Het is een Spannende Strijd!

Terugkijkend naar eind oktober vier jaar geleden zie ik een beetje tevreden dat ik aan het vertellen was dat het helemaal geen "spannende strijd" was, en dat je er dichter bij zou zijn door over de verkiezingen te schrijven in termen van "Obama by a landslide" (1).Maar omdat dat nu eenmaal niet is waarmee je magazines verkoopt en bloglezers aantrekt was iedereen maar aan het schrijven hoe ongelofelijk spannend het allemaal wel was. Achteraf geloof je dat nauwelijks nog, maar toch was het zo.

Een beetje zoals niemand zich nog kan voorstellen hoe serieus "iedereen" een paar jaar geleden de "kandidatuur" van Sarah Palin nog nam (2).

Maar vandaag is het dus werkelijk "een spannende strijd". Tenminste, voor zover de polls een beetje betrouwbaar zijn. Naar ik lees (maar ik weet er natuurlijk helemaal niks van, ik zit gewoon handenwrijvend naar het spektakel te kijken) antwoorden deze dagen veel minder mensen dan vroeger op polls, dus wie weet voor welke verrassingen we nog komen te staan? Hoe dan ook, nadat ik er een paar weken geleden een beetje gedegouteerd bijna de brui aan had gegeven (3) is Romney er alsnog in geslaagd zichzelf op de kaart te zetten, en nu ziet het er al even "nek aan nek" uit als in de tijd van Bush versus Gore. Als Obama dat nu ook nog blijkt te winnen, dan ga ik me echt afvragen of veel andere mensen al die vorige maanden een even mooi parcours hebben afgelegd: Palin stelt niks voor, Romney is de enige serieuze kandidaat, het wordt een spannende strijd, maar Obama wint toch: dat zou toch niet zo slecht voorspeld zijn?

Overigens geef ik meteen toe dat onder mijn definitie van "spannende strijd" de kans dat één van beide wint even groot is als de kans dat kruis of munt van een muntstuk bovenaan eindigt. Maar toch.

Laten we maar even mijn standaard oefening proberen. We gaan naar de kaart van Electoral Vote (4), en zie eens hoeveel dichter de kloof is geworden. Om te beginnen zit Florida nu netjes in het kamp van Romney, weliswaar binnen de foutmarge, maar zo consistent sinds vele weken dat de meeste waarnemers daar nu wel van uitgaan. De kloof beslaat dus nog maar 45 kiesmannen, zodat Romney er in principe slechts 23 moet "omdraaien" en de buit is binnen. Virginia, New Hampshire en Iowa zijn echter "exactly tied", dus het is een beetje complexer dan dat, maar toch.

We zien verschillende staten die in Obama's totaal zijn geteld hoewel ze maar een blauwe rand hebben: en in elk daarvan zijn veel kiesmannen te verdelen: dus reken maar dat het er zeer nipt uitziet. We gaan er wel de hele tijd van uit dat de polls ondanks alles nog een beetje betekenis hebben, natuurlijk. Het komt er op neer dat het helemaal niet meer zo onwaarschijnlijk is dat Romney zijn lichtrode staten binnenhaalt, en een zwaargewicht als Virginia erbij, en er is niet langer een hele reeks strijdstaten nodig die hij in extremis moet winnen, maar nog maar één of twee. Dus stilaan ziet het er naar uit dat niet Romney een hele serie kruis of munt wedstrijden na elkaar moet winnen, maar wel Obama.

OK, dat is overdreven: Als in het voor hem slechte scenario dat ik aan het beschrijven ben Obama toch Ohio binnenhaalt (dat is heel redelijk om precies dezelfde reden waarom we Florida stilaan bij Romney mogen zetten), dan is hij alsnog zo goed als binnen. En natuurlijk kunnen de "tied" staten net zo goed in zijn kamp vallen als bij Romney. Of hoe we weer een manier hebben gevonden om uit te drukken dat Obama nog steeds licht favoriet is.

Maar als je dat vergelijkt met de parmantige verklaringen over "Obama de one-term president" uit 2010, terwijl maar heel weinig mensen schreven dat ze zich veel te veel blindstaarden op die ene verkiezing, en dus de enorme problemen bij de Republikeinen zelf over hoofd zagen...

Oh ja, hoewel ik nog altijd denk dat Romney die serieuze kandidaat is, heb ik intussen wel gemerkt dat hij ondertussen wel de kandidaat is van de creationisten, de aanhangers van de Irak-oorlog, de mensen die uiting geven van een vrouwbeeld dat je alleen maar in Iran of Saudi-Arabië had verwacht, en de mensen die over "communisme" beginnen te gillen als je een politiek voert die letterlijk uit de bladzijden van Friedrich Hayek (5) komt gelopen. Dus ik zal me zeker niet verbijsterd afvragen wat ons allemaal te wachten staat  wanneer ze Romney verkiezen, zoals ze dat in 2004 met een bewezen dwaas hebben gedaan (om maar te zwijgen van toen we vier jaar later de resultaten zagen). Maar achteraf bezien zou ik zelf toch maar weer het bolletje van Obama kleuren. Nee, een kater zal het in geen geval worden, en ik zit terug tevreden en vol spanning het spektakel te bekijken.

-------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/10/handwriting-on-wall.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/10/obama-by-landslide.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2011/10/exit-palin-je-las-het-hier-eerst.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/09/de-verkiezingscampagne-is-erg-vervelend.html
(4) http://www.electoral-vote.com/evp2012/Pres/Maps/Oct29.html
(5) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2010/03/obamas-communistische-inspiratiebron.html

Brugpensioen op 50 jaar

Twitteren doe ik (quasi) niet meer: Ongeveer niets van wat ik wil uitdrukken kan in 140 karakters. Maar nu zag ik de volgende tweet van Geert Noels:

"Een 71-jarige-nog steeds bijklussende-ex-premier pleit voor brugpensioen op 50j op tv. Indien verontwaardigd: retweet. Het moet anders."

En ineens schiet me te binnen, ah ja, ik heb zelf ook nog een twitter account. En dus heb ik maar een retweet gedaan. En nu zie ik dat het kan geteld worden, dus ik ben blij dat ik het gedaan heb.

Nu, als het mij zou overkomen zou ik het natuurlijk aanvaarden. Maar veel beter zou ik vinden dat iemand nog iets nuttigs met mij kan aanvangen. Lesgeven, bijvoorbeeld. Tot ieders verbazing is in de bank(en) waar ik (ge)werk(t heb) gebleken dat ik best wel aardig kan les geven. Er zijn er betere, maar het gaat toch echt wel goed.

Laat me raden, indien ik ineens besloot dat ik (zelf) van job wil veranderen, en wil gaan les geven (wat, for the record, niet het geval is): dan zal ik ontdekken dat dat helemaal niet zo gemakkelijk is, maar dat er allerlei obstakels, wolfijzers en schietgeweren op mijn pad liggen? En dat er tegelijk (denk ik te hebben gehoord) een groot tekort aan lesgevers is? Wedden?

Ik wil met veel plezier mijn weddenschap verliezen. Laat het me gerust weten.

Hoe dan ook, het ging om dat retweeten. Voor het geval je ook nog wil retweeten, het was een tweet van 25 oktober.

Ik kan niet bloggen wegens Hayek

Hoe het precies komt weet ik niet, maar pas een jaar na de ontdekking van de Kindle is het me gelukt er een paar (voor mij nieuwe) boeken van Friedrich Hayek op te zetten. Slecht zoeken, ongetwijfeld, maar om daar nu al die maanden weer zo hard naast te schieten... Hoe dan ook, ze staan er op. En nu zit ik dus te lezen, en het beetje vrije tijd dat ik soms nog steel om te bloggen gaat er ook aan... maar manmanmanmanman...

Ik vind dat luciede links dringend Hayek moet lezen.

Niet omdat ik denk dat "we" hen zullen overtuigen.Maar wel omdat ik denk dat ze zouden inzien dat er aan onze, liberaal rechtse kant van het spectrum een paar zeer luciede (rechtse) geesten staan, die net als zij zouden willen dat de welvaart voor iedereen toeneemt (ik twijfel er geen moment aan dat Hayek over duurzaamheid zou nadenken, maar in de jaren dertig was dat nog niet zo'n heet thema), en dus gaan de meningsverschillen enkel over de middelen om dat ideaal te bereiken.

Dus kunnen we ongetwijfeld wel een paar dingen van elkaar leren. Hmmmmm, wat zou ikzelf in de ogen van een luciede linkse lezer zoal moeten lezen van een grote luciede linkse auteur; niet in de hoop dat "ze" me zullen overtuigen, maar omdat "we" er nog iets van zullen leren? Zou dat geen mooie deal zijn? The Road to Serfdom (een dikke 200 bladzijden) voor iemand van luciede links, in ruil voor iets van hetzelfde kaliber voor mij (spartelend en strevend om luciede rechts te zijn, maar natuurlijk ook maar even onvolkomen als een andere mens).

En dat met een paar gespreksonderwerpen, bijvoorbeeld. Zoals "noem tien punten op waarvan je moet erkennen dat je het niet van Hayek had verwacht en je positief verrassen". Maar ook, "noem tien punten op die je goed genoeg begrepen hebt om ze voor jezelf te kunnen herformuleren, en argumenteer waarom je het er toch niet mee eens bent".

Zou mooi zijn.

En af en toe toe zou ik hem een berichtje willen kunnen sturen. Bijvoorbeeld als hij zich in zijn wereld van die jaren dertig afvraagt of het wel waar zou zijn, dat in een monetair systeem waarin verschillende landen een eigen munt hebben, de korte termijn kapitaal stromen ontwrichtend sterk kunnen worden. Je ziet hem voorzichtig betwijfelen of de aanhangers van dat idee wel gelijk hebben als ze dat ontkennen... En ik zou hem willen zeggen, "hey, Friedrich, dit is een berichtje van iemand van binnen 80 jaar! En ik weet echt niet veel van economie, maar ik heb toch één en ander gezien van het soort wisselmarkten die jij je voorzichtig probeerde in te beelden. En manmanman, wat heb je gelijk gekregen...".

Ach ja...

Onze eigen politieke geschiedenis (vraagteken)

Ineens viel me de vraag in, hoe was dat ook alweer gegaan, al die vorige jaren met Bart De Wever? Heel vaag herinner ik me iets van een kartel, en het verrassend succes daarvan, en dan was het opgeblazen (hoe, wie, wat, waarom, wanneer?) en De Wever bleef maar winnen. Ik ben te lui om dat allemaal op te zoeken, dus ben ik maar eens in mijn eigen postjes van al die tijd geleden gaan snuisteren.

En dat was toch best wel eens geestig! Niet dat er veel kennis van zaken te rapen viel, maar als je het als een "perceptie van een onbenul" bekijkt: (het zijn tenslotte wij, onbenullen, die met het meest gaan stemmen omdat wij nu eenmaal in de meerderheid zijn), dan is het best wel geestig.

Dus daar gaan we, met De Wever als junior partner van dat kartel met zijn verbazend succes, tot groot jolijt van zijn achterban, en toen was er een politieker die verklaarde dat "De Wever plat op zijn buik zou moeten gaan".

En ze deden hem plat op zijn buik gaan, en gelachen dat ze hebben...

... en groen dat ze zagen, bij elk van die volgende uit die lange reeks verkiezingen... Groen! Man, wat zagen ze groen bij al dat "lachen"...

En ik vraag me af: weten ze dat eigenlijk zelf nog allemaal? Want als je dat dan allemaal wat verder ziet gaan... Laat in 2007 was er nog een postje over de achterban die voet bij stuk had gehouden en voor één keer de "machtspolitici" had teruggefloten (1), en vanaf dan vind ik een af en toe terugkomen op wat we in 2007 al lang hadden gezien. Het zal niet blijven duren, zeiden die terugblik postjes, en De Wever zit slapend rijk te worden bij elke nieuwe overwinning, en nog altijd hebben ze er niks van gesnapt (zeiden al die postjes)...

