan (minstens) de evolutie van leven staat of valt met de mogelijkheid om “complexiteit” te reduceren tot één enkel getal. En dat was precies waar de post in voetnoot (2) over ging. Maar dat is nu ook precies wat we lezen in Maps of Time. In het eerste geval was complexiteit een maat voor hoeveel informatie er nodig was om het systeem te beschrijven, en in dit geval is het een maat voor hoeveel vrije energie er stroomt door een systeem.
Voor het ontstaan van het leven kan je een simplificatie zo groot als een huis introduceren en zeggen dat er twee kampen zijn. Het was ofwel een plotse, vermoedelijk erg onwaarschijnlijke doorbraak; een “quantumflutuatie”, een klein (of een groot) mirakel. Ofwel was het gewoon een eigenschap van de materie: gegeven dat minder complex dan een atoom niet kan terwijl er naar boven toe niet echt een zichtbare grens is was het iets dat simpel in termen van de “random walk” te verwachten was.
Voor zover ik weet kan je op dit punt alleen maar een “believer” of een non-believer” in één van de mogelijke standpunten zijn. Daarom wijs ik er ook telkens op dat ik weliswaar mijn kamp gekozen heb, maar dat ik dat doe in termen van “we speculeren”. Als ik een wetenschapper was, en ik moest mijn schaarse tijd en middelen besteden aan één van de mogelijke richtingen om het ontstaan van het leven op te lossen, dan zou ik beslissen om het te zoeken in een richting waarin onze inzichten in de evolutie van het leven kunnen dienen als de basis voor het ontstaan van het leven. Zoals ik probeer duidelijk te maken in de posts in de voetnoten zou ik dat als een beredeneerde gok zien - en als je concurrenten uit het andere kamp met de Nobelprijs gaan lopen moet je sportief je ongelijk erkennen.
Natuurlijk is de toestand in werkelijkheid niet zo hoogdravend. Ik ben helemaal geen wetenschapper, maar een geïnteresseerde leek. De geïnteresseerde leek krijgt van boeken als Maps of Time af en toe heel interesante stof tot nadenken voorgeschoteld. Daarvan een voorbeeld geven dat me toelaat nog eens luidop over één van mijn stokpaardjes na te denken leek me wel een blogpostje waard.
-------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/niet-bescheiden-genoeg.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/02/een-maat-voor-complexiteit-het-ontstaan.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/08/het-fundament-van-de-evolutietheorie.html
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/03/het-ontstaan-van-het-leven-vervolg.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/02/kom-ik-vraag-het-nog-eens-het-ontstaan.html
(5) Gould, Life’s Grandeur, 1,997.
Maar kijk nu mee hoe hij dat idee introduceert:
“(...) the complexity achieved by living organisms can be measured, roughly but quite objectively, by estimating the density of the energy flows that sustain them against the destructive pressures of the second law of thermodynamics” (Maps of Time, hoofdstuk 4 §1)
Dus: binnen de waaier van toenemende complexiteit tussen een atoom en een beschaving is er de regio tussen de simpelste levende structuur (toch al véél complexer dan dat atoom) en een menselijk brein (nog altijd een pak minder complex dan de som van meerdere menselijke breinen, laat staan het spel van alle relaties daartussen). En binnen die regio kan je de hoeveelheid vrije energie zien als een “ruwe maar goede” graadmeter voor... complexiteit! En dat resulteert bij iemand als ik nog niet in de flits op de weg naar Damascus, maar toch in iets dat daar al een beetje op lijkt.
Denk terug aan de post over “een maat voor complexiteit” (2). Eén van de grootste huidige “grote vragen van de mensheid” is het probleem van het ontstaan van het leven. Zelfverklaarde “critici” van de evolutietheorie beweren wel eens dat de theorie een basis ontbreekt omdat die vraag onopgelost is (3). Terwijl ikzelf graag speculeer dat de evolutietheorie integendeel wel eens de oplossing van dat ontstaan van het leven kon bieden.
De redenering ging als volgt. Het mathematische concept “random walk” zegt ons dat een gegeven waarde die doorheen de tijd fluctueert met kleine, willekeurige bewegingen op de lange duur gemiddeld constant blijft. Wanneer er evenwel in een bepaalde richting een grens staat op hoe de waarde kan evolueren, dan zegt hetzelfde mathematisch concept dat het gemiddelde van die waarde met de tijd zal weglopen van die grens. Bijvoorbeeld, als we zeggen dat een waarde nul heeft als ondergrens, dan zal het gemiddelde van die waarde met de tijd groter worden (4).
Dat is volgens Stephen Gould precies wat er aan de hand is in de evolutie van het leven (5). Leven vertoont per generatie kleine variaties, die meer of minder complex kunnen worden. Minder complex dan een bepaald niveau (hij noemt dat “bacterie”) kan het leven echter niet worden: in dat geval is het dood. Maar dan is een toenemende gemiddelde complexiteit van levende structuren precies wat je zou verwachten. (Merk wel op hoe belangrijk het is dat we het steeds over gemiddelde complexiteit hebben. In werkelijkheid is het dominante leven op de planeet nog steeds het allersimpelste leven, namelijk de bacterie. Maar er zijn enkele vertakkingen van het leven, zeer, zeer zeldzaam, die - abstractie makend van soms toch wel erg grote fluctuaties - almaar complexer worden, en dus stijgt inderdaad het gemiddelde.)
Deze poging om om een soort mathematische verklaring te geven aan (minstens) de evolutie van leven staat of valt met de mogelijkheid om “complexiteit” te reduceren tot één enkel getal. En dat was precies waar de post in voetnoot (2) over ging. Maar dat is nu ook precies wat we lezen in Maps of Time. In het eerste geval was complexiteit een maat voor hoeveel informatie er nodig was om het systeem te beschrijven, en in dit geval is het een maat voor hoeveel vrije energie er stroomt door een systeem.
Voor het ontstaan van het leven kan je een simplificatie zo groot als een huis introduceren en zeggen dat er twee kampen zijn. Het was ofwel een plotse, vermoedelijk erg onwaarschijnlijke doorbraak; een “quantumflutuatie”, een klein (of een groot) mirakel. Ofwel was het gewoon een eigenschap van de materie: gegeven dat minder complex dan een atoom niet kan terwijl er naar boven toe niet echt een zichtbare grens is was het iets dat simpel in termen van de “random walk” te verwachten was.
Voor zover ik weet kan je op dit punt alleen maar een “believer” of een non-believer” in één van de mogelijke standpunten zijn. Daarom wijs ik er ook telkens op dat ik weliswaar mijn kamp gekozen heb, maar dat ik dat doe in termen van “we speculeren”. Als ik een wetenschapper was, en ik moest mijn schaarse tijd en middelen besteden aan één van de mogelijke richtingen om het ontstaan van het leven op te lossen, dan zou ik beslissen om het te zoeken in een richting waarin onze inzichten in de evolutie van het leven kunnen dienen als de basis voor het ontstaan van het leven. Zoals ik probeer duidelijk te maken in de posts in de voetnoten zou ik dat als een beredeneerde gok zien - en als je concurrenten uit het andere kamp met de Nobelprijs gaan lopen moet je sportief je ongelijk erkennen.
Natuurlijk is de toestand in werkelijkheid niet zo hoogdravend. Ik ben helemaal geen wetenschapper, maar een geïnteresseerde leek. De geïnteresseerde leek krijgt van boeken als Maps of Time af en toe heel interesante stof tot nadenken voorgeschoteld. Daarvan een voorbeeld geven dat me toelaat nog eens luidop over één van mijn stokpaardjes na te denken leek me wel een blogpostje waard.
-------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/09/niet-bescheiden-genoeg.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/02/een-maat-voor-complexiteit-het-ontstaan.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/08/het-fundament-van-de-evolutietheorie.html
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/03/het-ontstaan-van-het-leven-vervolg.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/02/kom-ik-vraag-het-nog-eens-het-ontstaan.html
(5) Gould, Life’s Grandeur, 1,997.
dinsdag 23 september 2008
Iets over "financiële derivaten"
De kranten staan vol analyses en raadgevingen over hoe het nu verder moet, tijdens en na een heel zware financiële crisis. Zelfs de bedenkingen van enkele van de scherpste geesten - en er zijn een paar héél scherpe geesten actief in het onderwerp - beginnen wat onder de inflatie aan ideeën te lijden. In feite is er niemand die een goed beeld van wat er aan de hand is, en zo dreigen ze allemaal een beetje door elkaar te kakelen.