Tot we in 2011 op het punt kwamen dat ik vond dat De Wever er in feite als de beste van allemaal uitzag. Maar als ik mezelf goed begrijp lijkt het er op alsof ik in al die jaren nog niet voor de NVA heb gestemd (zoals ik dat ook nu niet gedaan heb). Ik zou gezworen hebben... Maar soit. Het zal me uiteindelijk allemaal nog wel "te rechts" geweest zijn. Het belangrijkste is echter, ik voel die aantrekkingskracht, ik voel die uitdrukking uit 2007 "de Vlamingen hebben op een gong willen slaan" (maar er is wéér niet geluisterd) en "nee, de Vlamingen zijn niet separatist maar ze stemmen toch op De Wever: volstaat het dat als irrationalistisch af te wimpelen of is het de moeite waard daar eens heel goed over na te denken?".

En ik blijf me afvragen: weten de politiekers dat eigenlijk zelf nog allemaal? En ook, als ze nu eens, terwijl ze daar al die afgelopen jaren zo armzwaaiend en serieus kijkend hun beslissingen namen, in een kristallen bol hadden kunnen kijken, en het resultaat van de NVA in 2012 (en 2014?) konden zien...

Zouden ze dan dezelfde beslissingen hebben genomen en dezelfde verklaringen hebben afgelegd?

En nu maar afwachten of ze er in slagen mij in 2014 ook op de NVA te doen stemmen.

--------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/11/ontsnapt-aan-meer-van-hetzelfde.html

Post Mortem bij een verkiezing

Jammer, vond ik, dat Bart De Wever er bij het debat van de partijvoorzitters zo verbeten en cynisch bijzat: even begon ik al aan een Obama scenario te denken! Maar als iemand dacht dat hij het ongeveer met een lege stoel te doen ging hebben, dan zal hij al snel wel beter geweten hebben.

Ik heb er overigens niet voor gestemd. Het was stevig twijfelen, hier in Mechelen, tussen een in theorie echte liberale partij maar in werkelijkheid veel te vaak een bende alfamannetjes zoals iedereen, en een nationalistisch conservatief rechts dat me intussen wel luciede rechts lijkt. Uiteindelijk heeft het feit dat we Bart Somers hier best een hoop goede dingen hebben zien doen de doorslag gegeven (en by the way, als Gennez nu klaagt dat ze een "rechtse coalitie" willen vormen, ja, dat was in feite wel het idee van alvast deze kiezer hier). Ja, dat en het feit dat De Wever nog altijd een stuk rechts van mij zit, en vanuit die richting bereiken me nu eenmaal af en toe walmen die me zouden doen twijfelen.

Maar De Wever heeft het, ondanks dat zuur gezicht, toch weer een paar keer heel goed gezegd. Zo vind ik dat hij groot gelijk heeft als hij zegt dat ze daar als partijvoorzitters stonden, en zich dus wel eens mogen afvragen wat de kiezer zou kunnen bedoeld hebben. Ook vond ik het een leuke voltreffer toen hij opmerkte dat we al jaren lopen te jammeren dat we de VB kiezer terug "in het democratische kamp moeten krijgen", en nu zijn ze terug in dat kamp (nu ja, een beetje een hoogdravende uitdrukking, maar we weten wat hij bedoelt), en nu is het weer paniek.

Anderzijds vind ik wel dat wij ons die vraag mogen stellen. Maar toch vond ik dat De Wever een punt scoorde. Hij mag inderdaad vinden dat je de kiezers niet als lepralijders moet behandelen. Nu kom ik af en toe zelf ook met dat dom rechts in aanvaring, bijvoorbeeld als het gaat over de demografische cijfers van de Islam (1). Laatst weer meegemaakt, gewoon, simpele cijfers, maar het is niet naar hun zin, en het geloei en gescheld dat weer opstijgt! Liegen, verdraaien, persoonlijke aanvallen, niks was weer eens te laag bij de grond. Dus ik denk dat een hoop van die (intellectueel gesproken) lepralijders ons zeer gemakkelijk kunnen doen ophouden met ze als lepralijders te behandelen. Ze moeten gewoon zelf ophouden met zich (intellectueel gesproken) als lepralijders te gedragen. En zo simpel is dat.

De mooiste treffer was overigens tegen Valkeniers. "Nu heb je me maandenlang uitgemaakt voor een kopie van Janssens" merkte hij op, "maar nu ik gewonnen heb heb ik ineens alleen maar jullie gevolgd."

Game, set and match voor den Bart.

Ik denk ook dat De Wever gelijk heeft als hij zegt dat er zich in Franstalig België wel degelijk een besef ontwikkelt dat het niet zal blijven doorgaan zoals het bezig is. Wij moeten natuurlijk allemaal geloven dat de Franstaligen ons altijd maar aan overvleugelen zijn, maar ik denk al langer dat het er grote paniek is. Alleen, om één of andere reden lijken ze er niet heel veel aan te willen doen. 2007, dat is toch ook al vijf jaar geleden? Dat geeft toch al een hoop tijd om iets te veranderen? Iemand iets van gezien?

En dan komt er zo'n levend lijk van een Franstalige burgemeester uit de rand een paar verklaringen afleggen, en ik voel me gewoon denken, ik kan in 2014 ook altijd weer op de NVA stemmen, hoor. Het is mij nog wel een beetje te rechts, maar dat naargeestig racisme van destijds kunnen omzetten in luciede rechts: het mag toch ook wel eens een applausje krijgen.

------------------------------
(1) http://www.speelsmaarserieus.blogspot.be/search/label/Islam%20vs.%20Westen

Scholier Sarah verrast ons

In deze tijden van verkiezingen en economische crisis moet een mens toch oog blijven hebben voor de echt belangrijke dingen van het leven. Vandaag was het "Cross Leest".  Daar hielden de Chiro afdelingen van enkele lokale buurtgemeenten van Mechelen loopwedstrijden, en daaraan kon scholier Sarah bij de allerkleinsten meedoen.

En ze zag het helemaal zitten! Alleen, kleuter Sarah is helemaal haar papa. Ze doet geen sport, ze verroert geen vin als het niet nodig is, en ze vraagt vaak of het nog ver is. In de klas zit ze haar van thuis meegenomen boekje te lezen, tot ze verschrikt ontdekt dat de les al begonnen is, en ze heel voorzichtig probeert, om niet op te vallen, haar lesboek te voorschijn te peuteren. Ik weet nog goed dat ikzelf destijds pas jaren later begreep dat de meester dat natuurlijk al heel lang gezien had, en het al lang best vond...

Helemaal haar vader, dus, en scholier Sarah begon aan de cross gewapend met een hoop advies van "jij gaat dat hier echt niet winnen, hoor Saartje", en "meedoen is belangrijker dan overwinnen", en meer van dat fraais. Nu, dat was natuurlijk ook zo, maar zoals je al voelt aankomen werd het echt iets beter dan "niet laatst zijn".

Het ging zo. Het startschot klonk en de hele bende zette zich in beweging, weg van een héél brede vertreklijn, een trechter in die zich ineens een bos in slingerde, vanwaar ze ook ineens weer in rechte lijn op de aankomst afstormden, alwaar papa met kleuter Thomas stonden opgesteld.

Dus na enkele minuten wachten verschijnt een eerste meisje in de bocht, op enkele passen afstand gevolgd door een tweede, en dan een derde, en ik moet zeggen dat ik daar enthousiast "bravo!" heb staan roepen toen die ukken daar met hun ingespannen gezichtjes passeerden, want je moet het toch maar doen, daar van al die tientallen scholiertjes als eerste drie eindigen.

Hoe dan ook, me vaag bewust van een start van scholier Sarah die nog niet eens zo belachelijk slecht was - ze had niet eens haar sportschoentjes aan en papa was zelfs vergeten haar jasje uit te trekken zodat ze was vertrokken als een grote met haar vleugels klapperende meeuw - kijk ik naar links waar stilaan de rest van de bende moet passeren...

En daar verschijnen inderdaad nog een zevental kabouters en... en...

GVD!

Ze zit er tussen!

Ze passeert me met haar flapperende jasje en haar vertrokken gezichtje, en mijn mond valt open van verbazing en nu komt er pas echt een "hoera" en een "bravo" uit mijn keel en ze hoort me en ze kijkt even schuin op met dat hijgend gezichtje en ze ziet me en even passeert een flauw lachje haar mond en dan is ze voorbij, en ik denk dat ze als negende de finish passeert.

Groooote triomf! Wie had dat ooit van onze met haar neus in de boeken scholier Sarah verwacht? De hele bende passeert een paar seconden en minuten later, en als scholier Sarah al haar prijs heeft uitgekozen staan er nog altijd een paar van die tientallen scholiertjes aan te schuiven.

Ze blijft er filosoof onder, die scholier Sarah. Ze glundert natuurlijk om al die stomverbaasde complimenten, maar ze vindt niet dat ze vanaf nu moet oefenen. "Ik doe het gewoon omdat ik het leuk vind", zegt ze, en als je het dan ook nog behoorlijk goed doet, wel, dat is dan toch meegenomen?

Scholier Sarah googelt

"Papa? Papa? Wat is het postnummer van Heindonk?"

Heindonk, dat is waar de sinds jaar en dag beste vriendin van scholier Sarah woont. Bovendien zwaaide scholier Sarah met een fraaie, zelfgemaakte tekening en een grote enveloppe, dus, enfin, kortom: je begrijpt het.

Alleen, papa heeft een hele dag gewerkt. Papa was al om 06.30 bokesdoosjes aan het vullen, is naar het werk gehold (een uur pendelen), heeft ook nog gewerkt, een uur terug pendelen, de schattebollers afhalen, een eitje bakken, melkskes maken, hé, ik zie dat ik ineens weer de litanie van een paar jaar geleden aan het afdraaien ben. Maar het slaapgebrek is echt heel veel beter, hoor!

Hoe dan ook, papa heeft de hele dag gewerkt, is ook nog bezig met de afwas, en nu wil scholier Sarah weten wat het postnummer van Heindonk is. Papa kreunt. "Hoe meer ik weet, hoe meer ik besef dat ik niets weet" sprak reeds Socrates, zoals bijvoorbeeld het postnummer van Heindonk. Wedden dat Socrates dat niet wist? Wedden?

Ergens daar en toen ontsnapte papa een kreunend geluid en, zeer waarschijnlijk, een zin waarin de term "Google" voorkwam.

Scholier Sarah is al weg. Ze zet de computer aan. Ze opent Firefox. Ze typt "Heindonk", maar dat is geen succes: wandelingen, café, duivenclub, watersport, maar géén postnummer. Maar daarmee laat scholier Sarah zich niet afschepen: ze is tenslotte al zeven jaar. Ze probeert opnieuw "Heindonk" en ze voegt er nu ook "postnummer" aan toe.

Het postnummer van Heindonk is 2830.

Belangrijke update, de volgende dag!

Vandaag moest scholier Sarah, als onderdeel van haar huistaak, twee keer drie vakjes kleuren: één keer zoals de Italiaanse vlag, en één keer zoals de Franse vlag. Scholier Sarah zet de computer aan. Scholier Sarah opent Firefox met Google erbij. Scholier Sarah...

Maar je weet het al.

Ze is vertrokken.

Links en Rechts (ter verdediging van "de volksmond"

Onze politieke conversaties bevatten geregeld de termen "links" en "rechts", en bijgevolg ook wrevelige reacties over de hopeloze één-dimensionaliteit van die begrippen: tot het punt dat ze niets meer betekenen. Ik denk: die wrevelige reacties zijn grotendeels terecht. En toch weten we bijna allemaal dadelijk wat we ermee bedoelen, en hoewel het voorkomtdat er zeer simpele fouten mee gebeuren (1) denk ik dat we het veel vaker goed voor hebben.

Kortom, het is een uitdrukking "in de volksmond", en juist omdat we het daar zo vaak zo goed mee doen heb ik altijd gevonden dat er wel degelijk iets van betekenis in moet zitten. Een vlugge greep in een aantal mogelijke betekenissen die het begrippen-koppel zou kunnen hebben heb ik jaren geleden (2) eens als volgt geprobeerd:

progressief - conservatief
gelijkheid - ongelijkheid
anarchistisch - autoritair
internationalistisch - nationalistisch
globalistisch - parochialistisch
universalistisch - xenofoob
individuele vrijheid - collectivisme

Maar zoals ik er meteen bij schreef, voor mij zijn sommige van die kandidaten (uitgedrukt in eigen woorden van vier jaar later) helemaal geen essentiële betekenissen, maar alleen modes van het moment die (goed voorbeeld) "progressief-conservatief" alleen maar op dat moment links van die "links-rechts" tegenstelling laten vallen.