Om maar te zwijgen van wat je allemaal op het internet te zien krijgt! Elke "Pol en Klein Peerke" die nooit binnen een straal van tien kilometer in de buurt van een derivaat is geweest stelt nu voor om maar ineens de handel in derivaten te verbieden. Dat heb ik met eigen ogen op een forum zien voorgesteld worden, uit een bron die we maar met de mantel der liefde zullen bedekken: ik ben er altijd dol op als ik mensen, uit vrees dat er wel eens overheidsoptreden kon nodig zijn, zie voorstellen dat de overheid optreedt om het risicogedrag te verbieden. Dus je begrijpt: als iemand toch denkt het copyright te moeten opeisen, dan kan hij zijn zin krijgen!
Maar misschien is het handig als we zouden weten wat dat eigenlijk is, een "financiëel derivaat"? Neem een wereld met wisselkoersen bepaald door vraag en aanbod, rentevoeten bepaald door de centrale banken, en individuen die vrij mogen beslissen te kopen, te verkopen, of niets te doen. Kortom: de wereld van onze eigen economie.
En beeld je nu in dat er een bekende munt is die we met USD zullen aanduiden, en een minder bekende munt die we van "bananen munt" zullen afkorten in BAM. De monetaire autoriteiten van de BAM vinden het wel handig dat één USD gelijk is aan één BAM, en dus koppelen ze de BAM aan de USD, zodat USD/BAM = 1.0000. Voor de rest is de rente in USD 4%, en de rente in BAM is 10%; dat gaat zo in bananenmunten.
Eén van die genieën in de wisselmarkten zoals je die in iedere familie vindt stelt je nu voor je spaargeld te beleggen in BAM, zodat je 10% zal verdienen. Wat nu onmiddellijk in u moet opkomen is de vraag: waarom betaalt de BAM 10%? Dat zal toch niet zijn omdat ze zo graag veel betalen? Dat suggereert toch dat er een reden is die maakt dat de autoriteiten van de USD kunnen ontlenen aan 4%, terwijl die van de BAM er zomaar 6% bij moeten leggen?
Ik zou u niet willen verplichten een euro te betalen voor iedereen die ik kan aanwijzen in wie dat niet onmiddellijk opkomt (met alle betreurenswaardige gevolgen vandien), maar soit. De lezer ziet onmiddellijk in dat het idee wel riskant moet zijn, en wijst het aanbod af. "Maar!" zegt ons financiëel genie. "Grote vondst!" Je kan natuurlijk altijd je BAM, inclusief de tien percent rente binnen een jaar weer verkopen! En dat is ook zo, maar de vraag is: aan welke prijs?
Als je gewoon moet wachten tot het jaar voorbij is, is de kans reëel dat je er intussen niet langer één dollar per BAM voor zal krijgen: dat is nu juist de reden waarom ze er tien percent in betalen, of wat had je nu gedacht? Maar hoe zit het als je vandaag met iemand afspreekt hoeveel USD die je volgend jaar voor je BAM zal betalen?
Om een beetje te begrijpen hoe dat zit moet je je even inbeelden dat je iemand vindt die verklaart dat hij je binnen een jaar gewoon voor elke BAM een dollar zal geven. In dat geval moet je subiet, onmiddellijk en sito presto het volgende doen. Je ontleent elke dollar die je maar kan vinden aan 4%, je koopt er BAM mee die je belegt aan 10%, je verkoopt binnen een jaar de 1.10 BAM die je zo per BAM hebt gegeneerd tegen 1.10 USD aan die tegenpartij die je die koers vandaag belooft (ik neem even aan dat er geen zorgen zijn over de betrouwbaarheid van die tegenpartij) en...
Je hebt zes percent verdient zonder enig risico!
En dus zal je het opnieuw doen, en opnieuw, en nog een keer... Voor steeds grotere bedragen (want je verdient ook voortdurend grotere bedragen), zonder ophouden tot in de eeuwen der eeuwen. Maar wat is het effect op je tegenpartij? Wel, die loopt almaar grotere verbintenissen op om volgend jaar USD te leveren ("zonder ophouden tot in de eeuwen der eeuwen"). Het is puur de wet van vraag en aanbod die zal maken dat hij beseft: als iemand bij mij zoveel (toekomstige) dollars komt kopen, dan moet ik die dollars duurder beginnen verkopen.
Maar zolang hij die dollars geen zes percent duurder verkoopt ontleen jij nog altijd zes percent goedkoper dan je belegt zodat je nog een verschil overhoudt, en dus blijf je je operatie volhouden. En je stopt niet tot het punt bereikt is waar je de USD terugkoopt, niet tegen 1.0000 BAM per USD, maar tegen 1.0600 BAM per USD. Alleen dan (de sceptische kenner zal wel willen geloven dat ik ongeveer weet waarover ik praat als ik opmerk met opzet abstractie te maken van dingen als "NPV" of ook getallen als "365" en "360" laat vallen) gaat de winst van het goedkoop ontlenen op aan het duurder terugkopen van de USD.
Elke tegenpartij die jou (met deze interestvoeten) niet aan 1.0600 BAM/USD (maar wel lager) de USD terugverkoopt is je gewoon gratis geld aan het geven, met andere woorden, verlies aan het maken. Je kan er donder op zeggen dat niemand dat zal willen doen. Je kan er donder op zeggen dat de prijs van de USD/BAM op één jaar gelijk zal zijn aan 1.0600.
Is dit te moeilijk? Te complex, Chinees, voer voor ingewijden en experten? Ik hoop van niet, want wie dit kan begrijpen heeft meteen zojuist zijn eerste derivaat uitgerekend! Het punt is, de prijs van een vandaag af te spreken, maar in de toekomst af te wikkelen wisseltransactie kan loepzuiver, 100% en mathematisch afgeleid worden uit het prijsniveau van vandaag plus het renteverschil van de twee betrokken munten voor die periode. Omdat de prijs van die transactie mathematisch kan afgeleid worden uit bekende andere parameters noemen we het een "afgeleid product", of ook een "derivaat".
Laat me raden. De lezer die nog niet wist wat dat eigenlijk betekent, een "financiëel derivaat", maar het nu wel weet, die kan niet zo meteen een goede reden bedenken om dit maar te verbieden? Waar zit het misdrijf? Moeten we misschien ook ineens de wiskunde afschaffen? Of is het alleen toegelaten te beseffen dat de waarde van de transactie op een gegeven datum een bepaald niveau is, zonder er naar te handelen? En als iemand nu werkelijk een bona fide schuldvordering in BAM bezit, vervaldag één jaar: moet die dan maar gelaten afwachten en hopen dat de BAM niet devalueert? Moet de overheid zich terug gaan bemoeien met wie welke financiële risico's mag, of niet mag, of moet lopen?
Oh, het zal allemaal wel goed bedoeld geweest zijn, hoor. Maar eerlijk gezegd...
Om maar te zwijgen van wat je allemaal op het internet te zien krijgt! Elke "Pol en Klein Peerke" die nooit binnen een straal van tien kilometer in de buurt van een derivaat is geweest stelt nu voor om maar ineens de handel in derivaten te verbieden. Dat heb ik met eigen ogen op een forum zien voorgesteld worden, uit een bron die we maar met de mantel der liefde zullen bedekken: ik ben er altijd dol op als ik mensen, uit vrees dat er wel eens overheidsoptreden kon nodig zijn, zie voorstellen dat de overheid optreedt om het risicogedrag te verbieden. Dus je begrijpt: als iemand toch denkt het copyright te moeten opeisen, dan kan hij zijn zin krijgen!
Maar misschien is het handig als we zouden weten wat dat eigenlijk is, een "financiëel derivaat"? Neem een wereld met wisselkoersen bepaald door vraag en aanbod, rentevoeten bepaald door de centrale banken, en individuen die vrij mogen beslissen te kopen, te verkopen, of niets te doen. Kortom: de wereld van onze eigen economie.
En beeld je nu in dat er een bekende munt is die we met USD zullen aanduiden, en een minder bekende munt die we van "bananen munt" zullen afkorten in BAM. De monetaire autoriteiten van de BAM vinden het wel handig dat één USD gelijk is aan één BAM, en dus koppelen ze de BAM aan de USD, zodat USD/BAM = 1.0000. Voor de rest is de rente in USD 4%, en de rente in BAM is 10%; dat gaat zo in bananenmunten.
Eén van die genieën in de wisselmarkten zoals je die in iedere familie vindt stelt je nu voor je spaargeld te beleggen in BAM, zodat je 10% zal verdienen. Wat nu onmiddellijk in u moet opkomen is de vraag: waarom betaalt de BAM 10%? Dat zal toch niet zijn omdat ze zo graag veel betalen? Dat suggereert toch dat er een reden is die maakt dat de autoriteiten van de USD kunnen ontlenen aan 4%, terwijl die van de BAM er zomaar 6% bij moeten leggen?
Ik zou u niet willen verplichten een euro te betalen voor iedereen die ik kan aanwijzen in wie dat niet onmiddellijk opkomt (met alle betreurenswaardige gevolgen vandien), maar soit. De lezer ziet onmiddellijk in dat het idee wel riskant moet zijn, en wijst het aanbod af. "Maar!" zegt ons financiëel genie. "Grote vondst!" Je kan natuurlijk altijd je BAM, inclusief de tien percent rente binnen een jaar weer verkopen! En dat is ook zo, maar de vraag is: aan welke prijs?
Als je gewoon moet wachten tot het jaar voorbij is, is de kans reëel dat je er intussen niet langer één dollar per BAM voor zal krijgen: dat is nu juist de reden waarom ze er tien percent in betalen, of wat had je nu gedacht? Maar hoe zit het als je vandaag met iemand afspreekt hoeveel USD die je volgend jaar voor je BAM zal betalen?
Om een beetje te begrijpen hoe dat zit moet je je even inbeelden dat je iemand vindt die verklaart dat hij je binnen een jaar gewoon voor elke BAM een dollar zal geven. In dat geval moet je subiet, onmiddellijk en sito presto het volgende doen. Je ontleent elke dollar die je maar kan vinden aan 4%, je koopt er BAM mee die je belegt aan 10%, je verkoopt binnen een jaar de 1.10 BAM die je zo per BAM hebt gegeneerd tegen 1.10 USD aan die tegenpartij die je die koers vandaag belooft (ik neem even aan dat er geen zorgen zijn over de betrouwbaarheid van die tegenpartij) en...
Je hebt zes percent verdient zonder enig risico!
En dus zal je het opnieuw doen, en opnieuw, en nog een keer... Voor steeds grotere bedragen (want je verdient ook voortdurend grotere bedragen), zonder ophouden tot in de eeuwen der eeuwen. Maar wat is het effect op je tegenpartij? Wel, die loopt almaar grotere verbintenissen op om volgend jaar USD te leveren ("zonder ophouden tot in de eeuwen der eeuwen"). Het is puur de wet van vraag en aanbod die zal maken dat hij beseft: als iemand bij mij zoveel (toekomstige) dollars komt kopen, dan moet ik die dollars duurder beginnen verkopen.
Maar zolang hij die dollars geen zes percent duurder verkoopt ontleen jij nog altijd zes percent goedkoper dan je belegt zodat je nog een verschil overhoudt, en dus blijf je je operatie volhouden. En je stopt niet tot het punt bereikt is waar je de USD terugkoopt, niet tegen 1.0000 BAM per USD, maar tegen 1.0600 BAM per USD. Alleen dan (de sceptische kenner zal wel willen geloven dat ik ongeveer weet waarover ik praat als ik opmerk met opzet abstractie te maken van dingen als "NPV" of ook getallen als "365" en "360" laat vallen) gaat de winst van het goedkoop ontlenen op aan het duurder terugkopen van de USD.
Elke tegenpartij die jou (met deze interestvoeten) niet aan 1.0600 BAM/USD (maar wel lager) de USD terugverkoopt is je gewoon gratis geld aan het geven, met andere woorden, verlies aan het maken. Je kan er donder op zeggen dat niemand dat zal willen doen. Je kan er donder op zeggen dat de prijs van de USD/BAM op één jaar gelijk zal zijn aan 1.0600.
Is dit te moeilijk? Te complex, Chinees, voer voor ingewijden en experten? Ik hoop van niet, want wie dit kan begrijpen heeft meteen zojuist zijn eerste derivaat uitgerekend! Het punt is, de prijs van een vandaag af te spreken, maar in de toekomst af te wikkelen wisseltransactie kan loepzuiver, 100% en mathematisch afgeleid worden uit het prijsniveau van vandaag plus het renteverschil van de twee betrokken munten voor die periode. Omdat de prijs van die transactie mathematisch kan afgeleid worden uit bekende andere parameters noemen we het een "afgeleid product", of ook een "derivaat".
Laat me raden. De lezer die nog niet wist wat dat eigenlijk betekent, een "financiëel derivaat", maar het nu wel weet, die kan niet zo meteen een goede reden bedenken om dit maar te verbieden? Waar zit het misdrijf? Moeten we misschien ook ineens de wiskunde afschaffen? Of is het alleen toegelaten te beseffen dat de waarde van de transactie op een gegeven datum een bepaald niveau is, zonder er naar te handelen? En als iemand nu werkelijk een bona fide schuldvordering in BAM bezit, vervaldag één jaar: moet die dan maar gelaten afwachten en hopen dat de BAM niet devalueert? Moet de overheid zich terug gaan bemoeien met wie welke financiële risico's mag, of niet mag, of moet lopen?
Oh, het zal allemaal wel goed bedoeld geweest zijn, hoor. Maar eerlijk gezegd...
maandag 22 september 2008
Tonnen en tonnen existentie
Filosofie, vindt Plato, begint met verwondering (1). Het is één van de grotste (néénee! Géén typefout! Vis dat zelf maar eens uit!) clichés van de mensheid geworden, maar je kan je er iets bij voorstellen. Daar sta je dan als Griek uit de tijd voor de lichtvervuiling aan de kusten van je stadsstaat naar de sterrenhemel te staren… en… en…
Ooit had ik een prof in de filosofie die me erg intimiderend overkwam, met zijn echt enorme eruditie, en niet bang om ze te gebruiken. Hij doceerde over een geleidelijke verandering in het perspectief van de Westerse filosofen - het verhaal zelf kwam uit Hannah Arendt. Zo stond een kwart millennium na de verwonderde Plato een Romeinse filosoof aan de oevers van de zee vol ontzetting te staren naar een schipbreuk aan de horizon. Zijn veilige heuvel aan de wal als metafoor voor ons vanzelfsprekend voortkabbelend leven, en stervende mensen aan de horizon die de eierschaal van onze zekerheden aan stukken slaan. Niet alleen het ontzag voor, maar ook de ontzetting over de kosmos kon een mens aan het denken zetten.
Zoals ik het me uit het blote hoofd herinner kwam er ook een fase van religieuze middeleeuwen. Niet langer (zou ik geheel voor eigen rekening navertellen) staarde de mens naar buiten, maar voelde hij zich tot in zijn diepste gedachten aangestaard door een Goddelijk wezen dat elk moment kon besluiten over te gaan op hel en verdoemenis. Het volstaat om een Kierkegaard te zien spartelen onder de priemende blik van zijn God en je beseft: de prikkels die een mens aan het denken zetten lijken geleidelijk almaar beklemmender te worden.
En nog een fase later zit Sartre te mijmeren onder een boom. Het was geen appel die naar beneden op zijn hoofd viel, maar zomaar ineens het hele universum! Hij keek naar een insect, en besefte: het bestaat. En hij keek naar de boom, en besefte: die bestaat ook. En hijzelf bestond en de lucht die hij ademde en de zon en het gras… Er viel niet onderuit te komen en in plaats van de verpletterende aanwezigheid van God was het nu de nog verpletterendere onpersoonlijkheid van tonnen en tonnen existentie die hem tot over zijn oren in de walging verdronk.