In feite denk ik nu, nadat het onderwerp me vier jaar lang wel eens voor de geest kwam, dat het meest essentiële onderdeel zit in de "gelijkheid-ongelijkheid" dualiteit. Dat wil zeggen, welk aspect van "links" je ook bekijkt, je zal het haast altijd kunnen terugbrengen in termen van gelijkheid, in de zin dat gelijkheid voor links een doel op zich is. Daarmee hoeft dan niet gezegd te zijn dat ongelijkheid voor "rechts" een doel op zich is. Het is waar dat sommige "conservatieve" en "autoritaire" strekkingen die zich onder de noemer "rechts" verzamelen wel bepaalde vormen van ongelijkheid als doel op zich zien, meestal verstopt in het eufemisme dat ze "iedereen gelijk behandelen door ze hun correcte plaats in het geheel te bezorgen" (en het resultaat is dat vrouwen aan de haard horen). Het is echter ook waar dat mijn soort rechts alleen maar van ongelijkheid geen prioriteit maakt. En "geen prioriteit" is nu eenmaal nog iets heel anders dan "een doel op zich".

Mijn soort rechts plaatst dan weer bepaalde vormen van vooruitgang zeer hoog in de hiërarchie. Als ik mezelf bezig zie op het internet, dan zie ik dat dat gewoonlijk gereduceerd wordt tot niets meer dan materiële welvaart. Dat is ongetwijfeld mee het gevolg van de manier waarop discussies nu eenmaal verlopen, en verder dat andere aspecten veel moeilijker uit te drukken zijn, laat staan meetbaar, en dus zal dat allemaal wel wat eenzijdig klinken. Maar zelfs in dat beeld, denk ik, dat de mensheid (Homo sapiens sapiens) ongeveer 100,000 jaar bestaat. Verder dat de eerste beschavingen ongeveer 6000 jaar geleden zijn ontstaan (3). En tenslotte denk ik dat de mensheid met en sinds de Industriële Revolutie begon weg te lopen uit het armoede-evenwicht. Ruwweg: het begon in Engeland, noem het 300 jaar geleden. 200 jaar geleden was er nog altijd geen enkel land ter wereld waar de levensverwachting bij geboorte hoger was dan 40 jaar. En vandaag is er geen enkel land waar dat cijfer lager is dan 40 jaar! Dat wil zeggen dat "de mensheid" sinds die 300 jaar druk bezig is met "weglopen uit het armoede-evenwicht". En 300 jaar, dat is 0.30% van de tijd die verstreken is op die 100,000 jaar dat we bestaan. Of ook: als we die hele periode sinds het ontstaan van de mens beschouwen als een dag van 24 uur, dan was er vier minuten (!) geleden geen enkel land ter wereld waar de levensverwachting bij geboorte hoger was dan 40 jaar. En ergens op die vier minuten, nadat er een dag van 24 uur is verlopen, is er geen enkel land meer waar dat cijfer lager is dan 40 jaar.

Kijk, het had van mij nog meer gelijktijdig mogen gaan, maar je moet je toch durven afvragen of de, toegegeven, zeer sterke huidige ongelijkheid ook werkelijk nog meer gelijktijdig had kunnen afnemen.

Hoe dan ook, ik denk dat je het vaak terugkerend "internationalisme" van links kan uitdrukken in hun geloof dat iedereen nu eenmaal gelijk is, en ook hun ideeën over "verdeling" (volgens mij heel goed te verzoenen met onze rechtse ideeën, als middel om de vrije markten te verbeteren door er meer deelnemers aan toe te voegen) of "herverdeling" (brrrrr!), en ook hun vaak terugkerende neiging tot anarchisme en vrijheidsidealen. Maar die laatste vind je even vaak terug bij de rechterkant, bijvoorbeeld ikzelf, waar we denken dat vrije individuen de beste garantie zijn dat de mensheid vooruitgang zal maken, materiëel of in andere opzichten. Het feit dat je biologische racismen (zoals je misschien al weet, in mijn ogen een op zich redelijke, maar lang weerlegde (3) en dus stilaan zwaar beschimmelde hypothese) dan weer exclusief bij rechts terugvindt kan je verklaren doordat het gewoon frontaal botst met het gelijkheidsideaal. Terwijl de rechterkant, ook het stuk dat er zich niet in terugvindt, het vaak niet belangrijk genoeg vindt.

Op dit punt geef ik meteen toe dat je al meteen voelt: het is hoe dan ook geen simpele twee-deling; er zijn veel factoren die je aan beide kanten kan terugvinden. Ook ben ik er niet in geslaagd voor de rechterkant een soort absoluut ideaal in te vullen waar dat voor de linkerkant "gelijkheid" was. Ik besef ook dat er vaak pogingen gebeuren om met meerdere dimensies te werken, waar je inderdaad een veel genuanceerder beeld mee verkrijgt. Het gaat me er alleen om dat "links" en "rechts" wel degelijk betekenisvolle, bruikbare begrippen zijn, waarmee je op een niet al te ambitieus niveau (bijvoorbeeld, waar je het weliswaar serieus meent, maar tegelijk beseft dat het allemaal speels blijft) echt wel iets mee kan uitdrukken.

-----------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/01/was-hitler-links.html Daar horen ook een hoop kritische commentaren bij, en in antwoord daarop:
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/10/waren-karl-popper-en-friedrich-hayek.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/02/nog-over-links-en-rechts.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2006/05/het-zevende-millennium.html
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/01/racisme-misdrijf-opinie-of-theorie.html

Hop, 't is weer van dattum

"Banken hebben het nog steeds niet begrepen" kopt de Tijd op haar site (1).Twee economisten hebben een boek over de crisis gepubliceerd (goed initiatief, daar niet van, we zullen nog veel werk hebben om het allemaal te begrijpen), en in het bijhorende artikel vernemen we:

"Om hun kapitaal toch maar niet te moeten verhogen, proberen banken risico's zoveel mogelijk af te bouwen door ze te effectiseren en door te schuiven naar de Europese Centrale Bank (ECB) als onderpand voor kredieten. Daardoor dalen de activa van de bank wel, wat betekent dat de overheid meer geld op tafel zal moeten leggen om de deposito's te garanderen als het misloopt. Dat verzwakt natuurlijk de financiële stabiliteit van het systeem."

En dat, nota bene, onder de titel dat de banken "het" nog steeds (sic) niet begrepen hebben".

Maarreh, jongens, als ik dat zo lees van "om hun kapitaal toch maar niet te moeten verhogen", dan klinkt dat echt alsof de bankiers daar in rokerige achterkamertjes zitten te bedisselen hoe ze de tsunami aan kapitaal die op hen afkomt kunnen omzeilen. Alleen, er bestaat zoiets als beurskoersen. Onder andere op de site van de Tijd zelf kan je heel gemakkelijk de koersen waaraan mensen bankkapitaal willen kopen vergelijken met de koersen waaraan ze dat voor de crisis willen doen. Eens proberen...(lees: voor, en niet na, je je mond over het onderwerp open trekt)?

(Dat proberen heeft dus enkele muiskliks gekost...)

Wat denk je zelf? Zien de koersen er uit alsof de bankiers werkelijk niet weten hoe ze "toch maar" kunnen vermijden dat ze hun kapitaal moeten verhogen? Of ziet dat er eerder uit alsof de vraag naar bankkapitaal zich ergens op het niveau van de vraag naar radioactief afval en cholerabacillen bevindt?

Dus, misschien, heel misschien, voelen banken zich wel verplicht om met dat "effectiseren" zoveel bij de ECB aan te kloppen... omdat de vraag naar bankkapitaal zich ergens op het niveau van de vraag naar radioactief afval en cholerabacillen bevindt? En misschien verhoogt dat allemaal wel de druk op de financiële stabiliteit, maar is het alternatief meteen het totale ineenstorten van de financiële stabiliteit?

Ja, de overheid heeft heel zwaar moeten tillen om "ons" (heb ik al gedisclaimed dat ik zelf een bankbediende ben?) overeind te houden. Ik ken werkelijk niemand in mijn wereldje die dat ontkent of die zich woedend beklaagt over de torenhoge boetes en kosten die ons daarvoor over het hoofd hangen. En de vraag hoe dat allemaal zomaar is kunnen gebeuren: ga je gang! Stel die vraag! Luider, absoluut!

Alleen, doe dat dan ook. Nu klinkt het, weer eens (2), als het debiteren van de zeer platte cliché's waarmee je in de krant komt omdat iedereen nu eenmaal een variant op "het is de schuld van de banken" wil horen, maar waarmee je het debat alleen maar saboteert.

Want geloof me, ook in de banken zijn er veel mensen die graag willen weten hoe dat allemaal is kunnen gebeuren. Maar hoeveel er ons ook ontsnapt is, er zijn toch ook een paar dingen die wij wel weten over dat  wereldje van ons; bijvoorbeeld dat de vraag naar bankkapitaal zich ergens op het niveau van de vraag naar radioactief afval en cholerabacillen bevindt.

En als de mensen die zich luidkeels over ons komen uitspreken zelfs dat niet weten, ja, dan komt al snel het punt waarop het allemaal al niet meer hoeft ("het debat alleen maar saboteert").

Nog een disclaimer; ik erken dat ik absoluut niet weet wat er in het boek staat, en dat mijn kritiek mogelijk integraal op de rekening van een zeer zwak krantenartikel hoort.

-------------------------------------
(1) http://www.tijd.be/nieuws/politiek_economie_economie/Banken_hebben_het_nog_steeds_niet_begrepen.9250597-3148.art
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/09/bankieren-moet-terug-saai-worden.html

Obama leek heel erg afwezig

Veel te weinig tijd, natuurlijk, om die verkiezingsdebatten ook nog te volgen, maar deze morgen heb ik ergens op een Youtuubje geklikt en ik ben met het geluid uit eens over de film gegleden... En inderdaad, het is zoals de kranten en internetsites schrijven. Obama zag er vermoeid uit, en bij tijden ongeïnteresseerd. Een enkel moment zelfs grimmig, en op een ander moment zat hij daar met een gezicht van "manmanman, waar jij je allemaal mee bezig houdt". Veel ongeloof dus bij het publiek, de Republiekeinen die hun geluk niet konden geloven, en de Democraten: analoog.

Ineens viel me in: het juiste woord is "afwezig". Obama was afwezig. Het leek wel alsof Romney tegenstander een lege stoel was! Het interesseerde hem niet. En wij, die er nu eenmaal niet bij zijn, kunnen alleen maar raden wat er aan de hand was. Sloeg uitgerekend gisteren één van die verkoudheden/griepaanvallen toe, zoals die je nu eenmaal af en toe helemaal lam kunnen leggen? Gaf het president-zijn hem zoveel werk dat hij zich om relatieve onbenulligheden als de debatten van een verkiezingscampagne niet echt had kunnen bekommeren? (In dat geval mag er morgen wel minstens een nieuw "Osama is dood" kaliber verhaal in de krant staan.) Of was het misschien gewoon een kwestie van een groot ego; de president die zich maar amper verwaardigde het gepeupel te woord te staan?

Het zal allemaal wel niet erg veel verschil maken. Denk aan 2004! Debatten maken in feite maar heel weinig verschil!

Maar het kwam heel slecht over.

Het zal mijn laatste Lecarré geweest zijn

Aangezien ik de hele tijd maar boeken van Alan Furst (1) zit te lezen, en aangezien ik toch ook eens wil afwisselen (als er nog iemand goede ideeën heeft?) en aangezien ik verschillende boeken van John Lecarré echt fantastisch heb gevonden (maar sommige ook dood en doodsaai) en aangezien iemand me vertelde dat zijn Looking Glass War een heel mooi geval van "de lezer op het verkeerde been zetten" was (zoals ik dat ik in The Spy who came in from the Cold zo geweldig vond; om van Tinker Tailor (2) maar te zwijgen)...

(...waar zat ik...?)

...aangezien dus (dat allemaal samen), heb ik maar eens die Looking Glass War gekocht. En daarstraks, juist toen de Kindle me vertelde dat ik 26% van het boek had gelezen, heb ik die dodelijke vraag voelen opkomen: waarom zit ik dit eigenlijk te lezen?