Brrrr, dacht K die dat allemaal aanhoorde, om eerlijk te zijn is dat allemaal niet iets dat ik herken wanneer ikzelf tot de filosofie kom (of is het omgekeerd?). Volgens mij gaat het wel degelijk allemaal om verwondering! En K, die niet alleen altijd alles beter weet maar dat ook aan de hele wereld wil laat weten, verwoordde zijn twijfels bij de torenende, intimiderende prof, en zie, de verpletterende prof veranderde in een minzame, vermanende en toch meelevende profeet van middelbare leeftijd, die K als volgt iets bijbracht.
“Misschien lijkt het zo”, sprak de grijsgebaarde profeet, maar we zijn nu eenmaal kinderen van een ontzettend gepriviligiëerde wereld. We leggen ons te slapen temidden van de zachte kussen en dekbedden, we voelen nooit honger of kou en onze problemen zijn allemaal luxeproblemen. Maar hoe zou je wereldbeeld er uitzien als je leefde aan de andere kant van dat spectrum? Kan je je inbeelden dat je elke dag wakker werd in het concentratiekamp van Auschwitz? Dat je elke dag leeft in een wereld waarin overal rondom jou de mensen, inclusief jijzelf, worden uitgehongerd en doodgemarteld, en dat er geen witte ridders uit de hoge hemelen neerdalen om te zorgen voor een happy end, maar dat je laatste belevenissen neerkomen op het aanschuiven voor de gaskamer?
Hoe zou je nu tegen de realiteit aankijken, Robeys?
Het was één van die momenten waarop Robeys het (tijdelijk: maak je vooral geen zorgen) niet allemaal beter wist.
--------------------------------
(1) Plato, Theaetetus, 155d: "(...) this feeling of wonder shows that you are a philosopher, since wonder is the only beginning of philosophy"
Ooit had ik een prof in de filosofie die me erg intimiderend overkwam, met zijn echt enorme eruditie, en niet bang om ze te gebruiken. Hij doceerde over een geleidelijke verandering in het perspectief van de Westerse filosofen - het verhaal zelf kwam uit Hannah Arendt. Zo stond een kwart millennium na de verwonderde Plato een Romeinse filosoof aan de oevers van de zee vol ontzetting te staren naar een schipbreuk aan de horizon. Zijn veilige heuvel aan de wal als metafoor voor ons vanzelfsprekend voortkabbelend leven, en stervende mensen aan de horizon die de eierschaal van onze zekerheden aan stukken slaan. Niet alleen het ontzag voor, maar ook de ontzetting over de kosmos kon een mens aan het denken zetten.
Zoals ik het me uit het blote hoofd herinner kwam er ook een fase van religieuze middeleeuwen. Niet langer (zou ik geheel voor eigen rekening navertellen) staarde de mens naar buiten, maar voelde hij zich tot in zijn diepste gedachten aangestaard door een Goddelijk wezen dat elk moment kon besluiten over te gaan op hel en verdoemenis. Het volstaat om een Kierkegaard te zien spartelen onder de priemende blik van zijn God en je beseft: de prikkels die een mens aan het denken zetten lijken geleidelijk almaar beklemmender te worden.
En nog een fase later zit Sartre te mijmeren onder een boom. Het was geen appel die naar beneden op zijn hoofd viel, maar zomaar ineens het hele universum! Hij keek naar een insect, en besefte: het bestaat. En hij keek naar de boom, en besefte: die bestaat ook. En hijzelf bestond en de lucht die hij ademde en de zon en het gras… Er viel niet onderuit te komen en in plaats van de verpletterende aanwezigheid van God was het nu de nog verpletterendere onpersoonlijkheid van tonnen en tonnen existentie die hem tot over zijn oren in de walging verdronk.
Brrrr, dacht K die dat allemaal aanhoorde, om eerlijk te zijn is dat allemaal niet iets dat ik herken wanneer ikzelf tot de filosofie kom (of is het omgekeerd?). Volgens mij gaat het wel degelijk allemaal om verwondering! En K, die niet alleen altijd alles beter weet maar dat ook aan de hele wereld wil laat weten, verwoordde zijn twijfels bij de torenende, intimiderende prof, en zie, de verpletterende prof veranderde in een minzame, vermanende en toch meelevende profeet van middelbare leeftijd, die K als volgt iets bijbracht.
“Misschien lijkt het zo”, sprak de grijsgebaarde profeet, maar we zijn nu eenmaal kinderen van een ontzettend gepriviligiëerde wereld. We leggen ons te slapen temidden van de zachte kussen en dekbedden, we voelen nooit honger of kou en onze problemen zijn allemaal luxeproblemen. Maar hoe zou je wereldbeeld er uitzien als je leefde aan de andere kant van dat spectrum? Kan je je inbeelden dat je elke dag wakker werd in het concentratiekamp van Auschwitz? Dat je elke dag leeft in een wereld waarin overal rondom jou de mensen, inclusief jijzelf, worden uitgehongerd en doodgemarteld, en dat er geen witte ridders uit de hoge hemelen neerdalen om te zorgen voor een happy end, maar dat je laatste belevenissen neerkomen op het aanschuiven voor de gaskamer?
Hoe zou je nu tegen de realiteit aankijken, Robeys?
Het was één van die momenten waarop Robeys het (tijdelijk: maak je vooral geen zorgen) niet allemaal beter wist.
--------------------------------
(1) Plato, Theaetetus, 155d: "(...) this feeling of wonder shows that you are a philosopher, since wonder is the only beginning of philosophy"
zondag 21 september 2008
"Singulariteit": geschiedenis of toekomst?
In hedendaagse science fiction die zich meteen op de schaal van de Melkweg afspeelt komen vaak "rassen" of "aliens" (1) voor die "getranscendeerd" (of zoiets) zijn. Ze worden verondersteld ooit een niveau van beschaving en inzicht en kennis te hebben bereikt, dat hen toeliet zich terug te trekken uit de materiële basis van sterren en planeten. Vanaf dan maken zich niet of nauwelijks zorgen over hoe de materiële deelnemers aan de Galactische politiek elkaar (of ons) afslachten, of de melkweg zelf bedreigen, of weet ik wat nog meer. Hoe ze het doen heb ik nooit begrepen, maar geen enkele materiële ontwikkeling kan hen nog deren en in feite trekken ze zich terug in wat (naar analogie met het concept van "zwarte gaten" in de kosmologie) "de singulariteit" wordt genoemd.
Meestal lees ik graag science fiction op dat soort enorm grote schaal, maar aan de getranscendeerde rassen erger ik me meestal dood. Het lijkt me gewoon een achterpoortje om religie weer naar binnen te smokkelen. Zomaar opeens is er toch weer een hogere, onbereikbare instantie, aan wiens normen "we" proberen te voldoen, wiens status "we" willen nastreven, en die vermoedelijk (maar niet zeker) vanuit de hoogte zit te kijken naar wat we precies uitspoken.
Toch zit er wel degelijk een interessante filosofische kwestie aan vast: niet voor het eerst signaleer ik dit verschijnsel met de zo triviaal lijkende "science fiction" (2). Even aangenomen dat de ruimte tussen de sterren niet te groot is om uitbreiding te verhinderen - wat zou dan de typische geschiedenis zijn van een soort die almaar industriëler en technologischer wordt?
Een eerste benadering is gewoon het doortrekken van de Aardse geschiedenis. Beschavingen die doorgroeien beginnen sterren te kolonizeren en al gauw botsen ze op concurrenten en je bent vertrokken met interstellaire economie, politiek, vloten en veldslagen en de rest. In de tweede fase besef je dat dat nogal naief is: de fase waarin mijn eigen dagdromen zich bevinden. Ook nadat je leert "springen" of andere "sneller dan licht" technologieën gebruikt blijft een lichtjaar echt wel verschrikkelijk veel. Voor een zeer geavanceerde beschaving is een afstand van tien lichtjaar of zelfs enkele tientallen lichtjaar nog haalbaar, maar het blijft gigantisch, een beetje zoals van hier naar Australië in de (niet te late) twintigste eeuw. En dan zijn honderd(en) lichtjaren de verre rand van wat je kan proberen en betekent duizend(en) lichtjaren hetzelfde als (praktisch) afgesneden.
Dat heeft twee consequenties: een Melkweg met een doorsnee van 100,000 lichtjaar, waarin een afstand van één percent "praktisch afgesneden" betekent, heeft enorm veel ruimte waar zeer hoogstaande beschavingen gigantische gebieden kunnen kolonizeren zonder van elkaars bestaan op de hoogte te zijn. Tegelijk is de ruimte binnen hun gebieden zo groot dat ze behalve de sterren waar hun soldaten op staan ook niet veel weten van wat er gebeurt. Tenminste, zo ziet het er in mijn dagdromen uit.
De derde fase zegt dan dat ook dat nog veel te naief is, en dat beschavingen die zich zo ver ontwikkelen dat het voorgaande mogelijk is op dat moment heel andere dingen te doen zullen hebben. Wéér die verhalen met transcendentie - die daarmee niet alleen maar reductionisme tot religieuze denkbeelden voorstellen! Ik geef het ruiterlijk toe, maar daarom hoeft het me nog niet aan te trekken.
En tenslotte denk ik te begrijpen dat er ook tegen die derde fase al een reactie komt, en wel bij (onder andere, ongetwijfeld) Brad DeLong. Die zegt op verschillende plaatsen van zijn site dat de "singulariteit" wel degelijk een zinvol concept is, maar dan als iets dat in ons verleden ligt! In een voorbeeld (3) beeldt hij zich in dat hij de 50,000 jaar geleden anatomisch moderne Homo sapiens ontmoet: wijzelf, dus, zoals we er toen inderdaad al waren, maar met de eerste beschavingen nog tientallen millennia in de toekomst. En dat hij aan die mensen, levend op de rand van subsistentie, uitlegt hoe een hedendaagse industriële beschaving zich bezig houdt met science fiction (of weblogs, of films, of boeken, of etentjes bij kaarslicht, en vele, vele andere).
Mensen die zoals 99% (en oneffen) van de wereldgeschiedenis hebben geleefd in een wereld van onzekerheid en geweld en armoede en die te zien kregen hoe wij leven, zouden een levensstijl aantreffen die afgesneden is van "materiële zorgen" zoals zij dat definiëerden: bijvoorbeeld infecties in een wereld zonder geneeskunde, of breuken in een wereld zonder verdoving, of gewoon honger of oorlog in een wereld waarin het zwaard en de bijl de wapens zijn. De "singulariteit", zouden die mensen van 50,000 jaar geleden denken; het punt waarop menselijke schepselen zich hebben teruggetrokken uit die materiële beslommeringen, dat is bereikt in een wereld van zwembaden, pralines en strandvakanties.
En zo krijg ik een beetje steun voor mijn opinie dat de sociale "singulariteit" een bruikbaar, en zelfs erg interessant idee kan zijn, maar dat het niet noodzakelijk hoeft te eindigen met de aanwezigheid van mystieke en quasi almachtige wezens in het universum.
----------------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/12/een-bruikbaar-nederlands-woord-voor.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/07/over-mijn-sterrenhemel-vraag.html
(3) http://delong.typepad.com/sdj/2008/07/jo-walton-disbe.html
Meestal lees ik graag science fiction op dat soort enorm grote schaal, maar aan de getranscendeerde rassen erger ik me meestal dood. Het lijkt me gewoon een achterpoortje om religie weer naar binnen te smokkelen. Zomaar opeens is er toch weer een hogere, onbereikbare instantie, aan wiens normen "we" proberen te voldoen, wiens status "we" willen nastreven, en die vermoedelijk (maar niet zeker) vanuit de hoogte zit te kijken naar wat we precies uitspoken.
Toch zit er wel degelijk een interessante filosofische kwestie aan vast: niet voor het eerst signaleer ik dit verschijnsel met de zo triviaal lijkende "science fiction" (2). Even aangenomen dat de ruimte tussen de sterren niet te groot is om uitbreiding te verhinderen - wat zou dan de typische geschiedenis zijn van een soort die almaar industriëler en technologischer wordt?
Een eerste benadering is gewoon het doortrekken van de Aardse geschiedenis. Beschavingen die doorgroeien beginnen sterren te kolonizeren en al gauw botsen ze op concurrenten en je bent vertrokken met interstellaire economie, politiek, vloten en veldslagen en de rest. In de tweede fase besef je dat dat nogal naief is: de fase waarin mijn eigen dagdromen zich bevinden. Ook nadat je leert "springen" of andere "sneller dan licht" technologieën gebruikt blijft een lichtjaar echt wel verschrikkelijk veel. Voor een zeer geavanceerde beschaving is een afstand van tien lichtjaar of zelfs enkele tientallen lichtjaar nog haalbaar, maar het blijft gigantisch, een beetje zoals van hier naar Australië in de (niet te late) twintigste eeuw. En dan zijn honderd(en) lichtjaren de verre rand van wat je kan proberen en betekent duizend(en) lichtjaren hetzelfde als (praktisch) afgesneden.
Dat heeft twee consequenties: een Melkweg met een doorsnee van 100,000 lichtjaar, waarin een afstand van één percent "praktisch afgesneden" betekent, heeft enorm veel ruimte waar zeer hoogstaande beschavingen gigantische gebieden kunnen kolonizeren zonder van elkaars bestaan op de hoogte te zijn. Tegelijk is de ruimte binnen hun gebieden zo groot dat ze behalve de sterren waar hun soldaten op staan ook niet veel weten van wat er gebeurt. Tenminste, zo ziet het er in mijn dagdromen uit.
De derde fase zegt dan dat ook dat nog veel te naief is, en dat beschavingen die zich zo ver ontwikkelen dat het voorgaande mogelijk is op dat moment heel andere dingen te doen zullen hebben. Wéér die verhalen met transcendentie - die daarmee niet alleen maar reductionisme tot religieuze denkbeelden voorstellen! Ik geef het ruiterlijk toe, maar daarom hoeft het me nog niet aan te trekken.
En tenslotte denk ik te begrijpen dat er ook tegen die derde fase al een reactie komt, en wel bij (onder andere, ongetwijfeld) Brad DeLong. Die zegt op verschillende plaatsen van zijn site dat de "singulariteit" wel degelijk een zinvol concept is, maar dan als iets dat in ons verleden ligt! In een voorbeeld (3) beeldt hij zich in dat hij de 50,000 jaar geleden anatomisch moderne Homo sapiens ontmoet: wijzelf, dus, zoals we er toen inderdaad al waren, maar met de eerste beschavingen nog tientallen millennia in de toekomst. En dat hij aan die mensen, levend op de rand van subsistentie, uitlegt hoe een hedendaagse industriële beschaving zich bezig houdt met science fiction (of weblogs, of films, of boeken, of etentjes bij kaarslicht, en vele, vele andere).
Mensen die zoals 99% (en oneffen) van de wereldgeschiedenis hebben geleefd in een wereld van onzekerheid en geweld en armoede en die te zien kregen hoe wij leven, zouden een levensstijl aantreffen die afgesneden is van "materiële zorgen" zoals zij dat definiëerden: bijvoorbeeld infecties in een wereld zonder geneeskunde, of breuken in een wereld zonder verdoving, of gewoon honger of oorlog in een wereld waarin het zwaard en de bijl de wapens zijn. De "singulariteit", zouden die mensen van 50,000 jaar geleden denken; het punt waarop menselijke schepselen zich hebben teruggetrokken uit die materiële beslommeringen, dat is bereikt in een wereld van zwembaden, pralines en strandvakanties.
En zo krijg ik een beetje steun voor mijn opinie dat de sociale "singulariteit" een bruikbaar, en zelfs erg interessant idee kan zijn, maar dat het niet noodzakelijk hoeft te eindigen met de aanwezigheid van mystieke en quasi almachtige wezens in het universum.
----------------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/12/een-bruikbaar-nederlands-woord-voor.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/07/over-mijn-sterrenhemel-vraag.html
(3) http://delong.typepad.com/sdj/2008/07/jo-walton-disbe.html
zaterdag 20 september 2008
Voornamen (We worden bedreigd!)