Het is een ontzettend deprimerende enscenering. Het "departement" is in zijn laatste stadia van verval gekomen, de hoofdpersonages zijn dwazen die zich in hun trots te goed voelen om de hulp van George Smiley en de zijnen in te roepen, zelfs als de raadgevingen die ze krijgen zich zo overduidelijk op het niveau van kleuters bevinden, en politiek gekonkel is het enige wat ze nog een beetje kunnen. Bovendien hebben ze allemaal problemen met hun vrouw, of hun kinderen, of allebei tegelijk, en de enige echtgenote die nog iets om haar man schijnt te geven is de weduwe die te horen krijgt dat die gesneuveld is - terwijl "the child vanuit een hoekje zat toe te kijken".

Dus waarom zit ik zoiets te lezen?

Ik heb dat wel vaker bij Lecarré, vaker wel dan niet, eigenlijk. Een paar boeken die ik in de rest van mijn leven (aangenomen dat ik vlot de honderd haal) nog wel verschillende keren volop genietend zal herlezen, en nog veel meer die je van mij best fantastisch mag vinden, maar ikzelf vind het telefoonboek beter.

Vandaar dat ik nu denk dat het potentieel is uitgeput. Ik denk dat ik maar "not interested" zal ingeven in mijn Amazon recommendations waar Lecarré geregeld uitkomt, en hopen dat er binnenkort weer goede science fiction (Banks zou weer op het punt staan een "Culture" turf te publiceren) en dergelijke verschijnt. Heeft iemand voorstellen? Ik ken haast niets van thrillers (3), maar ik heb het gevoel dat ik daar veel plezier aan zou beleven: voorstellen? Ik bedoel geen "politie"; alle sympathie, hoor, maar het thema van de inspecteur die de moord oplost, ik weet het niet, het is alsof ik het in zwart-wit moet lezen, bij mij "pakt" het niet.

Maar John Lecarré - jammer van de tien euro of zo, maar ik kan zoiets niet op de Kindle zien staan. Ik smijt het er weer af, en zou zeggen, als je ongeveer mijn smaak denkt te hebben, laat die Looking Glass War dan maar zo. "Niet helemaal kunnen uitlezen"; ik veronderstel dat dat nul sterren zijn op mijn schaal van kwotering (4)?

Als troost heb ik dan maar gewoon de volgende Alan Furst gekocht. Maar als er iemand nog ideeën heeft...?


-------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/09/night-soldiers-alan-furst.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/08/alan-furst.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2010/11/tinker-tailor-soldier-spy.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/06/ik-heb-een-thriller-gelezen.html
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2006/03/kwotering.html

Weer een vakbonder in de moderne wereld terecht gekomen!

De Standaard laat meneer de vakbondsman Digneffe aan het woord, die laat weten dat de treinreizigers, die hij weer eens gaat gijzelen, zelf de egoisten zijn (1). En meneer de vakbondsman is ontevreden! In het bijzonder verbaast meneer de vakbondsman zich over de vele haatmails die hij nu krijgt, en waarvan "hij ziek wordt". Waar is dat mail-adres, waar? Want ja, hij verwijdert ze wel weer allemaal, maar misschien, heel misschien, kunnen we ooit eens in deze zéér dikke koppen doen doordringen, bijvoorbeeld aan de hand van het aantal mails dat hij moet verwijderen, dat er nog veel meer mensen zijn die ergens ziek van worden? Van iets dat begint met een "V"... dan een "A"... dan een "K"... en dan nu misschien, bijvoorbeeld, een "B"...?

En het eindigt op -ONDEN.

Hoe dan, het is een knaller van een déjà vue. Want het is niet de eerste keer dat een vakbonder moet ontdekken dat hij in de 21ste eeuw leeft! Herinner je je nog meneer Kennes (2), die goed gewend aan de cocon van zijn geïsoleerde wereldje werkelijk dacht dat hij "genoeg volk achter zich had staan"? En die vervolgens ziedend van verongelijktheid moest ontdekken dat niet langer hij en hij alleen een stem en een microfoon had, maar nu moest meemaken dat al die mensen die van het internet een eigen stem hadden gekregen, zomaar dierven...

... tegen spreken!

Hijg!

De krantenkoppen waren te klein en de vakbondskoppen duizelen er nog van. In feite valt me op dat ik het nog altijd niet beter kan zeggen dan ik destijds gedaan heb, dus, hier gaan we:

"Ja, want nu is er ineens het internet, en er zijn blogs, en er is Twitter, en als meneer Kennes zijn toverspreuken die vroeger zo goed werkten uitspreekt, dan zit niet iedereen vol ontzag te luisteren, maar dan stijgt een hoongelach op om het te horen tot de andere kant van het zonnestelsel. "U spreekt niet voor ons, meneer Kennes, dat doen wij zelf wel".

Ja, meneer Kennes, democratie is mooi, maar in uw geval duidelijk alleen maar als u het bent die aan het woord komt. Vandaag, meneer Kennes, leeft u in een wereld waarin andere mensen ook aan het woord kunnen komen. U zal dus, wéér eens, al die pendelaars gijzelen? Ik verneem dat er wel kans bestaat dat uw knokploegen zullen verhinderen dat de echt werkende mens die na al die ellende toch op het werk aankomt ook nog binnen raakt? En u bent boos omdat die echt werkende mens dat maar de pueriele geweldopstoot vindt van iemand die zijn zin niet krijgt?

Wel, meneer Kennes, dan bent u maar eens boos. (...)"

En dus is het nu tijd om meneer Digneffe in de moderne tijden te verwelkomen. Meneer Digneffe "wordt ziek" van al die haatmails. Meneer Digneffe wordt ziek van het feit dat al die mensen die hij, wéér eens, gaat gijzelen, durven protesteren.

Ik wens hem van harte een zeer langzaam herstel.

------------------------------------------
(1) http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20120929_00316307
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/01/meneer-de-vakbondsman-is-boos.html

Night Soldiers (Alan Furst)

Na al dat enthousiasme over Fursts boek Dark Star (1) heb ik ook zijn eerste boek uit dat universum (West Europa, late jaren dertig van de twintigste eeuw) geprobeerd, Night Soldiers. Ik vond het een heel, heel goed boek, nee, ik vond het een geweldig boek. Ja, ik geef het vijf sterren op mijn schaal van kwotering (2). Ik geef het toe, ergens in de buurt van de grens met het onmogelijke bestaat nog een heel kleine probabiliteit dat je het leest, het niet goed vindt en toch een fatsoenlijk mens bent. Dus misschien is het alleen maar een daverende vierster. Maar ik vond het zo goed dat ik het toch maar tevreden nagenietend zuchtend vijf sterren meegeef.

De hoofdfiguur is Khristo, een boerenzoon uit een oord waar "the middle of nowhere" de plaats zou zijn waar zij hun belangrijke inkopen gaan doen. Ergens in Bulgarije, bij de Donau, in een wereld die me deed denken aan Don Camillo en Peppone, maar dan zonder, echt helemaal zonder, die kameraadschappelijke menselijkheid die onder de politieke oppervlakte alle deelnemers beheerst. Hier is het dodelijke ernst wanneer fascisten en communisten strijden om de gunst van de bevolking, hier worden mensen doodgetrapt en families uit elkaar gerukt.

Dus Khristo moet op de loop en komt in de enthousiast wachtende armen van de NKVD terecht, de latere KGB. Nu krijg je hoe de tegenstanders van de helden uit John Lecarré's boeken worden gerecruteerd en opgeleid! En hé, het zijn wel vaker eenvoudige boerenzonen die hun familie definitief kwijt zijn en dus alleen mekaar hebben, en die even verward als jij en ik zouden zijn in die politieke intriges en wereld van zuiveringen terechtkomen, en oefeningen door de straten van Moskou of in speciale trainingskampen uitvoeren.

En dan gaat Khristo als NKVD agent naar het Spanje waar Franco de Republiekeinen bevecht, en vanaf daar lukte het Furst om hem echt een figuur te maken waar je mee meevoelt en meeleeft. Bijvoorbeeld wanneer hij, als loyale soldaat van zijn regime, een familie Spaanse Aristocraten in de handen van de Communisten helpt spelen en de vreselijke weerzin voelt bij het zien van mensen "die nog executeren met de garrotte". Intussen maak je natuurlijk een hoop dingen mee uit de wereld van de "tradecraft" van spionnen; de dekmantels, de clandestiene contacten, kortom, de reden waarom je dit genre leest.

Maar het punt is nu juist dat het verhaal dit genre zo ongelofelijk overstijgt. Na een tijd valt ook Khristo in ongenade en als hij op de vlucht gaat komt hij terecht in Parijs. Als ober! Zoals zovele vluchtelingen die als wrakhout de wegen van Europa verstoppen komt hij in een klein appartementje terecht en heeft een job waarbij hij glazen champagne uitschenkt en zalm fileert, en na een tijd ook nog een lief, en vergeten raken al die tijden van geheime agenten en "brievenbussen", en het enige wat Khristo wil is zijn nieuw leven en met rust gelaten worden. En natuurlijk valt al snel iemand op dat hij alle dagen een andere weg naar zijn appartementje neemt en een paar andere kleinigheden die verraden dat hij een verleden heeft - maar meer dan terloops laat hij zich niet terug in dat wereldje trekken.

Het ongelofelijke is de manier waarop Furst met een enkel zinnetje de atmosfeer van dat Parijs van de naderende oorlog weet op te roepen! En dan komen de Duitsers en Khristo verstopt eens te meer samen met de andere vluchtelingen de wegen van Europa. En nu laat zijn achtergrond als Bulgaar hem toe te bedenken dat dat alleen al de Duitse opmars goed uitkomt, want "de tanks zullen niet over hun eigen bevolking willen rijden; tenminste niet in dit deel van Europa": wéér dat ene zinnetje dat een wereld aan achtergronden en verschillende behandelingen van verschillende bevolkingen oproept.

Het punt is dat Khristo in verhouding maar zelden spion is en heel vaak mens, met zijn eigen verwachtingen en dromen op ons soort niveau, maar helaas in een veel minder begripsvolle wereld. Dus als hij in het verzet terechtkomt, dan zit je een WO II roman te lezen, eerder dan een spionageroman, en als Khristo er tegelijk een beetje zoals de andere beginnende verzetslieden bijloopt, maar tegelijk af en toe verdomd goed uit de hoek kan komen: dan geeft zijn achtergrond alleen maar opnieuw dat enorme extra perspectief aan het verhaal.

Het is een eerder lang boek, dat eerste uit dat universum, en dus beslaat het heel de oorlog, en maken we mee dat Khristo ook nog eens door de terugtrekkende Duitse en oprukkende Russische linies glipt, door dat kapotgeschoten West en Oost Europa van 1945, op weg naar zijn eigen bakermat en vandaar toch weer verder naar heel andere horizonten... En op het einde had ik er werkelijk moeite mee dat ik Khristo, de Russische spion die niet mocht laten merken dat een hart had en die liever ober was gebleven, weer vaarwel moest wensen. Geef mij toch maar vijf sterren.

-------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/08/alan-furst.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2006/03/kwotering.html

Obama loopt uit

Ik heb me echt zitten afvragen of ik niet, zoals enkele weken geleden aangekondigd, moet erkennen dat ik dit deel van de campagne fout voor had. Als binnen enkele weken Obama zou winnen met dik 300 kiesmannen, terwijl hij er met 270 komt, dan is het nog lang geen landslide, maar dan is het toch ook geen "spannende strijd" meer? En als het plaatje van vandaag op die manier bevestigd wordt, en daarmee ook het plaatje sinds een maand - wel, dan heb ik Romney overschat. En hoewel dat niet bepaald een uitschuiver was zoals destijds met "het is nog veel te vroeg voor Obama", dan had ik dit stuk van de campagne mis.

Misschien ben ik alleen maar aan het spartelen als ik me herinner dat ik vorige keer ook een paar keer iets schreef als "ik kan mijn ogen niet geloven", waarna ik het toch maar geloofde en het alsnog niet waar bleek. Misschien zijn er wel een paar overdreven zware korte termijn factoren aan het werk, en zien we binnenkort dat het wel degelijk de nek aan nek race is die al die "binnen de foutmarge" polls veronderstelden. Maar in dat geval moet je stilaan veronderstellen dat er een heel dramatische ommekeer op komst is, en zeg nu zelf, dat is iets wat zelfs de meest geavanceerde analysten, lichtjaren voorop op mijn niveau, niet eens proberen te voorspellen?