Vandaag lees ik op één van die forums die het internet bestoken met propaganda (“De Islam is een bedreiging voor het Westen!”) weer één van de grote klassiekers. De meest populaire naam in een gegeven stuk onberispelijk Europees territorium is Mohammed. We worden overspoeld! Binnen enkele decennia zullen er meer Moslims dan Mensen zijn! De Baarmoederstrategie! (Enzovoort)
Zodra je even op het verhaal ingaat krijg je iets interessants te zien. De conclusie blijft altijd dezelfde, maar de argumenten ervoor moeten voortdurend veranderen. Een hele tijd geleden heb ik geschreven hoe de historische realiteit is dat superieure beschavingen doorgaans inferieure beschavingen bedreigen, en niet omgekeerd (1). Dus tenzij we moeten geloven dat het Westen een inferieure beschaving is geloofde ik er niet veel van. Maar als je dat destijds op Usenet probeerde kreeg je al gauw de vergelijking met de Romeinen op je dak, die ook door veel minder hoogstaande culturen werden ingenomen.
OK, dus we worden niet bedreigd omdat we “inferieur” zijn, maar zoals in andere historische gevallen als de Romeinen. Alleen, die gevallen zijn gebaseerd op een heel preciese oorzaak, namelijk de veroverende “inferieure” cultuur had een militiar superieure technologie uitgevonden: mijn vraag was dus of we werden bedreigd door een primitievere maar militair superieure Islam?
Natuurlijk was dat het ook niet, en dus moesten ze weer op zoek naar nog iets anders (2) – want de conclusie dat we bedreigd worden is altijd juist, remember? Dus verschoof de aandacht naar de zogenaamde “Baarmoederstrategie”; het Westen werd bedreigd door overspoeling omdat de Islam veel hogere geboortecijfers vertoonde dan wij. Alleen, zoals de post onder voetnoot (2) liet zien met verwijzingen en statistieken, de geboortecijfers van quasi alle Islamlanden, van Marokko tot ver voorbij Pakistan, maken een crash door die maakt dat een aantal verrassende landen als Iran nu al cijfers laten zien die vergelijkbaar zijn met de cijfers voor het Westen.
Dus oeps, dat was het ook al niet, maar toch bleef het Westen bedreigd door de Islam, en dus moesten we op zoek naar weer nieuwe redenen om ons daarover zorgen te maken. Jamaar, zo klonk dan ook al gauw, het probleem zat niet bij de geboortecijfers van de Islamlanden zelf, maar wel van de Islamitische bevolking van Europa! Die nu al aanwezige “Derde Kolonne” (of zoiets) Moslims, dat waren de horden die ons met hun cijfers gingen overspoelen.
Dus ging er weer een hele tijd overheen (omdat ik nu eenmaal niet zo fanatiek ben over het onderwerp dat ik alle antwoorden meteen opzoek) voor ik op de gegevens stootte: het is met de Europese Moslims precies zoals voor alle andere Moslims en alle andere bevolkingsgroepen: zodra ze een pak rijker worden (en in Europa komen wonen maakt ipso facto een hoop mensen een pak rijker) crashen hun geboortecijfers even rap en goed als die van alle anderen (3). Overigens ben ik vanaf toen (gezien de verbazing waarmee sommigen mijn opmerkingen lazen) verder statistieken en andere gegevens blijven in het oog houden, en die bleven mijn punt bevestigen (4).
Maar als het niet komt omdat we een inferieure cultuur zijn, en ook niet omdat we militair inferieur zijn, en ook niet omdat de Islam hogere geboortecijfers kan voorleggen, en ook niet omdat de lokale Moslims die cijfers kunnen voorleggen, en stomweg herhalen van de reeds weerlegde propaganda ook niet helpt (5) – hoe kunnen we dan nog blijven loeien dat we desondanks door de Islam worden bedreigd? Het jongste antwoord in de oneindig lange serie was dat het kwam door de importmoslims. De familieherenigingen: die zouden ons de das omdoen! Er zijn dus geen hoge geboortecijfers in (pakweg) Marokko, en ook in België planten de Marokkanen zich niet voort zoals de konijnen, maar als we ze allemaal hier op een hoopje concentreren, dan halen ze ons natuurlijk wel in, nietwaar?
Nu, los van het feit dat ik het niet zo’n slechte ruil zou vinden als alle Marokkanen in België kwamen wonen, en alle Belgen in Marokko – ik laat kalmpjes de dagen passeren tot ik op de informatie stuit waaraan je kan zien dat dat idee al een even grote mythe is als al zijn voorgangers, en ik laat het dan wel weten. Maar in afwachting (Hé! Tot mijn eigen grote opluchting komen we bij het punt!) moeten we ons misschien zorgen maken over die “meest voorkomende naam” Mohammed?
Wel, zonder er iets over op te zoeken of er over na te denken, maar misschien zitten we alweer naar één groot sofisme te kijken? Ik zou wel eens het volgende willen weten: hoeveel verschillende voornamen gebruiken Belgen (of Europeanen) met een significante frequentie? Dus als er elk jaar één “Dakota” wordt geboren, laat die er dan maar af; maar hoe lang is de lijst namen met “Jan” en “Piet” en “Seppe” enzovoort? En hoe lang is die lijst namen voor de Europese Moslims van het bestudeerde gebied?
Immers, als 100 Belgen tien verschillende namen krijgen die allemaal even vaak (tien keer, dus) voorkomen, terwijl alle Moslims “Mohammed” heten, dan volstaat het dat er op een bevolking van 111 slechts 11 Moslims zijn en “Mohammed” is de meest voorkomende naam, zonder dat je er ook maar iets anders moet achter zoeken dan dat er onder Moslims minder verschillende namen worden gebruikt.
Ik weet het niet. Maar het zou me niets verbazen. In feite verwacht ik het wel een beetje. Ik denk dat ik niet al te zware weddenschappen had durven afsluiten (niet nu ik de vraag eerst publiek heb gemaakt, natuurlijk) dat de lijst redelijk vaak gebruikte voornamen onder Belgen aanzienlijk langer is dan de lijst redelijk vaak gebruikte voornamen onder Belgische Moslims. Maar dat blijft alleen maar het eerste dat in me opkomt, nu ik dat Mohammed-verhaal weer eens zie passeren. Mocht iemand er meer van weten...
----------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/03/hoe-zat-dat-nu-met-die-superieure.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/08/de-baarmoederstrategie.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/08/eurabi-de-cijfers-kloppen-niet.html
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/08/de-bevolkingsexplosie-van-de-islam.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/08/zouden-die-cijfers-wel-kloppen.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/01/nog-eens-eurabi.html
(5) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/03/stop-de-immigratie-van-vb-propaganda.html
Zodra je even op het verhaal ingaat krijg je iets interessants te zien. De conclusie blijft altijd dezelfde, maar de argumenten ervoor moeten voortdurend veranderen. Een hele tijd geleden heb ik geschreven hoe de historische realiteit is dat superieure beschavingen doorgaans inferieure beschavingen bedreigen, en niet omgekeerd (1). Dus tenzij we moeten geloven dat het Westen een inferieure beschaving is geloofde ik er niet veel van. Maar als je dat destijds op Usenet probeerde kreeg je al gauw de vergelijking met de Romeinen op je dak, die ook door veel minder hoogstaande culturen werden ingenomen.
OK, dus we worden niet bedreigd omdat we “inferieur” zijn, maar zoals in andere historische gevallen als de Romeinen. Alleen, die gevallen zijn gebaseerd op een heel preciese oorzaak, namelijk de veroverende “inferieure” cultuur had een militiar superieure technologie uitgevonden: mijn vraag was dus of we werden bedreigd door een primitievere maar militair superieure Islam?