Maar ik heb iets beters. Zeg nu zelf, je zou er toch niet je hoofd op verwedden dat Obama wint, wel? Dus beeld je nu al die schampere artikelen in over hoe Romney al afgeschreven was, tussen de verkiezing en de dag dat hij de eed aflegt. Het feit dat je je dat kan inbeelden zegt iets heel belangrijks: als dat gebeurt, dan kan je toch alleen maar bevestigen dat we de hele tijd in "een spannende strijd" hebben gezet? En dat ik daarvan de uitslag verkeerd voorspel: hé, 't is maar een worp met een dobbelsteen, hoor.

Dus nee, ik geef dit stuk nog niet toe, en ik denk niet dat dat maar gespartel is. Maar laat ik me nu omgekeerd even inbeelden dat het toch mis was; en dat Obama weer wint met dik boven de 300 kiesmannen (zoals de Electoral Vote site de hele tijd voorspelt). Ineens valt me op dat er in mijn voorspelling ("het wordt een spannende strijd") toch een stevige contradictie zit. Die contradictie bestaat er enerzijds in dat ik denk dat de economie voor de herkiezing van een president heel slecht zit. Anderzijds denk ik tegelijk, en dit op het niveau van 1 + 1 = 2, dat geen zinnig mens Obama kan verwijten een economie te erven die al sinds 18 maanden voor hij aan de macht kwam in vrije val zat. Dus het volstaat dat een voldoende aantal kiezers bij de zinnige mensen hoort, en ik kan me voorstellen waarom ik "dit deel van de campagne verkeerd gezien" kan hebben.

Maar dat is allemaal nog heel voorbarig. Nog ruim een maand - en er kunnen best nog heel wat verrassingen gebeuren.

Het Connectieprobleem

Het gebeurt wel eens, zowel IRL als op het internet, dat mensen me uitdrukkingen als “nu heb ik het eindelijk gesnapt” toewerpen: voor mij één van de grote complimenten. Als het gaat over financiële markten heb ik het vaak gehad, ook op het blog (1). En natuurlijk was er de tekst over “natuurlijke selectie” (2), oorspronkelijk geplaatst als commentaar bij LVB, die ik enkele keren op allerlei plaatsen op het internet heb teruggevonden voor ik hem zelf maar als blogpost recupereerde. En hier is er nog één die misschien minder bijval heeft gezien, maar die nog het kortst laat zien waar ik het over wil hebben (3). Namelijk wil ik het hebben over het “connectieprobleem”.

Het probleem is het volgende. Het overkomt me vaak dat één of ander onderwerp duidelijk zeer interessant is, maar tegelijk volstrekt ontoegankelijk lijkt. In een deel van de gevallen ligt dat aan het feit dat het gewoon te moeilijk is. Maar in een ander deel van de gevallen komt het omdat de manier waarop je ermee in contact komt volstaat om elk fatsoenlijk mens huilend naar zijn moeder te sturen. Dat is tot mijn spijt de manier waarop het onderwijs uit mijn scholierentijd het aanpakte – ik kan maar hopen dat de mensheid sindsdien vorderingen heeft gemaakt. Je krijgt een uiteenzetting die helemaal geen bruggen slaat tussen het onderwerp en wat gewone mensen er over willen weten. Je krijgt integendeel een opeenstapeling van technisch jargon, of feitjes, of verhakkelde uiteenzettingen van mensen die de essentie niet van de details kunnen onderscheiden, en al gauw haak je af. En omdat iedereen rond jou ook afhaakt denk je dat het onderwerp niet voor gewone mensen is weggelegd.

Als je de frustratie in de bovenstaande zinnen voelt, weet je ook waarom ik altijd zo gelukkig ben met die uitroepen van “nu begrijp ik het eindelijk”. Ik ben niet de enige die vaak op zoek is naar “connectie” met die onderwerpen, en soms lukt het om bruggen te leggen die mensen kunnen oversteken. Het kan dus.

Er zijn veel onderwerpen waarin ik zelf behoefte heb aan meer connectie. Soms beschrijf ik ze op het blog, en af en toe komt er input die maakt dat ik die connectie ook vindt. De mooiste had te maken met entropie (4) (daar denk ik nog altijd vaak aan terug), maar ook over priemgetallen heb ik schitterende input gekregen (5). Zelfs al zitten we dan bij een onderwerp dat (altijd voor mezelf sprekend, natuurlijk) te moeilijk is.

Wat ik probeer te illustreren is het belang van het “connectieprobleem”. Er bestaat een grote behoefte aan connecties die toelaten toch een béétje inzicht te verwerven in de onderwerpen waar ik het net over had, en vanzelfsprekend in een hoop andere onderwerpen. Bij het begin van dit blog had ik het wel eens over “dingen die iedereen zou moeten weten”. Dat waren maar in amper de helft van de gevallen onderwerpen waar ik zelf een bruggetje probeerde te bouwen – de rest ging boven mijn pet. Maar het zijn wel vaak onderwerpen die van groot belang zijn wanneer we, bijvoorbeeld, deelnemen aan verkiezingen. Het maakt een heel verschil voor je kiesgedrag als je gelooft  dat “het kapitalisme de oorzaak is van de armoede van de wereld”. Of wanneer het gaat om de vraag hoe je belastinggeld omzet in onderwijs of wetenschappelijk onderzoek... het zou helpen als de kiezers wisten wat ‘natuurlijke selectie’ (2) betekent.

Om deze theoretische en praktische redenen denk ik dat het “connectieprobleem” veel belangrijker is dan we meestal denken. Zolang we er niet in slagen om de basisprincipes van een hoop onderwerpen duidelijk uiteen te zetten kan elke clown met een agenda – politiek of religieus of wat dan ook – zijn boodschap verkondigen, en op het einde wint niet hij die de beste ideeën heeft, maar wel hij die ze het luidste uitschreeuwt.

(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/12/de-rode-plein-swap.html

(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/05/nogmaals-natuurlijke-selectie.html

(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/11/een-paar-nullen-meer-of-minder.html

(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2006/08/entropie-tussen-vereenvoudiging-en.html

(5) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2007/04/priemgetallen-en-euclides.html

"Bankieren moet terug saai worden"

Bankieren moet terug saai worden, hebben de socialisten verklaard, en blijkens de krant is daar ook de slogan "de winsten worden geprivatiseerd maar de verliezen worden gesocializeerd" opgedoken. Dat laatste werd dan in de mond gelegd van Paul De Grauwe. En wij, bankiers die beseffen dat er wel één en ander is misgegaan, kunnen alleen maar hopen dat de dames en heren politiekers goed beseffen dat ze politieke propaganda aan het uitzenden zijn, en dat hun "serieus nadenken" zich op een heel ander niveau moet bevinden.

Laten we eerst even vaststellen dat natuurlijk de winsten niet geprivatiseerd werden. Domme opmerking! Voor elke bankbediende die per maand een paar duizend euro verdient gaan er onmiddellijk ook per maand een paar duizend euro naar de staat: belastingen, sociale lasten, ik weet zeker dat ik er nog vergeet. Maar al die salarissen, en dus ook de belastingen daarop, zijn natuurlijk wel eerst door de banken verdiend, en dus socialiseert dat mechanisme alleen al een hoop winsten. Om maar te zwijgen van de winst die de bank overhoudt na alle kosten en lonen, en waarop de banken ook nog eens belastingen betalen. Beide mechanismen elk jaar opnieuw, vele jaren lang, maar de politiekers kramen uit dat "de winsten geprivatiseerd werden". We kunnen alleen maar hopen dat ze weten dat ze politieke propaganda verkopen.

Laten we ook even naar die gesocialiseerde verliezen kijken. Ik denk te weten dat de banken een paar fikse rekeningen aan terugbetalingen, interesten, commissies en boetes boven het hoofd hangen. Om één of andere reden wordt dat feit nooit in de uiteenzettingen over "gesocialiseerde verliezen" meegenomen. Een mens zou nog gaan denken dat er een zondebok-klimaat heerst, waarin het feit dat de aangeduide zondebok "het" gedaan heeft ipso facto maakt dat het waar is. Maar laten we het laten passeren: ze zullen wel weten dat ze maar politieke propaganda verkopen, zeker? Nee, ik dacht even aan het feit dat ik, altijd op mijn niveau van een loonbediende met wat spaargeld, aandeelhouder ben ("was", in minstens één geval) van verschillende banken. Uimmm, weten de critici zeker dat de verliezen op de kap van de gemeenschap terecht gekomen zijn, en dat wij, kapitalistische aandeelhouders er allemaal niets van gevoeld hebben?

Ach, politieke propaganda...

Oh ja, de banken moeten dus weer saaier worden. Ik geloof dat ik ongeveer weet waar ze het over hebben, en inderdaad, ik geef het toe, er is één en ander mis gegaan. En ja, ik kijk met belangstelling naar diagnose en remedie van mensen die er niet zelf de hele tijd middenin hebben gezeten. Maar misschien mag ik toch meegeven dat er enkele vragen zijn waarvan ik hoop dat ze niet over het hoofd zijn gezien?

Kijk, wij banken hebben (zoals ongeveer één keer per drie minuten herhaald wordt) dus meer kapitaal nodig. Dat kapitaal is, zoals wij aandeelhouders zeer goed gevoeld hebben, risicodragend. Dus het zal moeten vergoed worden. Voor mijn part ben je het daar niet mee eens (zoals je van mij mag geloven dat één plus één gelijk is aan drie), maar weet dat je anders dat kapitaal gewoon niet zal zien. Bovendien moeten we nog steeds al die boetes, interesten en terugbetalingen doen. En tenslotte heb je al die bankbedienden nodig zonder welke je nu eenmaal geen bank hebt: en die moeten ook betaald worden.

En de vraag is: waarmee?

In een "saaie" bank begint dat me deposito's die je binnenkrijgt. Die moet je vergoeden, en voor de litanie die je te horen krijgt als de rente niet hoog genoeg is verwijs ik gewoon naar de krant, de laatste jaren, elke dag. Voor de vele stoere verhalen over hoe je aan meer rente kan geraken en over hoe je met je bankier kan onderhandelen: gewoon een bruin café volstaat.

Soit, daartegenover staan dan de kredieten die je met die deposito's geeft, en waarop je meer rente ontvangt dan je moet betalen. Alleen, als die rente te hoog is... "voor de litanie, de krant" en "voor de stoere verhalen, het bruin café". Om mar te zwijgen wat van we te horen kregen toen we dat deels aan een paar Europese staten durfden uitlenen... Kortom, daar ga je als bank niet veel overheidssteun plus boetes mee terugbetalen, niet veel salarissen mee betalen, niet veel winsten mee socialiseren en niet veel kapitaal aantrekken. Maar dat zijn wel allemaal dingen die de socialisten heel hard willen. En de vraag blijft: waarmee?

Ik kan me in een saaie bank heus nog wel een paar dingen inbeelden waarmee we onze kosten kunnen verlagen, hoor! Wat denken de socialisten van de volgende voorstellen:

We kunnen mensen ontslaan
We kunnen ze minder salarissen betalen
We kunnen belastingen ontwijken
We kunnen jobs outsourcen naar goedkopere landen

"We" moet je overigens niet te letterlijk nemen, ikzelf zou aan de ontvangende kant van dit soort maatregelen staan, dus ik zit er bepaald niet op te wachten. Ik vraag me alleen luidop af of de socialisten die over saaiere banken nadenken zich ook deze vragen hebben gesteld.

En we kunnen natuurlijk ook de inkomsten verhogen! Duurdere kredieten, hogere kosten op rekeningen en bankprodukten zoals betalingen over kredietkaarten... De menselijke creativiteit is eindeloos! Dus ik zou zeggen, kies maar uit, of aarzel niet om meer en betere voorstellen te doen!

En begrijp me niet verkeerd, mijn opmerkingen hier betekenen heus niet dat je je geen vragen mag stellen bij wat er in de crisis is misgegaan, wel integendeel. Het gaat er alleen om dat er een verschil is tussen "op een serieus niveau nadenken" en "politieke propaganda verkopen". In het laatste geval hoef je natuurlijk niet meer te doen dan verkondigen wat iedereen wil horen.