Natuurlijk was dat het ook niet, en dus moesten ze weer op zoek naar nog iets anders (2) – want de conclusie dat we bedreigd worden is altijd juist, remember? Dus verschoof de aandacht naar de zogenaamde “Baarmoederstrategie”; het Westen werd bedreigd door overspoeling omdat de Islam veel hogere geboortecijfers vertoonde dan wij. Alleen, zoals de post onder voetnoot (2) liet zien met verwijzingen en statistieken, de geboortecijfers van quasi alle Islamlanden, van Marokko tot ver voorbij Pakistan, maken een crash door die maakt dat een aantal verrassende landen als Iran nu al cijfers laten zien die vergelijkbaar zijn met de cijfers voor het Westen.
Dus oeps, dat was het ook al niet, maar toch bleef het Westen bedreigd door de Islam, en dus moesten we op zoek naar weer nieuwe redenen om ons daarover zorgen te maken. Jamaar, zo klonk dan ook al gauw, het probleem zat niet bij de geboortecijfers van de Islamlanden zelf, maar wel van de Islamitische bevolking van Europa! Die nu al aanwezige “Derde Kolonne” (of zoiets) Moslims, dat waren de horden die ons met hun cijfers gingen overspoelen.
Dus ging er weer een hele tijd overheen (omdat ik nu eenmaal niet zo fanatiek ben over het onderwerp dat ik alle antwoorden meteen opzoek) voor ik op de gegevens stootte: het is met de Europese Moslims precies zoals voor alle andere Moslims en alle andere bevolkingsgroepen: zodra ze een pak rijker worden (en in Europa komen wonen maakt ipso facto een hoop mensen een pak rijker) crashen hun geboortecijfers even rap en goed als die van alle anderen (3). Overigens ben ik vanaf toen (gezien de verbazing waarmee sommigen mijn opmerkingen lazen) verder statistieken en andere gegevens blijven in het oog houden, en die bleven mijn punt bevestigen (4).
Maar als het niet komt omdat we een inferieure cultuur zijn, en ook niet omdat we militair inferieur zijn, en ook niet omdat de Islam hogere geboortecijfers kan voorleggen, en ook niet omdat de lokale Moslims die cijfers kunnen voorleggen, en stomweg herhalen van de reeds weerlegde propaganda ook niet helpt (5) – hoe kunnen we dan nog blijven loeien dat we desondanks door de Islam worden bedreigd? Het jongste antwoord in de oneindig lange serie was dat het kwam door de importmoslims. De familieherenigingen: die zouden ons de das omdoen! Er zijn dus geen hoge geboortecijfers in (pakweg) Marokko, en ook in België planten de Marokkanen zich niet voort zoals de konijnen, maar als we ze allemaal hier op een hoopje concentreren, dan halen ze ons natuurlijk wel in, nietwaar?
Nu, los van het feit dat ik het niet zo’n slechte ruil zou vinden als alle Marokkanen in België kwamen wonen, en alle Belgen in Marokko – ik laat kalmpjes de dagen passeren tot ik op de informatie stuit waaraan je kan zien dat dat idee al een even grote mythe is als al zijn voorgangers, en ik laat het dan wel weten. Maar in afwachting (Hé! Tot mijn eigen grote opluchting komen we bij het punt!) moeten we ons misschien zorgen maken over die “meest voorkomende naam” Mohammed?
Wel, zonder er iets over op te zoeken of er over na te denken, maar misschien zitten we alweer naar één groot sofisme te kijken? Ik zou wel eens het volgende willen weten: hoeveel verschillende voornamen gebruiken Belgen (of Europeanen) met een significante frequentie? Dus als er elk jaar één “Dakota” wordt geboren, laat die er dan maar af; maar hoe lang is de lijst namen met “Jan” en “Piet” en “Seppe” enzovoort? En hoe lang is die lijst namen voor de Europese Moslims van het bestudeerde gebied?
Immers, als 100 Belgen tien verschillende namen krijgen die allemaal even vaak (tien keer, dus) voorkomen, terwijl alle Moslims “Mohammed” heten, dan volstaat het dat er op een bevolking van 111 slechts 11 Moslims zijn en “Mohammed” is de meest voorkomende naam, zonder dat je er ook maar iets anders moet achter zoeken dan dat er onder Moslims minder verschillende namen worden gebruikt.
Ik weet het niet. Maar het zou me niets verbazen. In feite verwacht ik het wel een beetje. Ik denk dat ik niet al te zware weddenschappen had durven afsluiten (niet nu ik de vraag eerst publiek heb gemaakt, natuurlijk) dat de lijst redelijk vaak gebruikte voornamen onder Belgen aanzienlijk langer is dan de lijst redelijk vaak gebruikte voornamen onder Belgische Moslims. Maar dat blijft alleen maar het eerste dat in me opkomt, nu ik dat Mohammed-verhaal weer eens zie passeren. Mocht iemand er meer van weten...
----------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/03/hoe-zat-dat-nu-met-die-superieure.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/08/de-baarmoederstrategie.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/08/eurabi-de-cijfers-kloppen-niet.html
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/08/de-bevolkingsexplosie-van-de-islam.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/08/zouden-die-cijfers-wel-kloppen.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/01/nog-eens-eurabi.html
(5) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2008/03/stop-de-immigratie-van-vb-propaganda.html
vrijdag 19 september 2008
Een Meesterbelegger
Een Amerikaanse site - ik zou gezworen hebben dat het Brad DeLong was, maar ik vind het er nu niet terug - schrijft dat dit het moment is om hoogrentende (en dus riskante) obligaties te kopen. Ofwel komt er nu heel gauw een keerpunt, en dan zal je er heel goed mee zijn. Ofwel komt er vanaf dit punt helemaal geen keerpunt, en dan zal een stapeltje rommelobligaties in je portefeuille echt maar een héél klein deel van je problemen zijn.
En dat laatste mag je letterlijk nemen. Ik vraag me af of al die tegenstanders van "steun met het geld van de belastingbetaler" zich goed realizeren dat, als het boeltje echt in elkaar klapt, er nog heel veel méér geld van de spaarder zal verloren gaan, dan er nu van "de belastingbetaler" wordt ingezet.
Maar soit.
Ik denk dat die Amerikaanse site ergens een punt heeft. Zelf heb ik onder dat motto met één (1) percent van mijn liquide spaargeld aandelen van een industriëel bedrijf gekocht. Zakt het allemaal verder door, ach, dan betaal ik ook mijn stukje van de rekening. En als we voor een ommekeer staan zoals in maart 2,003: dan zal ik er hier nog mààndenlang verschrikkelijk over kunnen opscheppen.
Dank zij de golf van optimisme van vandaag beperkt mijn verlies zich al tot slechts 15% van dat ene percent van mijn liquide spaargeld. Ik ben een echte meesterbelegger!
En dat laatste mag je letterlijk nemen. Ik vraag me af of al die tegenstanders van "steun met het geld van de belastingbetaler" zich goed realizeren dat, als het boeltje echt in elkaar klapt, er nog heel veel méér geld van de spaarder zal verloren gaan, dan er nu van "de belastingbetaler" wordt ingezet.
Maar soit.
Ik denk dat die Amerikaanse site ergens een punt heeft. Zelf heb ik onder dat motto met één (1) percent van mijn liquide spaargeld aandelen van een industriëel bedrijf gekocht. Zakt het allemaal verder door, ach, dan betaal ik ook mijn stukje van de rekening. En als we voor een ommekeer staan zoals in maart 2,003: dan zal ik er hier nog mààndenlang verschrikkelijk over kunnen opscheppen.
Dank zij de golf van optimisme van vandaag beperkt mijn verlies zich al tot slechts 15% van dat ene percent van mijn liquide spaargeld. Ik ben een echte meesterbelegger!
donderdag 18 september 2008
Niet bescheiden genoeg
Op wandel met verschillende familieleden doet kleuter Sarah één van die kleuteruitspraken die de aandacht trekt, en de hele groep schiet in de lach. Ik weet al niet meer wat ze gezegd heeft, maar de teneur van de reacties was “zooo bescheiden, die Sarah”. Waarop één van de familieleden laat ontglippen “helemaal haar vader, dus”. En de lezer voelt direct, een beetje op die zure toon die maakt dat je je fronsend loopt af te vragen “wat heb ik nu weer verkeerd gezegd?”.