Daisyworld

Ooit heb ik in een zeer serieus boek (1) gelezen dat je het "Gaia" concept vaak in zeer zweverige middens ontmoet, maar dat het toch ook heel serieuze componenten bevat. En omdat er zoveel andere fascinerende dingen in dat boek staan was ik dat al snel weer helemaal vergeten. Nu lees in een serieus maar nogal licht boek over een model dat "Daisyworld" heet. Het was alweer maar een zeer vluchtige aanraking, maar om één of andere reden heb ik het even opgezocht op Wikipedia (3). En kijk, dat is allemaal best heel interessant!

We beginnen met een ster met een nogal normale levensloop, en dat wil zeggen dat ze gedurende haar leven een tijd almaar warmere straling uitzendt, en daarna weer afkoelt. Dus hangt de temperatuur aan het oppervlak van een planeet in de buurt van die ster heel rechtlijnig af van de leeftijd van die ster. Koud in het begin, geleidelijk warmer, en vanaf een bepaald punt in de tijd weer afkoelend.

Nu voegen we ook een simpele levensvorm toe. Er zijn twee soorten madeliefjes ("daisies"), licht en donker gekleurd, hierna met "wit" en "zwart" aangeduid. Waar leven is, is natuurlijke selectie (4), en dus gedijen of verdwijnen de twee soorten naargelang hoe hun eigenschappen functioneren in de omgeving, die op zijn beurt neerkomt op de temperatuur zoals bepaald door de ster.

De daisies hebben twee eigenschappen die reageren op de temperatuur (en dus op de leeftijd van de ster). Zwarte daisies gedijen bij lagere temperaturen dan witte daisies, en bovendien slorpen zij straling op, zodat ze een opwarmend effect hebben op het planeetoppervlak. Witte daisies gedijen bij hogere temperaturen maar zij weerkaatsen straling zodat zij een afkoelend effect hebben op de temperatuur.

Dus komen er in een eerste, koude fase zwarte daisies die met hun opslorpende eigenschap de (in dat levensstadium van de ster) natuurlijke stijging van de temperatuur nog accentueren, zodat er nog meer zwarte daisies bijkomen, zodat de temperaturen (etc) tot het punt waar het warm genoeg wordt om witte daisies te doen gedijen. Dat maakt per "evolutionaire caluculus" (5) dat er meer witte dan zwarte daisies komen. Alleen hebben de witte daisies dat afkoelend effect! Zomaar opeens hangt de oppervlaktetemperatuur niet langer rechtlijnig af van de leeftijd van de ster. Zomaar opeens hangt de temperatuur ook af van de verdeling van de daisies, terwijl de verdeling van de daisies afhangt van de termperatuur.

En niet langer kan je met simpele modellen simpele voorspellingen maken (een beetje analoog aan "als je geld bijdrukt leidt dat al snel tot inflatie").

Het probleem is natuurlijk niet dat het niet klopt wanneer je denkt dat de temperatuur afhangt van wat de ster doet. Het probleem is dat de termperatuur ook nog afhangt van heel andere factoren.

Al die dingen kan je nu gaan modelleren door voor verschillende scenario's getallen in te vullen: "bij zoveel temperatuur groeien de witte daisies met 2% en de zwarte met 3% per jaar": en reken nu maar eens uit hoe de populaties en de termperaturen evolueren met de tijd. En dan opnieuw met 4 en 5% etc.

In dit concreet geval bleek dat de bijdrage van de daisies aan de temperatuur leven (daisies, dus) toeliet over een bredere waaier aan temperatuurschommelingen dan er onder een lineair regime waarin alleen de ster de temperatuur bepaalt mogelijk is. Met andere woorden, zodra er maar iets aan zwarte daisies actief is kunnen er zwarte daisies leven als de ster te weinig straalt, omdat ze zelf voor extra warmte zorgen. En zodra er genoeg witte daisies zijn mag de ster gerust een pak teveel stralen, omdat de witte daisies zelf bijdragen aan het koel houden van de atmosfeer.

Dat is waar de serieuze varianten van "Gaia" over gaan. De biosfeer zelf, in een puur natuurlijk proces (niks zweverige toestanden) neemt zelf deel aan het creëren van de condities die de biosfeer mogelijk maken. Je ziet, neem ik aan, de deur naar het belang van "biodiversiteit" wagenwijd open staan? Maar met simpele, in de zin van mono-causale modellen zou je daar niet te snel opgekomen zijn.

------------------------------------------
(1) Smolin, the Life of the Cosmos
(2) Gleick, Chaos
(3) http://en.wikipedia.org/wiki/Daisyworld
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/05/nogmaals-natuurlijke-selectie.html
(5) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2006/12/de-evolutionaire-calculus.html

Omgeving of aangeboren?

Hoogdravende titel, maar in feite gaan we niet verder dan een paar mijmeringen bij een paar anekdotes. Het is nog niet zo lang geleden dat we een beetje sip zaten te kijken naar de verbale vorderingen van kleuter Thomas. Zeker in vergelijking met de toenmalige peuter Sarah - die een paar maanden na haar tweede verjaardag alle letters kon lezen - leek het er bij kleuter Thomas erbarmelijk traag aan toe te gaan. En toen hebben we daar bij peuter Sarah bewust niet veel mee gedaan: dus halfweg de tweede kleuterklas kon ze haar naam schrijven zoals de meeste kindjes... Maar aan het einde van de derde kleuterklas kon ze ineens simpele boekjes lezen. Zo ging scholier Sarah naar de lagere school als één van de betere lezertjes, en dat was toch al dat.

En nu blijkt ineens dat kleuter Thomas ook alle lettertjes kan lezen. Dat is dan bijna drie jaar ouder dan de leeftijd waarop peuter Sarah het kon. Maar kleuter Thomas kan ook al woordjes van twee, soms drie lettertjes lezen! Met andere woorden, iets waar veel kindjes van het eerste leerjaar de komende maanden mee zullen worstelen, kan kleuter Thomas al in zijn eerste weken derde kleuterklas. Zelfs kleuter Sarah is dat pas beginnen doen na het midden van de derde kleuterklas - maar toen ging het dan ook wel heel snel.

Maar toch - wie zou ooit gedacht hebben dat kleuter Thomas in minstens één opzicht van het lezen zijn zus relatief zou voorbijsteken? Je moet er geen moment aan twijfelen dat de invloed van de grote zus enorm is. Kleuter Thomas ziet haar lezen, ziet hoe ze complimenten krijgt over hoe goed ze het doet, hoort dat ze pluimen krijgt op school... Mijn vrouw en ik zijn het er roerend over eens: geef ons die twee zelfde kinderen in omgekeerde volgorde, en het was nooit van z'n leven zo gegaan. Oh, peuter Sarah zou wel de lettertjes gelezen hebben toen ze dik twee jaar was. Maar kleuter Thomas zou op dit moment alleen maar zijn naam kunnen lezen zoals iedereen van het klasje. En kleuter Thomas zou op het einde van de derde kleuterklas nooit boekjes zitten lezen.

Nu zet ik kleuter Thomas op schoot en vraag of hij behalve de drukletters ook eens met schrijfletters wil proberen. Kleuter Thomas is altijd dolenthousiast op dit soort voorstellen. En tot mijn grote verbazing herkent hij de helft (van de gevallen waar de drukletters en de schrijfletters niet dezelfde zijn). Hoe heeft hij dat in godsnaam geleerd? Wij hebben ons er niet mee bezig gehouden. Ook zijn fouten zijn heel begrijpelijk: hij ziet de "h" en zegt "k", en zo nog een hoop varianten op het thema van op elkaar lijkende letters.

Wat zegt het ons allemaal over de verbeten controverses "aangeboren" versus "omgeving"? Het moet te maken hebben met omgeving; opnieuw, laat dezelfde kinderen in omgekeerde volgorde komen, en de geschiedenis ziet er anders uit. Maar toch moet het tegelijk ook in het hoofdje zitten: de meest getalenteerde zussen van de wereld (en er zijn betere lezertjes dan kleuter Sarah, alleen niet zo heel veel) zullen geen broertje doen lezen als dat broertje het er erg moeilijk mee heeft. Waarmee je weer op het punt bent dat je denkt dat kleuter Thomas het toch wel verbazend vlot opslorpt - en je bedenkt dat we hem altijd erg traag in zijn verbale ontwikkeling hebben genoemd.

Ik zal maar gewoon bedenken dat simpele verklaringsmodellen en theorieën, weer eens, hopeloos tekort schieten.

paul Krugman is niet meer zo pessimistisch!

Het is verschillende keren gebeurd, gedurende al die vijf jaar crisis, dat we tekenen van verbetering dachten te zien, en dat enkele maanden later de put weer alleen maar dieper was geworden. Na een tijdje hebben zelfs natuurlijke optimisten als ik dat door, en dus was ik al snel nogal gevoelig geworden worden voor de pessimistische opmerkingen van Paul Krugman, zoals bijvoorbeeld in januari 2010.

Het punt was, na een tijdje kon je toch alleen maar vaststellen dat "Krugman al zo vaak gelijk had gehad", dat je niet anders kon dan die pessimistische geluiden ernstig nemen. En inderdaad, daarmee heeft hij me minstens de laatste twee jaren een paar overdreven illusies bespaard.

Maar het is waar dat een paar van de dingen waar Krugman zoveel problemen mee zag lijken over te waaien. De belangrijkste daarvan zal wel het geloof geweest zijn dat de crisis was veroorzaakt door teveel overheidsschulden, en dus door "austerity" moest aangepakt worden. Maar na meer dan twee jaar "austerity" en snel dieper wordende kraters is er in Europa toch wel één en ander veranderd aan die perceptie. En als je na twee jaar aanpak van "de verkeerde ziekte" minstens een beetje te weten komt wat nu werkelijk de ziekte was, dan heb je ook een kans dat je er misschien iets aan kan gaan doen.

Dat is wat we nu in de markten te zien krijgen - en daarbovenop komt dan ineens een heel wat minder pessimistisch artikel van Krugman (2). Zoals hij het vroeger al eens uitdrukte, voor zover crisissen ons tenminste niet vernietigen gaan ze zelfs bij het slechtste beleid, mists voldoende wachten, ook vanzelf over. In dit geval vond Krugman het beleid weliswaar zwaar ontoereikend, maar het was tenminste niet absurd - en dus, misschien, wie weet, is een deel van de problemen stilaan vanzelf overgewaaid?

Ik weet het niet, natuurlijk, en ik denk dat Krugman het ook niet weet, omdat niemand het weet. Maar het zou kunnen, en zelfs iemand als Krugman, die nu al zo vaak gelijk heeft gehad, begint te denken dat het zou kunnen. Ik durf het haast niet te hopen...

---------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2010/01/waarom-krugman-geen-optimist-is.html
(2) http://www.nytimes.com/2012/09/07/opinion/krugman-cleaning-up-the-economy.html?_r=1&partner=rssnyt&emc=rss

Dan toch niet zo heel erg "spannend"?

Je kan het gerust een soort gespartel vinden, zei de op één na jongste "ik val in herhaling" post (1) over het onderwerp, maar het is echt niet zo absurd om de evolutie van de verkiezingspolls op de  Electoral Vote site (2) als een nek aan nek race te blijven lezen. Dat laatste zal ik nu wel genoeg hebben herhaald.

 Maar dan, heb ik er ook aan toegevoegd, moet je tegen binnen een viertal weken wel eens iets gaan zien veranderen: binnen twee maanden is het allemaal weeral voorbij! En kijk nu, de vier weken zijn ruim gepasseerd, en het plaatje is precies hetzelfde. Sterker nog, het spel van de Conventies lijkt eerder in het voordeel van Obama dan van Romney geweest te zijn. Als dat zich bevestigt - er zijn opmerkelijk weinig nieuwe polls dit jaar, dus ons beeld is nog verwarder dan anders - zegt dat toch iets over het concept van "Obama ligt voorop omdat hij de zittende president is; niet omdat hij de grootste kanshebber is". Als Romney er nergens in slaagt die presidentsbonus in te dijken, dan is hij eenvoudig geen kandidaat die er een spannende strijd van kan maken.

Nu, twee maand is nog lang.Voor een kleine afwijking van een verwacht patroon (in vergelijking met de "de Democraten zijn bang van Palin" bende...) ga ik nog niet vertellen dat ik dat dan toch duidelijk mis had. Maar als dat patroon zich nu toch eens doorzet?

Ik denk dat we dan over de "verscheurdheid" zullen lezen. De Republiekeinen zijn momenteel nu eenmaal de verzameling mensen die er historisch vaak indrukwekkender uitzagen dan de Democraten, samen met de creationisten, de religieuze fundamentalisten en de "Obama is een Communist" klodder, die maken dat je je afvraagt: Moet Romney daarvan de leider zijn? Wat moeten we verwachten van een leider die dat soort achterban moet tevreden stellen? Het was het probleem dat de Republiekeinen vier jaar geleden ook al hadden. McCain was ongetwijfeld een vooraanstaand Republiekein, maar om partijpolitieke redenen Sarah Palin moeten kiezen: tjatja.

Natuurlijk, ik zit al bijna een grafrede bij Romney te schrijven, terwijl ik me wel eens vrolijk heb gemaakt bij mensen die dat bij Obama deden. Maar het punt is dat je over politiek best wel kan nadenken; ondanks de show, de personencultus, de "vervuiling van het denken"... Immers, als Obama wint, dan zegt de normale cyclus van de Amerikaanse politiek dat in 2016 de Republiekeinen weer aan de beurt zijn. Als Obama wint, en de Republiekeinen beslissen in reactie zich toch maar richting Palin en consoorten te begeven, dan geven ze in mijn beetje begrip van de Amerikaanse politiek die gouden kans weer weg: en anders heb ik weeral zoveel bijgeleerd. Toch verwacht ik dat de partij tegen dan stilaan wel weer eens bij zinnen zal gaan komen, en dan komen er weer Hayek-liberalen en doordachte internationale politiek aan bod.

Maar weet je, misschien wint Romney binnenkort wel gewoon "de spannende strijd". In dat geval moeten we hem wel de kans gunnen zich al eerder als Hayek liberaal en luciede geopoliticus op te stellen.

---------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/08/de-spannende-strijd-moet-zich-stilaan.html

(2) http://www.electoral-vote.com/

De verkiezingscampagne is erg vervelend

Voor wie (veel meer dan ik) denkt dat het allemaal Ongelofelijk Verschrikkelijk Belangrijk is zal het volgende niet waar zijn, maar ik, die de Amerikaanse presidentverkiezingen vooral als één grote show zie, vind het een verschrikkelijk vervelende campagne. Kwaliteit, aan beide kanten, ongeveer nul, en spektakel - in feite ook. Wat een verschil met 2004 en 2008, toen ik het allemaal kon volgen "op het niveau van een voetbalmatch", en de grootste potstamperij, zolang het mijn kamp maar goed uitkwam, de proporties aannam van kosmische gebeurtenissen.

Wat valt er vandaag in feite te vertellen? Behalve "niets"? Eén Conventie is achter de rug, één gaat dadelijk beginnen, en er verandert gewoon niks aan de status quo. Dus de volgende stap zijn de "debatten" en dan de laatste rechte lijn... En denk aan 2004, toen Kerry over de brabbelende dwaas Bush heenwalste als een Spartaanse phalanx over een Pers, en daarna bewezen werd dat al die debatten heel weinig belang hadden.

Maar we kunnen blijven hopen op verrassingen, natuurlijk, we hebben nog twee maanden.

Laat ik dan maar wat in herhaling vallen. Hier is de huidige stand van zaken volgens de Electoral Vote site:

http://www.electoral-vote.com/evp2012/Pres/Maps/Sep03.html

Niks nieuws, dus. Je ziet negen witte staten met alleen maar een rode of blauwe rand. Dat wil zeggen dat je voor die staten al even goed een muntstuk mag opgooien. Neem North Carolina: Romney: 48 - Obama 46. Dat wil zeggen (als ik het goed heb is dat met een foutmarge van 3%) dat voor Romney alle cijfers tussen 45 en 51% even waarschijnlijk zijn, en voor Obama alles tussen 43% en 49%. Kortom, Obama kan er best winnen met 45 - 49, of zoiets. En hetzelfde geldt voor alle blauw omrande staten die even goed door Romney gewonnen kunnen worden.

Dat maakt dat ik me nog altijd kan houden aan wat ik altijd heb verwacht. Op dit moment lijkt Romney 126 stemmen achterop te lopen, maar daarvan zijn er 109 "blauwe stemmen" die maar schijnblauw zijn. Hij hoeft er daarvan maar 63 om te draaien, en hij wint. Dat maakt zeker dat hij een zwaardere uitdaging heeft dan Obama: wat is de kans dat je 10 keer na elkaar wint met kruis of munt (antwoord: 1 op 1024, dank u)? Dat is waaraan je ziet dat je wel ongeveer "moet" aannemen dat Florida rood kleurt, want anders dat van die "1 over 1024" wel heel erg dichtbij. Maar mèt Florida...? Potentiëel vette vissen genoeg voor Romney, en dus blijf ik het maar "een spannende strijd" vinden, die waarschijnlijk door Obama zal gewonnen worden.

"De banken hervormen"

Di Rupo wil "de banken hervormen", en ik denk dat je een serieus bord voor je kop moet hebben om niet te weten dat "wij" banken één en ander aan de staten te danken hebben (voor zover, tenminste, die staten niet zelf de grootste fraudeurs waren (1), natuurlijk). Dus dat wij dan ook allemaal één en ander aan die staten te danken hebben (jaja, dat blijft zelfs zo als je dat totaal niet weet), en bijgevolg die staten nu ook één en ander te zeggen hebben. (En nu allemaal in koor op het niveau van "de kindjes die koekjes verdelen" (2): "dat "bewijst" dat "het" nu allemaal nog veel erger zal worden"...)

Bijvoorbeeld, dat nu de staten er zelf mee in de problemen gekomen zijn (steeds voor zover, etc) "wij", banken, al eens kunnen beginnen met onze schulden, interesten, commissies èn boetes terug te betalen. Ikzelf, rondkijkend in dat wereldje van ons, zie alvast niemand die daar serieus over zit te mokken. Maar hoe zit het met dat ander idee, dat de staten nu ook de banken willen "hervormen"?

In de mate dat wij, bankbedienden, en dus vaak kleine aandeelhouders zelf bij de eerste slachtoffers waren, zullen we niet te snel "nee" zeggen. Alleen, deze keer zegt de Tijd er een paar ware dingen over (3): pas op voor simplismen; hoe ga je om te beginnen het verschil tussen "normaal" en "zaken"- bankieren zo definiëren dat het ergens op slaat, en nog werkbaar is ook? En ook: wat doe je met de mogelijkheid dat je helemaal eindigt met een paar kleine bankjes, die al hun klanten, ook Belgische klanten, voor alle gespecialiseerde en geavanceerde diensten (en er zijn héél veel gespecialiseerde diensten die erg belangrijk zijn voor de economie, en die nièt in de soep zijn gedraaide de laatste jaren) moeten doorverwijzen naar grote, internationale banken?

Op mijn niveau (het laagste) kan ik waarschijnlijk niet veel meer bijdragen dan het vertellen van een anekdote. De anekdote speelt zich af in een tijd die intussen "ancient history" is, maar ik vind het desondanks illustrerend. Het punt is, een dergelijke toestand heb ik ooit al eens met mijn eigen ogen gezien.

Het was het einde van de vorige eeuw, en ik was deel van een team in een internationale bank dat druk bezig was wereldkampioen te worden in een specifieke markt, en dat waren de wisselmarkten (4). Dat wereldkampioen worden lukte omdat "wij" (ikzelf was zoals je begrijpt maar een kleine garnaal in dat team, maar ondertussen zat ik er toch maar middenin) heel geavanceerd waren in derivaten. En zoals ik meer gezegd heb, ik kan iedereen, maar dan ook iedereen met wie ik ooit gepraat en gedeald heb nog altijd onder ogen komen.

Dus ja, derivaten zijn nuttig en nodig, en natuurlijk kan je ermee in je vingers snijden. Dus daar zat ik enkele jaren als groot liefhebber van derivaten, en hoewel je natuurlijk lang niet altijd gelijk kan hebben, kan je wel meemaken dat niemand zich ooit met "mijn" derivaten in de vingers heeft gesneden. Bijvoorbeeld omdat de derivaten echte indekkingen waren, zodat gebeurlijke verliezen echt gecompenseerd werden door andere posten. De anekdote bestaat er nu in dat na enkele jaren van activiteit - in deze wereld waarin alle grootspraak steeds met cijfers te ondersteunen was - mijn Londense bazen vonden dat ik bovenop al die derivaten mijn klanten moest vragen waarom ik nooit hun "gewone" wisseloperaties mocht doen; gewoon rechtstreeks marken wisselen tegen franken (zo ging dat nog, destijds, toen de dinosaurussen nog boven onze hoofden cirkelden) en dollars tegen ponden.

En verschillende van mijn klanten antwoordden me toen "natuurlijk, Koen, geen probleem. Wanneer je maar wil. Maar besef wel dat wij, die nu eenmaal kredieten bij vele banken hebben, een deel van onze wisseloperaties bij die banken moeten afhandelen. Dus als we minder simpele transacties, die we normaal aan de Belgische banken geven, naar hen kunnen sluizen, dan zullen we verplicht zijn een kleiner aantal complexe deals naar jou te sluizen".

Waarna Koen, onmiddellijk gesteund door de sharks in London, haastig bedankte en zijn voorstel maar rap weer introk.

Zo is het letterlijk gegaan, destijds, en voor een deel zal het wel onvermijdelijk zijn. Niet lang daarna (dus nog steeds: ancient history) ben ik voor een Belgische bank beginnen werken, en hoewel ik alweer een zeer bescheiden radertje in het netwerk was, is de toestand in de wisselmarkten daarna snel veranderd. Maar globaal zullen kleinere banken dus altijd wel naast een deel van de meer lucratieve business grijpen omdat ze nu eenmaal kleiner zijn en dus minder resources hebben.

Alleen, zijn we er heel zeker van, hooggeacht publiek en politieke leiders, dat we die toestand ook nog willen institutionaliseren?

Ik vraag het alleen maar, hoor, ik ben nog altijd een heel kleine garnaal. Natuurlijk geef ik toe dat jullie dit allemaal veel beter weten. Maar, uim, anders zegt de Tijd er in de url hieronder ook een paar interessante dingen over.

----------------------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2011/09/het-is-de-schuld-van-hoofdstuk-de.html
(2)http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2011/11/assumpties-uit-het-leven-gegrepen.html
(3) http://www.tijd.be/opinie/commentaar/Simplistisch.9236717-620.art
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/11/ik-blaas-de-aftocht.html

Duizend Heuvels

Tijdens mijn vakantie heb ik Duizend Heuvels van Koen Peeters gelezen. "Roman" staat er op de kaft, en "het gaat over de Rwandese oorlog van 1994". Maar als je je er de normale historische roman bij voorstelt, dan heb je het mis. Het is een vertelling, door een verteller, over een cultuur van vertellingen. Een cultuur van verhalen, dromen, gezegden, raadsels en toespelingen, van een manier van spreken waarin meer wordt verzwegen dan gezegd, en de kunst bestaat er in dat allemaal te ont-raadselen.

Het is precies die cultuur van vertelling en gezegden (enzovoort) die de schrijver kiest als medium zelf van zijn verhaal. En dus krijgt de lezer een op zich misschien droog maar broodnodig stuk Rwandese geschiedenis in de vorm van precies die dromen, raadsels en verhalen. Ik vind het een heel eigen, in de zin van "origineel", manier om te lezer te vatten; als er een analoog woord voor "aangrijpend" bestond zou ik zeggen dat het iets heel "aansprekends" heeft:

"'Zal ik je nu wat vertellen?' vroeg de haas met de naam Bakame. Mag ik je de hele nacht wakker houden met mijn verhaal? Zelfs wie van het land van de sprookjes komt, vindt aan de paal van zijn hut een sterk verhaal. Er was eens...
Er was eens..."

Je zal het misschien niet verwachten, dat je op deze manier vragen krijgt voorgeschoteld als "wat zijn dat eigenlijk, Hutu's, en Tutsi's, en Pygmeeën?". Of moeilijke onderwerpen als de mate waarin "rassen" een woord is dat slaat op reële, zeg "biologische" onderscheidingen, dan wel op artificiële, sociale constructies. De vertelling laat toe het onderwerp in al zijn perspectieven uit te pakken, en te tonen hoe ook perspectieven die niet jouw perspectief zijn (1) toch in heel andere ogen heel andere realiteiten aannemen. En natuurlijk zijn er vragen hoe dat soort verschillen, al dan niet reëel, zich op hun beurt vertalen in concrete geschiedenis. Je leest honderd bladzijden van het boek, vol dromen en raadsels en Rwandese mandjes, en je krijgt er al een heel andere kijk op.