Het raadsel was niet zo moeilijk. Hier op de tafel ligt Maps of Time (2,004) van David Christian. Het onderwerp is “Big History”; zowat het tegendeel van “de geschiedenis van het zout” en soortgelijke gespecializeerde onderwerpen, zoals dus ook lange reeksen koningen gevolgd door Romeinse cijfers of alles wat je kan te weten komen over de rode periode van de Korinthische vazen. Big History gaat integendeel over de heel grote schaal – de schaal die de lezer van Speels maar Serieus ook al een paar keer heeft zien passeren. Eén keer zelfs gebeurde dat op dezelfde maximale schaal die de auteur niet één kort postje (1), maar een heel dik boek lang volhoudt: de geschiedenis van het ons bekende universum, te beginnen met de Big Bang; een schaal waarop (bijvoorbeeld) het ontstaan van de eerste beschavingen een paragraaf van een hoofdstuk uitmaakt.
Het is een soort geschiedenis die (voor zover ik daar kijk op heb) lang uit de mode is geweest - misschien tot het punt waar we van “gediscreidteerd” kunnen spreken - naar ik denk als gevolg van mensen als een Hegel, een Marx of een Toynbee. Te vaag, te speculatief, te gemakkelijk om er uit te halen wat je nodig hebt en de rest te negeren, en zo altijd gelijk te krijgen. Maar tegelijk is het een schaal die mij nu eenmaal meer interesseert dan altijd weer die lange lijst van koningen met hun Romeinse cijfers en ik was de jaartallen nog vergeten: veel, veel jaartallen.
Het boek is groot, dik, zwaar, met een enorme lijst voetnoten en bibliographie... "Niet gemakkelijk, zeker?" sprak het gerespecteerd familielid toen hij het zag liggen. En de lezer kan zich het droevige vervolg inbeelden. Ik heb (weer eens) geantwoord in termen van een beschrijving van de realiteit (en niet van wat de mensen graag willen horen) en enkele uren later liep hij er nog altijd een beetje over te mokken. Zonder de details nog te weten zal ik iets gezegd hebben als “wie zoals ik te veel met erg verschillende onderwerpen bezig is krijgt gemakkelijk het gevoel dat er in boeken die achtereenvolgens al die onderwerpen behandelen niet veel nieuws meer te rapen is”. En je moet er geen moment aan twijfelen dat mijn gerespecteerd familielid daaruit maar twee woorden gehoord en onthouden heeft: “te” en “gemakkelijk”.
Maar het boek is wel degelijk heel interessant voor mensen die zelf al posts als die uit voetnoot (1) hebben geschreven omdat het vaak heel nieuwe (voor mij, althans) verbanden legt. Zo vond ik een tabel die het heeft over de hoeveelheid “vrije energie” die per tijd en per hoeveelheid materie stroomt door heel verschillende soorten systemen: zoals galaxieën; planeten, simpel leven, een menselijk brein, enzovoort. Je voelt het al komen: er gaat méér vrije energie om in de recentere systemen zoals een menselijk brein dan in dat oudere systemen zoals sterren en planeten. Dus kan je het verhaal van heel die Big History, zelfs als die aanvangt op een punt dat Arnold Tonbee er van zou duizelen, vertellen vanuit een heel nieuw perspectief: het (almaar snellere) verbruik van “vrije energie” naarmate de leeftijd van het bekende universum toeneemt.
Dus sta me toe even twee vliegen in één klap te slaan. Dat nieuwe perspectief opent (ten eerste) erg interessante invalshoeken en ideeën, en ik denk dat ik nu al (na 150 bladzijden) het boek durf aanbevelen aan iedereen die geïnteresseerd is in geschiedenis op deze schaal. En ten tweede, mensen zoals ik kunnen er nog héél veel van leren, omdat er nu eenmaal een groot verschil is tussen “iets gelezen hebben over een hoop van die onderwerpen” en “in staat zijn daartussen verbanden te leggen die veel verder gaan dan alleen maar chronologie”.
Zo, ik hoop dat ik me deze keer in meer sociaal correcte termen heb uitgedrukt...
------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/05/overzicht-der-overzichten.html
Het raadsel was niet zo moeilijk. Hier op de tafel ligt Maps of Time (2,004) van David Christian. Het onderwerp is “Big History”; zowat het tegendeel van “de geschiedenis van het zout” en soortgelijke gespecializeerde onderwerpen, zoals dus ook lange reeksen koningen gevolgd door Romeinse cijfers of alles wat je kan te weten komen over de rode periode van de Korinthische vazen. Big History gaat integendeel over de heel grote schaal – de schaal die de lezer van Speels maar Serieus ook al een paar keer heeft zien passeren. Eén keer zelfs gebeurde dat op dezelfde maximale schaal die de auteur niet één kort postje (1), maar een heel dik boek lang volhoudt: de geschiedenis van het ons bekende universum, te beginnen met de Big Bang; een schaal waarop (bijvoorbeeld) het ontstaan van de eerste beschavingen een paragraaf van een hoofdstuk uitmaakt.
Het is een soort geschiedenis die (voor zover ik daar kijk op heb) lang uit de mode is geweest - misschien tot het punt waar we van “gediscreidteerd” kunnen spreken - naar ik denk als gevolg van mensen als een Hegel, een Marx of een Toynbee. Te vaag, te speculatief, te gemakkelijk om er uit te halen wat je nodig hebt en de rest te negeren, en zo altijd gelijk te krijgen. Maar tegelijk is het een schaal die mij nu eenmaal meer interesseert dan altijd weer die lange lijst van koningen met hun Romeinse cijfers en ik was de jaartallen nog vergeten: veel, veel jaartallen.
Het boek is groot, dik, zwaar, met een enorme lijst voetnoten en bibliographie... "Niet gemakkelijk, zeker?" sprak het gerespecteerd familielid toen hij het zag liggen. En de lezer kan zich het droevige vervolg inbeelden. Ik heb (weer eens) geantwoord in termen van een beschrijving van de realiteit (en niet van wat de mensen graag willen horen) en enkele uren later liep hij er nog altijd een beetje over te mokken. Zonder de details nog te weten zal ik iets gezegd hebben als “wie zoals ik te veel met erg verschillende onderwerpen bezig is krijgt gemakkelijk het gevoel dat er in boeken die achtereenvolgens al die onderwerpen behandelen niet veel nieuws meer te rapen is”. En je moet er geen moment aan twijfelen dat mijn gerespecteerd familielid daaruit maar twee woorden gehoord en onthouden heeft: “te” en “gemakkelijk”.
Maar het boek is wel degelijk heel interessant voor mensen die zelf al posts als die uit voetnoot (1) hebben geschreven omdat het vaak heel nieuwe (voor mij, althans) verbanden legt. Zo vond ik een tabel die het heeft over de hoeveelheid “vrije energie” die per tijd en per hoeveelheid materie stroomt door heel verschillende soorten systemen: zoals galaxieën; planeten, simpel leven, een menselijk brein, enzovoort. Je voelt het al komen: er gaat méér vrije energie om in de recentere systemen zoals een menselijk brein dan in dat oudere systemen zoals sterren en planeten. Dus kan je het verhaal van heel die Big History, zelfs als die aanvangt op een punt dat Arnold Tonbee er van zou duizelen, vertellen vanuit een heel nieuw perspectief: het (almaar snellere) verbruik van “vrije energie” naarmate de leeftijd van het bekende universum toeneemt.
Dus sta me toe even twee vliegen in één klap te slaan. Dat nieuwe perspectief opent (ten eerste) erg interessante invalshoeken en ideeën, en ik denk dat ik nu al (na 150 bladzijden) het boek durf aanbevelen aan iedereen die geïnteresseerd is in geschiedenis op deze schaal. En ten tweede, mensen zoals ik kunnen er nog héél veel van leren, omdat er nu eenmaal een groot verschil is tussen “iets gelezen hebben over een hoop van die onderwerpen” en “in staat zijn daartussen verbanden te leggen die veel verder gaan dan alleen maar chronologie”.
Zo, ik hoop dat ik me deze keer in meer sociaal correcte termen heb uitgedrukt...
------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/05/overzicht-der-overzichten.html
Abonneren op:
Posts (Atom)