Ikzelf vond het deel dat beschreef hoe de ik-figuur de anthropologen contacteert het mooist. De beschrijving van het wereldje, de sterk verschillende opinies, de rivaliteiten en vriendschappen. Dat is natuurlijk heel herkenbaar voor me, maar deze keer voor dat Afrikaans onderwerp waarover ik nu eens helemaal niets wist. En dan de manieren waarop al die mensen omgaan met moeilijke filosofische vragen, over causaliteit, over de simplismen als oorzaak-gevolg veel te snel op een enorm diverse realiteit wordt geplakt - en, wie weet, over hoe ook die simplismen zich kunnen vertalen in het soort geschiedenis, waarvoor iemand die zich zoals ik af en toe aan de rand van "het menselijk bankroet" (2) verstild en verstomd terugtrekt, nog altijd geen woorden vindt.

Er is het perspectief van die wonderlijke Alexis Kagame (geen familie van de politieker Paul Kagame) en zijn zoektocht naar de "geheime teksten", en de ontwikkelingen daarrond die me aan Umberto Eco deden denken. Maar dan niet de Eco die wanhopig de wereld wil doen inzien hoe ontzaglijk geleerd hij wel is; eerder de Eco die verwonderd aantoont hoe ontzaglijk veel mooie, wonderlijke, fascinerende  dingen er nog te leren zijn.

En er is het perspectief van Samuel, die als kind de moord op zijn hele familie heeft meegemaakt, en die later aan de beul van zijn vader, van man tot man, vraagt: "waarom deed je dat?". Waarop die beul hem beschaamd aankijkt, en alleen maar kan zeggen dat hij het niet goed weet, en dat hij beseft dat het fout was.

En wat doe je dan dààr in godsnaam mee?

Zo brengt het verhaal je ook nog bij kwesties als "verzoening" en hoe moeten die mensen nu verder leven. Dat is waar alle draden van het verhaal netjes bij elkaar komen, en op het einde komt de schrijver zelf uit het verhaal naar je toe gestapt, om je te vertellen hoe die wirwar aan verhalen en vertellingen hem er toe brengt er zoals het hoort zijn eigen nieuwe vertelling aan toe te voegen. Is dat nu niet knap gedaan?

--------------------------------------------------
(1) Voor een idee van mijn eigen perspectief (natuurlijk het perspectief van de kamergeleerde) in deze:
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/01/over-rassen-en-intelligentie.html
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/01/racisme-misdrijf-opinie-of-theorie.html
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/11/iq-tests-nu-ben-ik-overtuigd.html
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2007/11/brad-delong-heeft-het-ook-over-iq.html
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/04/raciale-verschillen-het-blijft-boeiend.html
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/07/het-menselijk-bankroet.html
En http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2008/07/en-niemand-heeft-het-gedaan.html

"Het grootste gevaar voor de filosofie"

Op de site Filosfie.be (1) heeft iemand een post gemaakt over "het grootste gevaar voor de filosofie". Het heeft me een reactie ontlokt die me hier ook niet lijkt te misstaan. Zodoende...

In feite lijkt het me een wankele veronderstelling dat er zomaar een rangorde aan "gevaren voor de filosofie"  bestaat, zodat er ook een "grootste gevaar" bestaat. Het lijkt me eerder dat er een groep mensen bestaat, die allemaal een filosofisch potentieel hebben, en die allemaal individueel worden "bedreigd" in hun mogelijkheden om dat potentieel te realiseren. Tenzij je dan kan bewijzen dat een meerderheid met hetzelfde probleem te kampen heeft lijkt het me veiliger te veronderstellen dat er een enorme veelheid bestaat aan mogelijke gevaren, allemaal afhankelijk van concrete persoonlijkheden en omstandigheden en zovoort.

Nu heb ik snel geprobeerd een tegenvoorbeeld te vinden met "gebrek aan talent". Ik heb er geen probleem mee het niet toevallig te vinden dat dat is wat zomaar vanzelf bij mij opkomt! Maar ik denk niet dat ik daarmee van mening moet veranderen. Er bestaat altijd een groep filosofen die wel veel talent hebben, en dat is waar we het filosofisch potentieel moeten zoeken. Dus vandaar weer naar af: het "grootste gevaar" zou wel eens voor iedereen iets anders kunnen zijn.

Maar ik ontken niet dat de uitdrukking een interessant punt aanraakt! Ik vraag me nu toch af of er bepaalde factoren bestaan die je onder de grote talenten vaker terugvindt, en die niet (zoals "gebrek aan talent") de vraag self-defeating maken. Dus wat valt mij nu op wanneer ik rondkijk op een site van een (in mijn ogen) toch heel fraai niveau als Filosofie.be (1); wat zijn de dingen die me een hoofdschuddend gevoel van onbehagen bezorgen? Natuurlijk kies ik voorbeelden die ik als herkenbaar beschouw; representatief; die me ook al in andere filosofische omstandigheden als "problematisch", in de zin van "gevaarlijk", heb gevonden.

Een heel belangrijke lijkt me verstening. Lange rijen boeken en artikelen over "de vervreemding bij Marx" en "de verwondering bij Plato" en "het lustprincipe bij Freud" en "de mimese bij Girard"... dat representeert een enorme hoeveelheid inspanning en werk - en als je eerlijk bent, wie léést dat allemaal in godsnaam? Je roept dat kleine cirkeltje in van mensen die dat inderdaad lezen en er zelf nog commentaren aan toevoegen ook? Fijn, dat is juist, maar je onderstreept het punt. Heb je Marx of Plato of Freud of Girard dat soort dingen zien schrijven? En als de paar mensen die werkelijk filosofisch potentieel hebben zich dààrmee moeten bezig houden; heb je dan niet ook het gevoel dat er minder kans is, en niet meer, dat ze hun groot potentieel ook zullen realiseren?

Een ander gevaar lijkt me puur verbale kwesties. Hoe vaak zie je niet iets van de vorm "als ik deze en die definitie aanneem (een eenhoorn is een wit paard met een hoorn op zijn kop), en ik smokkel binnen dat er aan die definitie ook nog een realiteit beantwoordt... dan heb ik zomaar opeens het bestaan van eenhoorns, God, de kabouters en het begin van het universum bewezen! En gezien het gescharrel en gewriemel dat het nog oplevert ook is dat blijkbaar waar we succes (in de betekenis van "Anderlecht: 3 - Zichem: 0") mee hebben! Dus... Alleen... "Heb je Marx of Plato of Freud of Girard"... Etcetera.

Nog iets dat ik heel vaak zie zijn quasi-religieuze dogma's. De armoede in de wereld is de schuld van het kapitalisme, en ik zie veel armoede, ergo, de armoede is de schuld van het kapitalisme. Jaja, compleet met cirkel erbij! Je mag gerust het woord "kapitalisme" vervangen door "decadentie", "afvalligheid", "loslaten van de goudstandaard"... de logica is altijd dezelfde. "Alleen... "Heb je Marx..."

Etcetera.

Toch blijf ik betwijfelen of dat, of andere dingen, nu wel werkelijk "gevaren voor de filosofie" zijn. Er zijn natuurlijk heel veel mensen die zich met dit soort dingen bezig houden, en het ook nog "filosofie" noemen. Maar er zijn nu eenmaal ook heel veel meer mensen dat vroeger, en dus ook veel meer die hun activiteiten filosofie noemen. Ik denk niet dat daaruit blijkt dat er minder filosofen zijn die zich onbedreigd met echte, goede filosofie bezig houden, integendeel. Het voelt een beetje aan alsof we met mijn voorbeelden alweer dicht bij die term "gebrek aan talent" komen...

------------------------------------------
(1) http://www.filosofie.be/

Hoera, weer thuis!

Zwitserland, prachtig land van meren en bergen - en meren en bergen is wat we de laatste weken hebben gekregen. Iedereen die ons kent waarschuwde ons dat Engelberg de, uim, regenput van Zwitserland is, maar wij hebben stralende zon gehad, 25 plus graden en heel af en toe een enkele, zeer welkome regenbui. Bovendien zijn de avonden er zo vriendelijk af te koelen tot 16 graden, dus, in twee woorden, het was zalig.

Natuurlijk verklap ik geen geheim als ik zeg dat Zwitserland een duur land is om op vakantie te gaan. Maar toch. Je krijgt wel waar voor je geld. Met grote ogen stonden we te kijken naar ons appartement waar je zou kunnen - OK, net niet - in gaan wonen. Alles proper zoals beschreven in Asterix en de Helvetiërs, en we hebben niet één enkele keer iets te horen gekregen als "door een probleem tijdens de vorige rit zal de trein/kabelbaan/boot niet rijden/zweven/varen, gelieve ons hiervoor te verontschuldigen". Je wordt dat heel rap gewoon, zo'n trein die op tijd vertrekt en aankomt, je staat daar boven op een berg met drie hongerige kinderen en het komt niet in je op dat er landen bestaan waarin je misschien wel, maar misschien ook niet op het beloofde uur weer aan je appartement staat.

En zo mooi, daar in die bergen en op die meren, dat ik geregeld het gevoel had in een postkaart rond te lopen. We hebben iets meer dan 700 kilometer gereden, dus ettelijke honderden kilometer en vele uren (met drie kleine kinderen op de achterbank) minder dan wanneer je het gaat proberen in Zuid Frankrijk, Zuid Tirol of Karinthië... Dus we vertrokken rond 4 uur 's nachts, gezien de (voor de tweede keer correcte) opinie van mama dat de kindjes dan eerst nog een paar uur slapen in de auto, en 's middags ontdekken we verwonderd dat we er al zijn. In feite mag dat allemaal samen wel een beetje meer kosten, als je het mij vraagt. (Overigens herinner ik me wel uit mijn kinder- en pubertijd dat Zuid Tirol nog veel meer vrolijke houten balkons en kleurige bloembakken had, en verder dat er een eetcultuur met veel "Hausgeheim" en "Gemischtes Grill" en "Zigeunerspiesz" bestond om er een aparte beleving van te maken. Helaas, toen ik er een paar jaar geleden nog eens kwam was er bijna nergens, niet in de restaurants in de bergen en niet in het stadje beneden, nog iets van terug te vinden. Een redelijke kater, dus, en... Zwitserland.)

We zaten bijgevolg in dat zeer fraai appartement, terwijl van al die appartementen misschien 20% bezet was. Waarmee we bij "de crisis" zijn. "Als ze nu die lege appartementen eens verhuren aan pakweg 30% minder", vroeg mijn vrouw zich luidop af, "dan heb je iets als de betere appartementen aan de kust aan vergelijkbare prijs... Zou dat nu echt een te grote toegeving zijn in ruil voor meer volk?". Volgens mij niet, maar terzijde, van mij hoeft dat niet, hoor, overvolle treinen en kabelbanen, of moeten wachten bij de bakker of op je ijsje. Intussen is dit verhaal het probleem dat veel zuiderse landen hebben. Het is ontzettend moeilijk om prijzen te verlagen, en dus hebben landen die dat evenmin kunnen door devaluatie (lees: "die in de euro zitten") het nu - ontzettend moeilijk. Zeker als toerisme een belangrijke bron van inkomsten is; de Zwitserse toeristische sector klaagt steen en been, maar zo op 't eerste zicht is het land als geheel nog niet tot de bedelstaf veroordeeld.

Maar in veel landen zijn de prijzen dus ook te duur, en er zijn niet heel veel alternatieve bronnen van inkomsten. Alleen is deflatie een heel moeilijke en heel gevaarlijke (1) aanpak, devaluatie in de huidige politieke constellatie uitgesloten, en voor inflatie in de relatief goedkopere landen geldt hetzelfde. En de vicieuze cirkel, hij maalde voort.

Maar als vakantie; het had niet beter gekund.

-----------------------------------
(1) Zoals bijvoorbeeld Milton Friedman of Friedrich Hayek ook al wisten:
http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2012/04/milton-friedman-vreesde-deflatie.html